در حال ویرایش انقلاب فرهنگی ایران

{{مقاله برگزیده}}
{{تغییرمسیر|انقلاب فرهنگی}}
{{انقلاب ۱۳۵۷}}
'''انقلاب فرهنگی ایران'''، به مجموعه‌ای از رویدادهای مرتبط با [[فرهنگ ایرانی|فرهنگ ایران]]، [[آموزش عالی در ایران]] و [[آموزش در ایران]]<ref>{{یادکرد وب|عنوان=اعضای شورا|نشانی=https://web.archive.org/web/20070628235741/http://www.iranculture.org/about/memlist.php|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2007-06-28|بازبینی=2020-09-13}}</ref>در [[حکومت جمهوری اسلامی ایران|جمهوری اسلامی ایران]] (به ویژه سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۲ خورشیدی)<ref name="Yale"/> گفته می‌شود که با هدف پاک‌سازی [[استاد]]ان و [[دانشجو]]یانی که از دید حکومت [[حکومت جمهوری اسلامی ایران|جمهوری اسلامی ایران]]، «غرب‌زده» به‌شمار می‌رفتند، صورت پذیرفت.<ref name="Farda"/><ref name="bbc1">حمید فرهنگ، ۱۳ ژوئن ۲۰۰۶</ref> انقلاب فرهنگی هدفش را [[اسلامی‌سازی]] دانشگاه‌های مدرن و از بین بردن فاصلهٔ بین دو نظام آموزش عالی مجزای حوزوی و دانشگاهی قرار داد.<ref name="Mehran1997"/>

با پیروزی [[انقلاب اسلامی]] دانشگاه‌ها بازگشایی شدند. اما عملاً دانشگاه محل فعالیت‌های سیاسی شده بود. پیش از شروع انقلاب فرهنگی، [[دانشگاه]]های [[ایران]]، از مهم‌ترین کانون‌های اصلی حضور مخالفان علیه [[حکومت جمهوری اسلامی ایران|نظام جمهوری اسلامی]] بودند و وضعیت آن‌ها از دست حکومت خارج شده‌بود.<ref name="Sobhe"/> یک سال پس از انقلاب، دانشگاه‌ها به کانون اصلی [[اپوزیسیون]] مخالف جمهوری اسلامی و محلی برای یارگیری تشکیلاتی این گروه‌ها از جمله [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]] و [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] تبدیل شده بود.<ref name="Farda"/><ref name="bbc1">حمید فرهنگ، ۱۳ ژوئن ۲۰۰۶</ref> در اواخر [[فروردین]] ماه سال ۱۳۵۹ خورشیدی، [[شورای انقلاب اسلامی ایران|شورای انقلاب]]، با تأیید [[سید روح‌الله خمینی|روح‌الله خمینی]]، به گروه‌های سیاسی فعال در دانشگاه‌ها، برای تخلیه دفترهای خود در دانشگاه‌ها، مهلتی سه روزه داد که طی این روزها، درگیری و خشونت در دانشگاه‌های مختلف ایران شدت گرفت و چندین نفر کشته و تعداد زیادی نیز مجروح شدند. این رویداد، سرآغاز «انقلاب فرهنگی» محسوب می‌شود که با دستور خمینی تعطیلی دانشگاه‌ها به مدت بیشتر از دو سال و اخراج صدها تن از استادان و هزاران تن از دانشجویان [[دگراندیش]]، [[چپ‌گرا]] و [[لیبرال]] را در پی داشت.<ref name="Yale"/><ref name="Sobhe"/><ref name=Moojan>An Intoroduction to Shi'i Islam, The History and Doctrines of Twelver Shi'ism, by Moojan Momen, Yale University Press, Page 289-99</ref><ref name="woman"/><ref name="Nasr"/>

اقدامات انجام شده در دوران انقلاب فرهنگی ایران بخشی از برنامهٔ مبارزه با فرهنگ غرب در ایران محسوب می‌شد و یکی از اهداف انقلاب فرهنگی ایران، وحدت [[حوزه علمیه قم]] و [[دانشگاه]] بود.<ref name="Yale"/> در طی این دوران محتوای بسیاری از کتاب‌های درسی و علمی طبق دیدگاه موجود شورای انقلاب فرهنگی، مورد بازبینی قرارگرفت.<ref name="Worldmark"/> به شیوه‌های مختلف، دیدگاه‌های موسوم به چپ و لیبرال از دانشگاه حذف شد<ref name="Nasr"/> و همچنین تغییراتی با هدف اسلامی‌کردن دانشگاه و اجرای [[شریعت اسلامی]] در دانشگاه‌ها اعمال گردید.<ref name="woman"/> این سلسله برنامه‌ها، تأثیرات زیادی بر ساختار فرهنگی و علمی ایران به‌همراه داشت؛ چنان‌که تعداد بسیاری از فرهیختگان، ایران را ترک کردند.<ref name="Yale"/><ref name="Farhad"/>

هرچند دانشگاه‌های جدیدی در شهرستان‌ها با هدف افزایش دسترسی شهرستانی‌ها به امکانات آموزش عالی تأسیس گردید،<ref name="Ashraf"/> اما تحقیق در دانشگاه‌ها در بسیاری از رشته‌ها محدود شد و پس از پایان انقلاب فرهنگی، تعداد مقالات محققان در نشریات علمی معتبر، کاهش قابل ملاحظه‌ای یافت.<ref name="Farhad"/> از زمان انقلاب فرهنگی ایران، سیستمی برای گزینش استادان برقرار گردید. از آن زمان، برای استخدام استادان، دو گزینش جداگانه به‌وجود آمد که اولی گزینش علمی و دومی گزینش عقیدتی و سیاسی بود.<ref name="Sobhe"/>

== پیشینه ==
=== نظام آموزش عالی ایران ===
انقلاب فرهنگی ایران، رخدادی معاصر در تاریخچه [[آموزش عالی در ایران|نظام آموزش عالی ایران]] می‌باشد. از نزدیک یک قرن پیش از انقلاب فرهنگی، سیستم آموزشی دوگانه‌ای، متشکل از مدارس مذهبی و دانشگاه‌های مدرن به وجود آمده بودند. منشأ تشکیل این سیستم دوگانه آموزش، به [[قرن نوزدهم]] میلادی بازمی‌گردد. در حالیکه زمانی مسلمانان نقش عمده‌ای در پیشرفت و تکمیل علوم و انتقال آن به غرب بازی کرده بودند، در قرن نوزدهم ورق برگشته بود و اروپای مجهز به علم و تکنولوژی، تهدیدی جدی برای ملت‌های مسلمان در حال افول بازی می‌کرد. این چالش نه فقط نظامی، بلکه فکری نیز بود. مدرسه‌های سنتی [[ایران]] قادر به تربیت [[متخصصین نظامی]]، [[مهندس]]ان و [[پزشک]]انی که نیاز زیادی به آن‌ها وجود داشت، نبودند.

[[پرونده:Darolfonun.jpg|بندانگشتی|200 px|از آنجا که نظام سنتی آموزش در ایران پاسخگوی نیازهای کشور نبود، [[دارالفنون]] با هدف مدرن‌سازی ساختار آموزشی در ایران تأسیس شد.]]

پاسخ ایرانیان به این موضوع، بنیان‌گذاری [[دارالفنون]] بود که برای صنعتی‌کردن و [[مدرنیزاسیون|مدرن‌سازی]] ایران تلاش می‌کرد. دارالفنون اما در عین حال، سنگ بنای سیستم آموزش عالی جدیدی به‌شکل مدرن و به موازات مدارس سنتی و مذهبی را در ایران بنا نهاد. علی‌رغم حملات رضاشاه به مدارس مذهبی و تلاش او برای غربی کردن، [[سکولاریزاسیون|سکولار کردن]] و [[اسلام زدایی]] جامعه، [[مدارس مذهبی]]، همچنان به حیات خود ادامه دادند. پس از [[انقلاب ۱۳۵۷ ایران|انقلاب ایران]] در سال ۱۳۵۷، انقلاب فرهنگی هدفش را اسلامی‌سازی دانشگاه‌های مدرن و از بین بردن فاصلهٔ بین دو نظام آموزش عالی مجزا قرار داد.<ref name="Mehran1997"/>

=== ایران در آستانه انقلاب فرهنگی ===
نابرابری‌های اقتصادی و اجتماعی، به همراه فساد موجود در بین طبقه حاکم و محدودیت‌های سیاسی، از جمله عواملی بودند که منجر به [[انقلاب ۱۳۵۷ ایران|انقلاب ایران]] و تغییر حکومت در سال ۱۳۵۷ شدند. در این بین، دانشجویان با اعتراضات خود در داخل و خارج دانشگاه نقش مهمی در پیروزی انقلاب ایفا کردند و دانشگاه‌ها، صحنه تظاهرات و ناآرامی‌های سازماندهی شده دانشجویی ضد نظام سلطنتی بودند. در عوض، دولت امتحانات را لغو نمود و مانع فارغ‌التحصیلی دانشجویان گردید. دانشگاه‌ها عملاً در یکسال منتهی به پایان حکومت سلطنتی بسته بودند.<ref name="Sobhe"/> پس از وقوع انقلاب، طیف‌هایی از روحانیون اقدام به حذف چپ‌گرایان، ملی‌گراها و [[روشن‌فکری|روشنفکران]] - که در پیروزی انقلاب نقش داشته و متحد پیشین آن‌ها بودند- از هرگونه عرصه قدرت نمودند<ref>''Iran'', Encyclopaedia Britannica</ref> و آزادی‌هایی که در ماه‌های اول انقلاب وجود داشت به تدریج محدود شد.
[[پرونده:Bazarganc.jpg|300 px|راست|بندانگشتی|به گفته دیوید منشاری [[آزادی بیان]]ی که نسبت به دوران پیش از انقلاب در ماه‌های اوایل انقلاب وجود داشت بیشتر از آنکه مرهون سیاستی رسمی باشد به‌خاطر ضعف حکومت مرکزی در روزهای اول انقلاب بود.]]

به گفته [[دیوید منشاری]] [[آزادی بیان]]ی که نسبت به دوران پیش از انقلاب در ماه‌های اوایل انقلاب وجود داشت بیشتر از آنکه مرهون سیاستی رسمی باشد به‌خاطر ضعف حکومت مرکزی در روزهای اول انقلاب بود.<ref>{{یادکرد|فصل=|کتاب=|نویسنده = David Menashri|صفحه=۱۳۷|سال=۱۹۹۰|شابک=}}</ref>
بگفته [[میترا فلاحی]]، شروع [[جنگ ایران و عراق|جنگ بین ایران و عراق]]، تحمل مخالفان داخلی و تنش‌های درونی را بر رژیم ایران سخت می‌کرد. فشار جنگ حکومت ایران را نیازمند پایداری در درون مملکت می‌کرد؛ و حضور مخالفان حکومتی عملاً پیاده‌سازی فلسفه اسلامی مورد نظر حکومت را در آن شرایط مشکل می‌ساخت.<ref name="Mitra">{{یادکرد|فصل=|کتاب= |نویسنده = Fallahi, Mitra|ترجمه=|ناشر = |چاپ=|شهر=|کوشش=|ویرایش= |صفحه= p. ۸۳ |سال= ۱۹۹۳|شابک=}}</ref>
{{-}}

=== دانشگاه‌ها در آستانه انقلاب فرهنگی ===
[[پرونده:Some students of Amirkabir University.JPG|200px|بندانگشتی|چپ|جمعی از دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر در پاییز ۱۳۵۸]]
پیش از شروع انقلاب فرهنگی در سیستم آموزش عالی ایران ۲۶ [[دانشگاه]]، ۵۰ [[دانشسرا]] و ۱۶۸ مؤسسهٔ دیگر آموزشی وجود داشت. در این مؤسسات آموزش عالی که به صورت دولتی و خصوصی اداره می‌شدند، در مجموع حدود ۱۸۰٬۰۰۰ دانشجو مشغول به تحصیل بودند.<ref name="Sobhe"/>

با پیروزی انقلاب دانشگاه‌ها بازگشایی شدند. اما عملاً دانشگاه محل فعالیت‌های سیاسی شده بود. گروه‌های مختلف دانشجویی با گرایش‌های مذهبی، [[مارکسیسم|مارکسیستی]] و غیره در دانشگاه‌ها فعال بودند و این گروه‌های دانشجویی، هرکدام دفاتر و اتاق‌های دانشگاهی را تسخیر کرده و در اختیار تشکل‌های دانشجویی وابسته به خود قرار داده بودند. در چنین شرایطی دانشگاه‌ها از کنترل خارج شده‌بود.<ref name="Sobhe">{{یادکرد|نویسنده= Khosrow Sobhe
|مقاله=|ترجمه=|ژورنال=|نشریه=|تاریخ=1982|صفحه=
}}</ref> یک سال پس از انقلاب، دانشگاه‌ها به کانون اصلی [[اپوزیسیون]] مخالف جمهوری اسلامی و محلی برای یارگیری تشکیلاتی این گروه‌ها از جمله [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]] و [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] که در اکثریت بودند، تبدیل شده بود بنابراین بیرون راندن گروه‌ها از دانشگاه به منزلهٔ قطع شریان حیاتی اپوزیسیون و در عین حال زمینه برای حذف موانع موجود به منظور [[یکدست‌سازی|تصفیه]] اساتیدی که حکومت ایران آن‌ها را به غرب زدگی متهم می‌کرد، به‌شمار می‌رفت.<ref name="Farda"/><ref name="bbc1">حمید فرهنگ، ۱۳ ژوئن ۲۰۰۶</ref>

== آغاز انقلاب فرهنگی و ناآرامی در دانشگاه‌ها ==
[[پرونده:Maghoulomanghoul.jpg|بندانگشتی|350px|چپ|[[دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران|دانشکده الهیات و معارف اسلامی]] [[دانشگاه تهران]]]]
پس از اشغال سفارت آمریکا در تهران، [[سید روح‌الله خمینی|روح‌الله خمینی]]، [[رهبر جمهوری اسلامی]] در پیام [[نوروز]]ی خود، در [[فروردین]]۵۹ بر تصفیهٔ دانشگاه‌ها تأکید کرده<ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://emam.com/posts/view/2299| عنوان = پیام به ملت ایران، به مناسبت سال نو (توصیه‌های سیزده‌گانه به مسلمانان)| ناشر = [[سایت جامع امام خمینی]]| accessdate = ۸ ژوئیه ۲۰۱۸| archiveurl = https://web.archive.org/web/20180708133143/http://emam.com/posts/view/2299| archivedate = ۸ ژوئیه ۲۰۱۸| dead-url = no}}</ref> و گفت: «باید انقلاب اسلامی در تمام دانشگاه‌های سراسر ایران به وجود آید. تا اساتیدی که در ارتباط با شرق یا غرب‌اند تصفیه گردند و دانشگاه محیط سالمی شود برای تدریس علوم عالی اسلامی.»<ref>[[اطلاعات (روزنامه)|روزنامه اطلاعات]] ۶ فروردین ۱۳۵۹ ص ۴</ref><ref name="etemad">{{یادکرد|نویسنده=امیرشاهی، سید افشین |مقاله=|نشریه= |تاریخ=۶ اردیبهشت ۱۳۸۶}}</ref> او در این فرمان و همچنین سخنان بعدی خود به ضرورت ایجاد «انقلاب اساسی در دانشگاه‌های سراسر کشور»، «تصفیه استادان مرتبط با شرق و غرب»، «تبدیل دانشگاه به محیطی سالم برای تدوین علوم عالی اسلامی» و «عدم وابستگی آن به احزاب، کمونیسم و مارکسیسم» اشاره نمود.<ref name="Farda">[http://www.radiofarda.com/content/o2_revolution/389137.html انقلاب فرهنگی: رویارویی سیاسی یا اسلامی کردن دانشگاه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201003558/http://www.radiofarda.com/content/o2_revolution/389137.html |date=۱ فوریه ۲۰۰۹}}، وبگاه ''رادیو فردا''، ۰۱/۰۲/۱۳۸۶</ref>

چند روز بعد، رئیس وقت [[شهربانی]] در بخشنامه‌ای از مسؤولان دانشگاه‌ها خواست که از صدور مجوز برگزاری مراسم برای احزاب سیاسی در دانشگاه‌ها خودداری نمایند.<ref name="etemad"/> پیام خمینی تظاهراتی را در دانشگاه‌ها علیه تشکل‌های دانشجویی مخالف جریان حاکم به همراه داشت. اولین حرکت مهم در ۲۱ فروردین ۱۳۵۹ در [[دانشگاه تبریز]] انجام شد و با تصرف تمامی اتاق‌های تشکل‌های مزبور به پایان رسید.<ref>{{یادکرد|نویسنده= شریف، محمد|تاریخ=۱۳۸۴|صفحه=ص ۲۲۱}}</ref> کمی قبل از پیام [[نوروز]]ی روح‌الله خمینی، در ۸ [[اسفند]]۱۳۵۸ [[سید مصطفی میرسلیم|مصطفی میرسلیم]]، [[معاون سیاسی وزارت کشور ایران|معاون سیاسی]] سرپرست [[وزارت کشور (ایران)|وزارت کشور]] طی نامه‌ای از [[وزیر علوم]] درخواست کرد تا رؤسای دانشگاه‌ها «از اجازه دادن به گروه‌های سیاسی به هر عنوان برای برگزاری مراسم سخنرانی و تبلیغات سیاسی خودداری کنند.» البته بدیهی بود که وزیر علوم به تنهایی قادر به انجام چنین کاری در فضای آن زمان دانشگاه نبود.<ref name="bbc1"/>

در ۲۶ فروردین ۱۳۵۹، برنامه پرسش و پاسخ [[اکبر هاشمی رفسنجانی|هاشمی رفسنجانی]] با دانشجویان [[دانشگاه تبریز]] به تشنج کشیده شد و [[دانشجویان مسلمان پیرو خط امام]] با اشغال ساختمان مرکزی [[دانشگاه]]، اعلام کردند تا زمانی که پاکسازی دانشجویان، استادان و کارکنان دانشگاه به مرحله اجرا گذاشته نشود، ساختمان مرکزی را ترک نمی‌کنند.<ref name="etemad"/> در پی این حادثه، تعدادی از دانشگاه‌های دیگر کشور نیز به‌طرز مشابهی به تصرف گروه‌های دانشجویی درآمد. اما اوج تحولات در [[تهران]] در دانشگاه‌هایی چون [[دانشگاه علم و صنعت ایران|علم و صنعت]] و [[دانشگاه تربیت معلم تهران|تربیت معلم]] و نه دانشگاه‌های بزرگی چون [[دانشگاه تهران]] و [[دانشگاه صنعتی شریف]] رخ داد.<ref name="bbc1"/>

در ۲۹ فروردین همان سال خمینی طی [[سخرانی]] شدیداللحنی بیان نمود که ما از [[محاصرهٔ اقتصادی]] و تجاوز نظامی نمی‌هراسیم. ما از دانشگاه‌های غربی و آموزش جوانان ما در جهت منافع شرق و غرب است می‌هراسیم.<ref name=autogenerated2>{{یادکرد|فصل=|کتاب=|نویسنده = Bakhash, Shaul|ترجمه=|ناشر =|چاپ=|شهر=|کوشش=|ویرایش= |صفحه= p. 122|سال=1984|شابک=}}</ref> در این روز [[شورای انقلاب اسلامی ایران|شورای انقلاب]] در پی دیدار با خمینی مهلتی سه روزه به گروه‌ها و احزاب سیاسی برای تعطیلی دفاتر خود در دانشگاه‌های سراسر کشور داد. در پی اطلاعیه [[شورای انقلاب اسلامی ایران|شورای انقلاب]]، در این روز درگیری‌های گسترده‌ای میان انجمن‌های اسلامی و دیگر گروه‌های سیاسی در مراکز آموزش عالی در تهران، [[شیراز]]، [[مشهد]]، [[بابلسر]]، [[کرج]] و [[جهرم]] رخ داد و در تهران خشونت بارترین [[درگیری]]ها در [[دانشگاه تربیت معلم تهران|دانشگاه تربیت معلم]] روی داد که اعضای انجمن اسلامی پس از ساعت‌ها درگیری موفق شدند به کمک نمازگزاران [[نماز جمعه]] دانشگاه را تحت کنترل خود درآورند.<ref name="bbc1"/>

پس از دو روز درگیری‌های خشونت‌آمیز در دانشگاه‌ها که منجر به مجروح شدن ۳۰۰ نفر در [[دانشگاه شیراز]] و ۳۵۶ نفر در [[دانشگاه فردوسی مشهد|دانشگاه مشهد]] شد، در ۳۱ فروردین ماه [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]] اطلاعیه‌ای منتشر کرد و تهاجم به دانشگاه‌ها را «تلاش مذبوحانه طبقه سرمایه‌دار ایران برای جلوگیری از آگاهی روزافزون زحمتکشان و سرکوب مبارزات ضد امپریالیستی آنان» خواند و این تهاجم را به رئیس‌جمهور وقت و گروهی که آن‌ها را «اوباشان و قمه کشانی که توسط شورای انقلاب و [[حزب جمهوری اسلامی]] رهبری می‌شوند» می‌نامید، نسبت داد. این سازمان همچنین دیگر نیروهای چپ‌گرا و ترقی‌خواه را به اتحاد عمل و پایداری فراخواند.<ref name="bbc1"/>

با این حال [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] ضمن محکومیت حمله به دانشگاه‌ها با اتخاذ موضع محتاطانه‌ای وجود هرگونه ستاد یا مرکز فعالیت سیاسی برای اعضای خود در دانشگاه‌ها و مدارس عالی کشور را رد نمود، گرچه به‌نظر می‌رسید که «انجمن‌های دانشجویان مسلمان دانشگاه‌ها و مدارس عالی» شعبه این سازمان در دانشگاه‌ها باشند.<ref name="bbc1"/>

در روز اول اردیبهشت که پایان مهلت [[شورای انقلاب اسلامی ایران|شورای انقلاب]] بود، خشونت‌ها به ویژه در [[دانشگاه تهران]] به اوج رسید و پس از آن که به گزارش [[کیهان (روزنامه)|روزنامه کیهان]]، ۳۴۹ نفر زخمی و ۳ تن کشته شدند، دانشجویان پیشگام وابسته به سازمان [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق]] به عنوان بزرگترین گروه مقاومت‌کننده، تخلیهٔ دفتر خود در دانشگاه تهران را پذیرفتند.<ref name="Farda"/> در همین روز [[آیت الله خمینی]] در سخنرانی در میان دانشجویان عضو [[انجمن اسلامی]] دانشگاه‌ها در مورد اصلاح دانشگاه‌ها گفت: «ما می‌گوییم که دانشگاه ما مبدل شده‌است به یک میدان جنگ تبلیغاتی. ما می‌گوییم که جوانهای ما اگر علم هم پیدا کردند تربیت ندارند. مربّی به تربیت اسلامی نیستند. آنهایی که تحصیل می‌کنند، برای این است که یک ورقه‌ای به دست بیاورند و بروند و سربار ملت بشوند.»<ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://emam.com/posts/view/2318| عنوان = سخنرانی در جمع دانشجویان عضو انجمن اسلامی دانشگاه‌ها (اصلاح دانشگاه‌ها)| ناشر = [[سایت جامع امام خمینی]]| accessdate = ۸ ژوئیه ۲۰۱۸| archiveurl = https://web.archive.org/web/20180708103910/http://emam.com/posts/view/2318| archivedate = ۸ ژوئیه ۲۰۱۸| dead-url = no}}</ref>

تعدادی از دفاتر سیاسی احزاب در برخی از دانشگاه‌ها تعطیل شد و در بسیاری از دانشگاه‌های دیگر نیز بین نیروهای مختلف درگیری‌هایی پدید آمد.<ref name="etemad"/> [[ابوالحسن بنی‌صدر]] رئیس‌جمهور و رئیس شورای انقلاب که آن هنگام از حامیان اصلی انقلاب فرهنگی بود و نیروهای چپ، اصلی‌ترین منتقدان وی محسوب می‌شدند، صبح روز دوم اردیبهشت همراه با انبوهی از مردم تهران به دانشگاه تهران رفت و با سخنرانی خود مصوبه شورای انقلاب را ابلاغ نموده و بر ضرورت انقلاب فرهنگی تأکید کرد.<ref>{{یادکرد|نویسنده= Keddie, Nikki R. , and Richard, Yann|تاریخ=|صفحه= p. 250}}</ref><ref name="hiro160">{{یادکرد|نویسنده = Hiro, Dilip |صفحه=p. 160 |سال= 1987}}</ref> نهایتاً طبق آمار رسمی، تعداد کشته‌های درگیری‌های این چند روز در شهرهای مختلف ۳۸ تن و تعداد زخمی‌شدگان ۲۰۰ تن اعلام شد.<ref name="hiro160"/> همچنین شورای انقلاب، روز ۱۵ خرداد را به عنوان پایان نیمسال دوم تحصیلی اعلام نمود. پس از تعطیلی دانشگاه‌ها در این روز، فرصتی ایجاد شد تا تغییرات لازم در دانشگاه‌ها انجام شود. مدتی بعد نیز تخلیه خوابگاه‌های دانشجویی آغاز شد که با بروز درگیری‌هایی همراه بود.<ref name="etemad"/>

=== واکنش‌ها به انقلاب فرهنگی و ادامهٔ درگیری‌ها ===
در روز دوشنبه ۳۱ فروردین ۱۳۶۰ در نخستین سالگرد وقوع انقلاب فرهنگی تظاهراتی با فراخوان «دانشجویان و دانش آموزان سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر» که به اختصار (دال دال پیکار) نامیده می‌شد برگزار شد. این تظاهرات با پرتاب نارنجک‌های مملو از ساچمه به خشونت کشیده شد و طی آن دست‌کم سه تن به نام‌های آذر مهرعلیان ۱۷ ساله، مژگان رضوانیان ۱۶ ساله و ایرج ترابی ۲۲ ساله بر اثر پرتاب نارنجک کشته شدند. همچنین گفته می‌شود که دست‌کم ۱۹۰ نفر نیز زخمی شدند که بسیاری از آنان برای همیشه با ساچمه‌های به جامانده در بدن‌شان زندگی می‌کنند.<ref name="اخبار روز ۱">[https://www.akhbar-rooz.com/فراخوان-ساچمه-های-تبعیدی-2/?fbclid=IwAR1PqQztb2uzHK6jlRJmbLoYG-nnjiQGBFICpaniOG88LEKeXn-8Gq665RE اخبار روز: ''فراخوان «ساچمه‌های تبعیدی»''، نوشته‌شده در ۲ تیر ۱۳۹۹؛] بازدید در ۲ تیر ۱۳۹۹.</ref>

== مدیریت انقلاب فرهنگی ==
در آن زمان از انقلاب فرهنگی به عنوان انقلاب سوم یاد می‌شد. ریشه این نوع نامگذاری و انقلاب نامیدن این گونه اقدامات را می‌توان اقدام مشابه [[محمدرضا پهلوی|محمدرضا شاه]] دانست که اصلاحات اقتصادی و اجتماعی خود در سال ۱۳۴۱ را [[انقلاب سفید]] نامیده بود.<ref name="Ervand2008">Ebrahimian, Ervand (2008), p. 178</ref> برخلاف [[انقلاب فرهنگی چین]] که مورد مشابه انقلاب فرهنگی ایران بود. انقلاب فرهنگی ایران به صورت کاملاً متمرکزی انجام گرفت. یعنی هرچند توده مردم در جاهایی مشارکت داشتند و کمک نمودند؛ ولی در مجموع بصورتی کاملاً متمرکز و از بالا هدایت گردید و تمام برنامه‌ریزی‌ها، سیاست‌ها بصورتی کاملاً فرموله شده صورت پذیرفت.<ref name="Sobhe"/>
در راستای مدیریت انقلاب فرهنگی در ۲۳ خرداد ۱۳۵۹ ستاد انقلاب فرهنگی تشکیل شد.<ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://emam.com/posts/view/2369| عنوان = حکم تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی به اعضای منتخب ستاد| ناشر = [[سایت جامع امام خمینی]]| accessdate = ۸ ژوئیه ۲۰۱۸| archiveurl = https://web.archive.org/web/20180701140141/http://emam.com/posts/view/2369| archivedate = ۱ ژوئیه ۲۰۱۸| dead-url = no}}</ref> [[سید روح‌الله خمینی|روح‌الله خمینی]] در فرمان خود وظایف این شورا را چنین تعیین نمود:<ref name="tarikh">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.iranculture.org/about/tarikh.php|عنوان=تاریخچه شورای عالی انقلاب فرهنگی|تاریخ بازدید=۱۸ ژوئن ۲۰۰۷|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20070629014445/http://www.iranculture.org/about/tarikh.php|تاریخ بایگانی=۲۹ ژوئن ۲۰۰۷|dead-url=yes}}</ref>
* تربیت استاد و گزینش افراد شایسته برای تدریس در دانشگاه‌ها.
* [[گزینش دانشجو]]
* اسلامی‌کردن جو [[دانشگاه]]ها و تغییر برنامه‌های آموزشی دانشگاه‌ها، به صورتی که محصول کار آن‌ها در خدمت مردم قرار گیرد.

طبق فرمانی به این افراد مأموریت داد تا (بخشی از پیام [[سید روح‌الله خمینی|روح‌الله خمینی]]):
{{گفتاورد بزرگ}}ستادی تشکیل دهند و از افراد صاحب نظر متعهد، از بین استادان مسلمان و کارکنان متعهد با ایمان و دیگر قشرهای تحصیل کرده، متعهد و مؤمن به جمهوری اسلامی دعوت نمایند تا شورایی تشکیل دهند و برای برنامه‌ریزی رشت‌های مختلف و خط مشی فرهنگی آینده دانشگاه‌ها، براساس [[فرهنگ]] اسلامی و انتخاب و آماده‌سازی استادان شایسته، متعهد و آگاه و دیگر امور مربوط به انقلاب آموزشی اسلامی اقدام نمایند.<ref name=autogenerated1>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.irib.ir/occasions/Enghelab-farhangi\tashkil.htm|عنوان=فرمان امام (ره) مبنی بر تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی|تاریخ بازدید=۲ اردیبهشت ۱۳۸۶|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20080111140329/http://www2.irib.ir/occasions/Enghelab-farhangi/tashkil.htm|تاریخ بایگانی=۱۱ ژانویه ۲۰۰۸|dead-url=no}}</ref>{{پایان گفتاورد بزرگ}}

این ستاد بعدها با تصویب لایحه‌ای که دولت وقت به [[مجلس شورای اسلامی]] ارائه کرده بود و با فرمان [[آیت‌الله خمینی]] در تاریخ ۱۹ آذر ۱۳۶۳ به [[شورای عالی انقلاب فرهنگی]] مبدل گردید.<ref name="etemad"/>

=== مدیریت دانشگاه در طول انقلاب فرهنگی ===
در جریان انقلاب فرهنگی مؤسسه وابسته به ستاد انقلاب فرهنگی، [[جهاد دانشگاهی]]، شورایی سه نفره را برای هر دانشگاه تعیین نمودند. این شوراهای سه نفره از یک استاد، یک نماینده از دانشجویان و یک نماینده از دانشگاه تشکیل شده‌بود. این شوراها وظیفه یافته بودند تا اقدام‌های لازم برای تبدیل دانشگاه از یک دانشگاهی غیر اسلامی به دانشگاهی اسلامی انجام دهند. در عمل این شوراها هماهنگی لازم با بدنه دانشگاه‌ها شامل مدیریت دانشگاه، معاونین و غیره را نداشت و کشمکش‌ها و برخوردهای بسیاری به وجود آمد بگونه‌ای که وزیر فرهنگ و آموزش عالی طی مصاحبه‌ای به این مسئله اشاره نمود. برای حل این مشکل شورایی هفت نفره تحت نام شورای مدیریت دانشگاه در هر دانشگاه تأسیس گردید. این شورا از هفت عضو تشکیل یافته بود. چهار نفر از هیئت علمی دانشگاه که می‌بایست از استادان متعهد (اسلامی) انتخاب می‌شد، سه نفر از دانشجویان مؤمن و متعهد (اسلامی) و یک عضو به همین ترتیب از میان کارمندانِ دانشگاه. دبیر این شورا از میان استادان انتخاب می‌شد که ریاست دانشگاه را نیز به عهده داشت. این شخص توسط وزیر آموزش عالی تعیین می‌شد.<ref name="Sobhe"/>

== اقدامات انجام‌شده در انقلاب فرهنگی ==
{{تاریخ جمهوری اسلامی ایران}}

=== بازبینی محتوای کتاب‌های درسی ===
مدافعان انقلاب فرهنگی معتقد بودند که رشته‌های [[علوم انسانی]] از فرهنگ غربی تأثیر پذیرفته‌اند و برای پاکسازی و اسلامی‌سازی آن موضوع‌های مورد بحث در این رشته‌ها و ابزارها و روش‌های تحقیقی این رشته‌ها باید اصلاح شود. به عقیده طرفداران انقلاب فرهنگی، رشته‌های علوم انسانی در شکل «پاکسازی نشده» آن از مصادیق [[تهاجم فرهنگی]] بود. رابطه ایران و غرب موضوع داغی در ایران و هم در غرب بوده و گاه تحت عنوان «[[تهاجم فرهنگی]]»، «[[برخورد تمدن‌ها]]»<ref group="پانویس">Clash of Civilizations</ref> یا [[گفتگوی تمدن‌ها]] مورد بحث قرار می‌گیرد.<ref>{{یادکرد|فصل=|کتاب= |نویسنده = Esposito, John L. , John Obert Voll|ترجمه=|ناشر =|چاپ=|شهر=|کوشش=|ویرایش=|صفحه=p. 171|سال= 2001|شابک=}}</ref>

شورای انقلاب فرهنگی مأمور شد تا بر اعمال ارزش‌های اسلامی بر نظام آموزشی کشور نظارت نماید. شورای انقلاب فرهنگی دروس دانشگاهی را به پنج گروه تقسیم نمودند: [[علوم انسانی]] (شامل [[علوم اجتماعی]])، کشاورزی، مهندسی و تکنولوژی، پزشکی و [[علوم پایه]]. بازبینی هر گروه این کتاب‌ها زیر نظر یک گروه تخصصی اداره می‌شد.<ref name="Sobhe"/> زیر مجموعه‌های شورای انقلاب فرهنگی (به‌ویژه [[سمت|سازمان سمت]]) که به تدوین و بازبینی کتب درسی دانشگاهی می‌پرداخت و عمدتاً توسط روحانیون اداره می‌شد توانست تا سال ۱۳۶۴ حدود ۳۰۰۰ عنوان کتاب که در آن دیدگاه‌های اسلامی اعمال شده بود، تدوین نماید.<ref name="Worldmark">{{یادکرد
|فصل=|کتاب= |نویسنده = Timothy L. Gall and Jeneen M. Hobb|ترجمه=|ناشر =|چاپ=|شهر=|کوشش=|ویرایش=|صفحه=284|سال= 2007|شابک=}}</ref> البته نقش روحانیون در کتاب‌های علوم انسانی پررنگتر بود تا کتاب‌هایی در زمینه پزشکی و علوم‌پایه که روحانیان دانش کمتری در آن‌ها داشتند.<ref name="Sobhe"/> اگر چه تمامی کتب دچار تغییرات گردیدند.

کتاب‌های [[علوم انسانی]]، [[جامعه‌شناسی|اجتماعی]] و علوم دینی به‌طور ویژه‌ای با هدف زدودن آثار نظام سلطنتی و تفکرات غربی و استعماری مورد بازبینی قرار گرفت.<ref name="Sobhe"/><ref name="GOLNAR">Mehran, Golnar, Encyclopaedia Iranica, Access Jan. 26, 2008</ref> کتاب‌های علوم انسانی به‌طور ویژه‌ای مورد بازبینی قرار گرفت زیرا آنان را محصولات وارداتی غرب می‌دانستند که «حامل ارزشهای غربی است». در این میان رشته‌هایی مانند اقتصاد و حقوق دچار تغییرات بنیادی شدند. مثلاً در اقتصاد تئوری‌های معمول اقتصاد مانند عرضه و تقاضا با موادی تحت عنوان [[اقتصاد اسلامی]] جایگزین گردیدند و کتب حقوق با توجه به شریعت اسلامی بازنویسی شدند.<ref name="Sobhe"/> این دوران چهره‌های سلطنتی و قهرمانان و شخصیت‌های [[سکولاریسم|سکولار]] از کتاب‌ها حذف گردیدند و با قهرمانان مورد قبول نظام مانند [[شیخ فضل‌الله نوری]]، [[سید حسن مدرس]] و [[میرزا کوچک خان جنگلی|میرزا کوچک‌خان]] جایگزین شدند.<ref name="Ervand2008"/>

=== حذف تفکرات چپگرا ===
[[علی قیصری]] و [[ولی‌رضا نصر|ولی نصر]] می‌نویسند که پس از استعفای [[مهدی بازرگان]] عملاً دوران [[مردم‌سالاری|دمکراسی]] در ایران به پایان رسید. طرفداران دمکراسی دو طیف منتقد داشتند؛ یکی تفکرات چپ که عمدتاً آنان را لیبرال و بورژوا می‌دانستند و بنیادگرایان که طرفداران دمکراسی و اسلامیون میانه‌رو را غرب‌زده می‌دانستند. چپ‌ها می‌انگاشتند که با رفتن بازرگان که او را آمریکایی می‌پنداشتند، این گروه از معادلات سیاسی حذف خواهد شد و چپ‌ها می‌توانند در بدست‌گیری قدرت با [[بنیادگرایی|بنیادگرایان]] رقابت کنند. اما عملاً این یک اشتباه محاسباتی بود زیرا طرفداران خمینی شروع به چپ‌زدایی کردند. بازپس‌گیری سمت‌ها و کرسی‌های موجود در دست چپ‌ها، حمله به تجمعات و دستگیری اعضای این جنبش‌ها و حمله به دفاتر آنان، پاره‌ای اقدامات برای از بین بردن قدرت مانور چپ‌ها در ایران بود. انقلاب فرهنگی و حمله به دانشگاه‌ها مثال بارز این چپ‌زدایی بود؛ که به دستگیری و اخراج استادان و دانشجویان چپ در خرداد ۱۳۶۱ انجامید و عملاً [[دانشگاه تهران]] به دست نمازگزاران نماز جمعه افتاد و در اختیار بنیادگرایان قرار گرفت.<ref name="Nasr">Gheissari, Ali, and Nasr, Vali (2006). p. 95</ref>

=== اخراج دانشجویان و اساتید بهائی از دانشگاه ===
بعد از انقلاب فرهنگی تمام دانشجویان و اساتید بهائی از دانشگاه‌های کشور اخراج شدند و از آن پس از پذیرش دانشجویان و استخدام اساتید بهائی جلوگیری به عمل آمد. طبق دستورالعمل محرمانه شورای عالی انقلاب فرهنگی برای مقابله با بهائیان «برخورد نظام با آنان باید طوری باشد که راه ترقی و توسعه آنان مسدود شود» و همچنین «در دانشگاه‌ها چه در ورود و چه در حین تحصیل چنانچه احراز شد بهائی‌اند از دانشگاه محروم شوند».<ref>{{یادکرد وب|کد زبان=fa|وبگاه=iranbahaipersecution.bic.org|نشانی=https://iranbahaipersecution.bic.org/fa/archive/dstwr-alml-mhrmanh-shwray-aly-anqlab-frhngy-bray-mqablh-ba-bhayyan|عنوان=دستور العمل محرمانه شورای عالی انقلاب فرهنگی برای مقابله با بهائیان {{!}} خانه اسناد بهائی ستیزی در ایران|بازبینی=2018-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180624040352/https://iranbahaipersecution.bic.org/fa/archive/dstwr-alml-mhrmanh-shwray-aly-anqlab-frhngy-bray-mqablh-ba-bhayyan|archivedate=۲۴ ژوئن ۲۰۱۸|dead-url=no}}</ref> اگرچه این مصوبه محرمانه است ولی در سال ۱۳۹۷ [[دیوان عدالت اداری ایران|دیوان عدالت اداری]] با اشاره به این مصوبه رأی به وارد نبودن شکایت دانشجوی اخراجی بهائی داد و اظهار داشت که «شهروندان بهایی علاوه بر محرومیت از اشتغال در اماکن دولتی از حق تحصیل در ایران نیز محروم هستند».<ref>{{یادکرد خبر|کوشش=بهائیان در آئینه مطبوعات|تاریخ=2018-05-29|عنوان=دیوان عدالت اداری تأکید کرد؛ بهائیان در ایران حق تحصیلات دانشگاهی ندارند - بهائیان در آئینه مطبوعات|نشانی=http://fa.iranpresswatch.org/post/6688/دیوان-عدالت-اداری-بهائیان-حق-تحصیل/|زبان=fa-IR|تاریخ بازبینی=2018-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190503003018/http://fa.iranpresswatch.org/post/6688/%d8%af%db%8c%d9%88%d8%a7%d9%86-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%af%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%a8%d9%87%d8%a7%d8%a6%db%8c%d8%a7%d9%86-%d8%ad%d9%82-%d8%aa%d8%ad%d8%b5%db%8c%d9%84/|archivedate=۳ مه ۲۰۱۹|dead-url=no}}</ref>

=== شریعت اسلامی و جنسیت ===
در طول دوران انقلاب فرهنگی پاره‌ای اقدامات توسط وزارت آموزش و پرورش و وزارت فرهنگ و آموزش عالی جهت اسلامی‌کردن مسایل جنسی در موسسات آموزش عالی اعمال گردید. جدا کردن جنسیتی مدارسی که هنوز مختلط بودند. اجباری کردن پوشش اسلامی در مدارس و دانشگاه‌ها، ممنوع کردن تحصیل بانوان در بعضی رشته‌ها و بازبینی کتاب‌های درسی و زدودن عکس‌های زنان بی‌حجاب از این کتاب‌ها در طول این سال‌ها اعمال گردید.<ref name="woman"/> در سال ۱۳۶۴ شورای عالی انقلاب فرهنگی محدودیت‌هایی بر سر تحصیل زنان در رشته‌های مهندسی، علوم، فناوری، و کشاورزی وضع نمود. اما بر اثر مقاومتها و رایزنی‌های صورت گرفته از طریق شورای سیاست‌گذاری و شورای سیاست‌گذاری و هماهنگی در مسائل فرهنگی و اجتماعی زنان (تأسیس در سال ۱۳۶۸) شورای عالی را مجبور نمود تا تمام این موانع در پذیرش زنان را تا سال ۱۳۷۰ بردارد.<ref name="woman">EIr, “Education (xxvi.Women’s) Access Jan. 26, 2008</ref> در اثر انقلاب فرهنگی رادیو و تلویزیون ایران در برنامه‌های خود تغییر رویه داده و از آن به بعد تنها برنامه‌های مذهبی و برنامه‌های مورد تأیید نظام جمهوری اسلامی ایران پخش می‌کردند.<ref name="Yale"/>

=== [[گزینش]] استادان و دانشجویان ===
تعداد زیادی از استادان دانشگاه و معلمان [[لیبرالیسم|لیبرال]] یا دارای عقاید رادیکال شامل تعداد زیادی از استادان و معلمان زن اخراج یا به اجبار بازنشسته شدند. همچنین اخراج اساتیدی که دارای گرایش‌هایی به نظام سلطنتی بودند،<ref name="Yale"/><ref name="Sobhe"/><ref name="woman"/> محرومیت دانشجویان و محکوم کردن علنی بسیاری از فرهیختگان علمی و فرهنگی ایران<ref name="Yale"/> و نیز تعطیلی دانشگاه‌ها به مدت ۳ سال از تبعات آن به‌شمار می‌رود.<ref name="etemad"/> از زمان انقلاب فرهنگی سیستمی برای [[گزینش]] استادان برقرار شد. از آن زمان برای استخدام استادان دو گزینش جداگانه به وجود آمد. اولین گزینش، گزینشی علمی و دیگری گزینش عقیدتی و سیاسی بود.<ref name="Sobhe"/> بر اساس آمار وزارت فرهنگ و آموزش عالی، در طی انقلاب فرهنگی حدود هشت هزار نفر از استادان دانشگاه‌ها که تقریباً نیمی از کل استادان دانشگاه در ایران می‌بودند از دانشگاه‌ها کنار گذاشته شدند.<ref name="Ashraf"/><ref>وزارت فرهنگ و آموزش عالی، آمار آموزش عالی ایران، ۱۳۷۳، صفحهٔ ۲۶۹</ref>

=== بازگشایی دانشگاه‌ها ===
بازطراحی نظام آموزش عالی بیش از زمانی که مورد انتظار بود طول کشید. این مسئله و بسته بودن دانشگاه‌ها برای مدت طولانی وضع ناامیدکننده‌ای برای استادان دانشگاه، کارکنان و دانشجویان و از همه بدتر خیل عظیمی از فارغ‌التحصیلان مدارس که راهی برای ادامه تحصیل در پیش نداشتند، به وجود آورد. این مسئله به همراه شرایط بحرانی زمان جنگ کشور را با مشکلات بزرگی مواجه کرده بود. با در نظر گرفتن این مسایل نظام کم‌کم شروع به بازگشایی دانشگاه‌ها نمود. در بهار ۱۳۶۱ ابتدا دانشجویانی که کمتر از ۲۵ واحد درسی برای فارغ‌التحصیلی در پیش داشتند به دانشگاه‌ها فراخوانده شدند و سپس دانشجویان پزشکی به دانشگاه‌ها برگشتند.<ref name="Mitra"/>
۲۷ آذرماه ۱۳۶۱، دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی کشور پس از ۳۰ ماه تعطیلی مجدداً بازگشایی شد. این روز در تقویم جمهوری اسلامی ایران، ''روز وحدت حوزه و دانشگاه'' نام گرفته‌است.<ref name="etemad"/> با اینحال پس از بازگشایی دانشگاه‌ها، سوابق سیاسی و عقیدتی داوطلبان ورود به دانشگاه‌ها توسط «کمیته‌های گزینش» مورد ارزیابی قرار می‌گرفت و به بسیاری از دانشجویان دارای عقاید سیاسی خاص و آن‌هایی که صلاحیت عقیدتی آن‌ها به تأیید نظام نرسیده‌بود اجازه ثبت‌نام مجدد نیافتند.<ref name="Mitra"/>

=== تأسیس دانشگاه‌ها و نهادهای جدید ===
به گفتهٔ احمد اشرف در دانشنامهٔ ایرانیکا، از جمله پیامدهای اصلی انقلاب فرهنگی تأسیس دانشگاه‌های جدید در شهرستان‌ها بوده‌است. این کار با هدف افزایش دسترسی شهرستانی‌ها به امکانات آموزشی دانشگاهی انجام شد. دانشگاه تربیت مدرس جهت آموزش مدرسان دانشگاه‌ها و تربیت اعضای [[هیئت علمی]] دانشگاه‌ها تأسیس شد.<ref>[http://modares.ac.ir/theUniversity/vis اهداف دانشگاه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141105172853/http://modares.ac.ir/theUniversity/vis |date=۵ نوامبر ۲۰۱۴}}، وبگاه رسمی [[دانشگاه تربیت مدرس]]. بازبینی شده در تاریخ ۵ نوامبر ۲۰۱۴، ساعت ۱۴:۴۷ (UTC)</ref> همچنین جدای از ساختار دانشگاهی، مدارس پزشکی‌ای برای تربیت امدادیاران تحت نظارت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی راه‌اندازی شد. اما مهم‌ترین تغییرات، تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی با شعبه‌هایی در سرتاسر ایران می‌باشد. دانشگاه آزاد اسلامی دانشگاهی خصوصی بوده که در ازای دریافت شهریه بالایی همه متقاضیان را می‌پذیرد.<ref name="Ashraf">Ahmad Ashraf, Encyclopædia Iranica</ref> به جهت خروج بسیاری از متخصصین از ایران و کمبود استاد در سطح دانشگاه‌ها دوره‌های کارشناسی ارشد و دکترا بخصوص در دانشگاه‌های فنی تأسیس شدند. همچنین نهادهایی مانند جهاد دانشگاهی و انجمن‌های اسلامی تأسیس شدند تا فعالیت‌های دانشجویی را تحت کنترل داشته باشد و آن را تحت مرزها و خطوط مورد تأیید نظام نگه‌دارد. این دو نهاد وظیفه اسلامی‌کردن دانشگاه‌ها و سازمان‌دهی برنامه‌های فوق برنامه در دانشگاه‌ها مانند سخنرانی‌ها، جلسات سیاسی، کنفرانس‌ها و نمایشگاه‌های کتاب را بر عهده داشتند. همچنین این نهادها برعملکرد استادان و دانشگاه‌ها نظارت داشتند.<ref name="Mehran1997"/>

=== انقلاب فرهنگی و پژوهش ===
در دوران بسته بودن دانشگاه‌ها از استادان دانشگاه خواسته شد که به ترجمه کتاب‌های دانشگاهی بپردازند. همچنین بعضی استادان این فرصت را یافتند تا از امکانات پژوهشی مؤسسه «جهاد دانشگاهی» استفاده نمایند.<ref name="Mitra"/> با این وجود در طی انقلاب فرهنگی بسیاری از کارهای تحقیقی به حال تعلیق درآمد. در طی سال‌های تعطیلی دانشگاه (۲ سال برای رشته پزشکی و ۳ سال برای بقیه رشته‌ها) و سال‌های بعد بسیاری از محققین کشور را ترک نمودند. محققینی نیز که ماندند در بسیاری از اوقات در معرض اتهام بی میلی به انقلاب یا حتی ضدانقلابی بودن قرار داشتند. در طی سال‌های اول انقلاب بسیاری از رشته‌های تحقیقی و علوم بی‌مصرف یا حتی مانند علوم اجتماعی ضداسلامی شناخته می‌شدند. بسیاری از محققان و استادان دانشگاه در ایران پس از انقلاب فرهنگی به کار خود برنگشتند و به کار در بخش خصوصی یا مشاوره پرداختند. در طول سال‌های اول بعد از انقلاب فرهنگی اکثر محققین تنها مجبور به تدریس در دانشگاه‌ها شدند و شاید تنها محل امن موجود برای محققین در آن سال‌ها، مرکز فیزیک اتمی بود. آمارها نشان می‌دهد که تعداد مقالات چاپ شده ایران در ژورنال‌های معتبر خارجی از ۴۵۰ عدد در سال ۱۳۵۷ به حداکثر ۱۲۰ عدد در سال ۱۳۶۴ کاهش یافت.<ref name="Farhad">Khosrokhavar, Farid, et al. (2004). p. 209–224</ref>

سیاست‌های جدید مبنی بر تأسیس دانشگاه‌ها و رشته‌های جدید، تقاضای شدیدی برای تعداد بیشتری مدرسین دانشگاهی به وجود آورد. همزمان، با توجه به کاهش شدید تعداد استادان دانشگاه بر اثر تصفیه‌های دوران انقلاب فرهنگی و مهاجرت بسیاری از استادان دانشگاه به خارج از کشور، کمبود شدید استاد دانشگاهی را در دانشگاه‌ها به وجود آورد. جهاد دانشگاهی در سال ۱۳۷۱ اعلام نمود که ایران با کمبود ۹۰۰۰ استاد دانشگاه مواجه‌است. این کمبود مدرس، استادان دانشگاه را به تدریس هم‌زمان در چندین دانشگاه و کار در دانشگاه‌های شهرهای دورافتاده به‌عنوان استاد پروازی مجبور نمود. کیفیت ارائه درس‌های دانشگاهی افت نمود و و منابع و جزوه‌های آموزشی درسی بروز نشده در دانشگاه تدریس می‌شد. این کمبود استاد سبب شد که استادان درس دادن و کارهای پرسنلی را جایگزین تحقیق و پژوهش نمایند.<ref name="Mehran1997">{{یادکرد|کتاب=|نویسنده =Mehran, Golnar |صفحه=115-136|سال=1997}}</ref>

== پایان دوران انقلاب فرهنگی: انقلاب فرهنگی ایران در دوره رفسنجانی ==
پس از پایان جنگ ایران و عراق و دوران ریاست جمهوری [[اکبر هاشمی رفسنجانی|علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی]]، به علت نیاز ایران به بازسازی، نیاز شدیدی به نیروی متخصص و بازسازی نهادهای مدیریتی وجود داشت. در این دوران بسیاری از متخصصانی که از کار برکنار شده‌بودند دوباره فراخوانده شدند. بسیاری از [[تکنوکرات]]ها برای ترمیم نهادهای مدیریت فراخوانده شدند. در این دوران نیاز شدیدی به تربیت متخصص وجود داشت. در دوران رفسنجانی بسیاری از استادان دانشگاه اخراج شده تشویق شدند تا به دانشگاه‌ها بازگردند یا درموسسات تحقیقاتی تازه تحقیق مشغول به کار شوند. یکی از این موسسات، [[پژوهشگاه دانش‌های بنیادی|مرکز تحقیقات فیزیک و ریاضیات نظری]] بود که اعتباری در سطح جهانی داشت. در این دوران تأکید بر ایدئولوژی در دانشگاه‌ها کمرنگتر گردید. از دانشجویان خواسته می‌شد که در بدو ثبت نام برگه‌ای را امضا کنند که طی آن قبول می‌نمودند که حق به چالش کشیدن استادان را ندارند و این رسماً گذر از دوران انقلاب فرهنگی بود.<ref>Gheissari, Ali, and Nasr, Vali (2006) p 114-5</ref>

== نظرات پیرامون انقلاب فرهنگی ==
به گفتهٔ [[نیکی کدی]] و [[یان ریچارد]]، انقلاب فرهنگی ایران بخشی از برنامه مبارزه با فرهنگ غرب در ایران محسوب می‌شد و یکی از اهداف عملی انقلاب فرهنگی وحدت [[سامانه|سیستم]] [[دانشگاه]] با سیستم سنتی حوزه علمیه قم بود. در عمل این فعالیت این نتیجه پیش‌بینی نشده را داشت که بسیاری از روحانیون بااندیشه‌های غرب و فلسفه غربی آشنا گردند. بگفته نیکی کدی و یان ریچارد<ref group="پانویس">Keddie, Nikki, and Yann Richard</ref> در اثر انقلاب فرهنگی بسیاری از نخبگان کشور را ترک نمودند و از لحاظ علمی و فناوری، انقلاب فرهنگی باعث به عقب راندن ایران گردید.<ref name="Yale">{{یادکرد
 |نویسنده = Nikki R. Keddie, Yann Richard|ترجمه=|ناشر =|چاپ=|شهر=|کوشش=|ویرایش=|صفحه=290|سال=2006}}</ref> شیرین هانتر چنین تحلیل می‌کند که به مانند [[انقلاب فرهنگی چین]] نظام آموزشی ایران از انقلاب فرهنگی دچار صدمه گردید. هرچند این به دلیل اسلام نبود. زیرا ایران در دوران اسلامی شدن و بعد از گرویدن ایرانیان به اسلام «رنسانسی در دانش و ادبیات را تجربه کرد.»<ref name="Hunter">{{یادکرد|فصل=|کتاب= |نویسنده = Shireen Hunter|ترجمه=|ناشر=|چاپ=|شهر=|کوشش=|ویرایش=|صفحه=98|سال=1992|شابک=}}</ref>

طبق تحقیقی که در دانشگاه مارکت آمریکا<ref group="پانویس">Marquette University</ref> در مورد انقلاب فرهنگی ایران صورت گرفته‌است، نظام آموزشی ایران در پیش از انقلاب رونوشتی از نظام آموزش عالی آمریکا و اروپا و بدون هیچ تلاشی برای بومی‌سازی آن و مطابقت با ارزش‌های دینی و اجتماعی ایران بود. حتی در دوران پهلوی بگونه‌ای سعی می‌شد تا نظام آموزش عالی از میراث اسلامی ایران فاصله بگیرد. در نقطه مقابل، در دوران انقلاب فرهنگی سعی شد تا نظام آموزش عالی را با میراث و بستر دینی و فرهنگی جامعه ایران آشتی دهد. این تحقیق در مورد اینکه چقدر این کار موفقیت‌آمیز بوده‌است اظهار نظر نمی‌نماید. اما با جمعبندی آرای صاحب نظران نقاط قوت و ضعف و نتایج انقلاب فرهنگی را جمعبندی می‌نماید. از دیدگاه این تحقیق نقاط قوت نظام آموزش عالی ایران پس از انقلاب فرهنگی شامل این موارد می‌باشد: پس از انقلاب فرهنگی فعالیت‌های حرفه‌ای نظیر کنفرانس‌ها، سمینارهای علمی افزایش یافت و دولت سیاست‌های تشویقی و کمک‌های مالی برای چنین فعالیت‌هایی در نظر گرفت. فعالیت‌های فوق‌برنامه‌ای نظیر اردوهای فرهنگی، گردشگری، زیارتی و کمپ‌های دانشجویی، در دسترس عمومی قرارگرفتن امکانات ورزشی دانشگاه‌ها و تشویق فعالیت‌هایی نظیر شعر، داستان‌نویسی و خوشنویسی در مدارس و دانشگاه‌ها مورد تشویق و حمایت قرار گرفت.<ref name="Mitra"/> از رسانه‌های جمعی برای پیشبرد برنامه‌های آموزشی و گسترش کمی دانشگاه‌ها و رشته‌های تحصیلی بخصوص در شهرهای کوچک و دورافتاده استفاده بیشتری می‌شد. اسلامی‌کردن دانشگاه باعث گردید که خانواده‌های مذهبی و سنتی بیشتر راغب گردند تا دختران خود را به مدارس و دانشگاه‌ها بفرستند. اما انقلاب فرهنگی محدودیت‌هایی برای بانوان به وجود آورد. درهای بعضی دانشگاه‌ها و رشته‌ها، مانند بعضی رشته‌های فنی و مهندسی بر روی بانوان بسته شد. به سبب آنکه در بسیاری اوقات این محدودیت وجود داشت که کلاس‌ها تفکیک جنسی شود و برای بعضی کلاس‌ها حتماً مدرس زن انتخاب شود. این مسئله کمبود مدرس برای کلاس‌های بانوان به وجود آورد. این تحقیق فرار مغزها، پایین آمدن کیفیت آموزش و میزان پژوهش بر اثر کمبود استاد در دانشگاه، کمبود استاد و سرخوردگی‌های روانی دانشجویان را از دیگر مشکلات به وجود آمده می‌داند.<ref name="Mitra"/>

[[عبدالکریم سروش]] که خود یکی از اولین اعضای ستادانقلاب فرهنگی بود، در یک مصاحبه مفصل با ماهنامه آموزشی ''لوح'' به سردبیری [[محمد قائد]] در سال ۱۳۷۸ به انتقاد از روش و دستاوردهای انقلاب فرهنگی پرداخت: «مفهوم وحدت حوزه و دانشگاه از یک نزاع تاریخی برمی‌خاست که در تمام فرهنگهای دینی ریشه داشت و در فرهنگ دینی ما هم جوانه زد: نزاع میان علم و دین… هیچ درک مشترکی از انقلاب فرهنگی وجود نداشت. ما اعضای هفتگانه یکدیگر را قبلاً ندیده بودیم و نمی‌شناختیم و ننشسته بودیم گفتگو کنیم و فکرهایمان را یککاسه کنیم. پس از تشکیل ستاد هم چنین نکردیم… با همه این گفتگوها، علوم انسانی راه خود را در پیش گرفت زیرا دانشگاه‌ها نمی‌توانستند معطل فتواهای قم یا اصلاحاتی بمانند که مدرسه باقرالعلوم با چندتا طلبه صفر کیلومتر می‌خواست در علوم انسانی بکند…»<ref>آخرش هم ندانستند که منزلگه مقصود کجاست، گفتگو با عبدالکریم سروش، دربارهٔ انقلاب فرهنگی، ماهنامه لوح، شماره ششم، مهر ۱۳۷۸ [http://www.mghaed.com/lawh/interviews/int.sorush.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101126000554/http://mghaed.com/lawh/interviews/int.sorush.htm |date=۲۶ نوامبر ۲۰۱۰}}</ref>

[[صادق زیباکلام]] استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران بر این باور است که انقلاب فرهنگی دو هدف اصلی داشت که گذشت زمان اثبات کرد که هیچ‌کدام از این دو هدف قابل دسترسی نیستند: هدف اول این بود که دانش علمی و فنی را به گونه‌ای طراحی کنند که برآورنده نیازهای کشورهای جهان سومی مانند ایران باشد زیرا اعتقاد آن سال‌ها این بود «یک فارغ‌التحصیل مهندسی دانشگاه ایران می‌تواند در صنایع پیشرفته کشورهایی چون [[فرانسه]] و آمریکا بیشتر کارایی داشته باشد تا در ایران… در خصوص حوزه علوم انسانی این اعتقاد وجود داشت که دروسی که در حوزه علوم انسانی در دانشگاه‌های ایران تدریس می‌شود غرب محور هستند و برمبنایی فلسفه و جهان بینی [[سکولاریسم]] غربی استوار هسنند. در یک جامعه اسلامی که ۹۸ درصد آن به شکل گرفتن یک نظام اسلامی رای داده‌اند باید علوم انسانی تدریس شود که به جای نگاه غرب محور نگاه اسلام محور داشته باشد». عدم دستیابی به این اهداف از یک طرف، و هزینه روزافزون بسته شدن دانشگاه‌ها از طرف دیگر، نهایتاً باعث تصمیم شورای انقلاب فرهنگی به بازگشایی دانشگاه‌ها شد.<ref name="Farda"/>

''[[سهراب بهداد]]،'' استاد اقتصاد [[دانشگاه دنیسون اوهایو]] در آمریکا معتقد است که انقلاب فرهنگی اساساً حرکتی سیاسی بود که تحت عنوان ظاهری «اسلامی کردن علوم» به انجام رسید. بگفته بهداد، حکومت از طریق انقلاب فرهنگی موفق شد از نظر سیاسی دانشگاه‌ها - که در واقع مرکز مخالفت‌ها علیه نظام ایران بود - را تحت کنترل خود درآورد اگر چه پس از چند سال دانشگاه مجدد محل بحث و گفتگو شد.<ref name="Farda"/>

''[[محمد ملکی]]،'' اولین رئیس دانشگاه تهران پس از وقوع انقلاب ایران و از فعالان سیاسی-اجتماعی در [[کانادا]] ناآگاهی تاریخی را علت اصلی آنچه او «انقلاب یا کودتای فرهنگی» خواند، می‌داند.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2007/02/070205_shr-fs-tehran-uni-malaki.shtml 'در کوله پشتی هیچ بیگانه‌ای آزادی برای ما حمل نمی‌کنند'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070222075713/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2007/02/070205_shr-fs-tehran-uni-malaki.shtml |date=۲۲ فوریه ۲۰۰۷}}، وبگاه بی‌بی‌سی فارسی ۱۶ بهمن ۱۳۸۵</ref>

در نقطه مقابل دیدگاه رسمی موجود در جمهوری‌اسلامی‌ایران برداشتی متفاوت ارائه می‌نماید. [[سید علی خامنه‌ای]]، رهبر جمهوری اسلامی‌ایران، در ۱۴ آذر سال ۱۳۷۵ چنین می‌گوید: «شورای عالی انقلاب فرهنگی که با تدبیر حکیمانه امام راحل عظیم الشان به جای ستاد انقلاب فرهنگی پدید آمد، نقش فعال و مؤثری را در عرصه‌های امور فرهنگی کشور به خصوص دانشگاه‌ها ایفا کرد و برکات زیادی از خود به جای گذارد. اکنون با پیشرفت کشور در کار سازندگی و گسترش دامنه نیاز به دانش و تخصص و لزوم فراگیری علوم و فنون و پرورش محققان و نوآوران و استادان و متخصصان کارآمد، اهمیت این بخش از مسایل فرهنگی تأکید مضاعف یافته‌است. توسعه دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها و دیگر مراکز آموزش و آموزش عالی که پاسخ طبیعی به آن نیاز است و افزایش چشمگیر کمیت دانشجویی، به نوبه خود تکالیف تازه‌ای را بر عهده مسؤولان امور فرهنگی کشور می‌گذارد که برتر از همه آن‌ها اولاً کیفیت بخشیدن به مایه‌های علم و تحقیق در این مراکز و ثانیاً پرداختن به تربیت معنوی دانشجویان و هدایت فکر و عمل آنان است».<ref name="tarikh"/>

[[عبدالمجید معادیخواه]]، [[وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی|وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی جمهوری اسلامی ایران]] در دورهٔ دولت اول [[میرحسین موسوی]] (در سال‌های ۱۳۶۱–۱۳۶۰)، آنچه انقلاب فرهنگی خوانده می‌شود را شایستهٔ این عنوان نمی‌داند و از انقلاب فرهنگی با عنوان «از سر راه برداشتن یک مزاحم» یاد می‌کند. وی در مصاحبه‌ای در این باره گفته: «اینکه چرا عنوان انقلاب فرهنگی مطرح شد و چه کسی آن را مطرح کرد من نمی‌دانم، چون این کار انقلاب فرهنگی نیست ما می‌توانستیم انقلاب فرهنگی داشته باشیم اما انقلاب فرهنگی ما با [[انقلاب فرهنگی چین]] خیلی فرق می‌کند. ما اگر می‌خواستیم انقلاب فرهنگی کنیم فرضاً باید ارزش‌هایی مثل «لا طاعة لمخلوق فی معصیة الخالق؛ اطاعت مخلوق در معصیت خالق روا نیست» را بتوانیم نهادینه کنیم. این منطق [[انقلاب اسلامی ۱۳۵۷|انقلاب اسلامی]] و [[اسلام]] است که هیچ‌کس حق ندارد دستوری بدهد که با دستور خداوند منافات داشته باشد یعنی هیچ زمینه‌ای برای [[دیکتاتوری]] در [[جامعه|جامعهٔ]] ما نباشد، اگر این کار را می‌کردیم آن وقت انقلاب فرهنگی داشتیم.» او همچنین در همان مصاحبه می‌گوید: «اینکه مزاحم و مانعی را از سر راه برداریم اسمش انقلاب فرهنگی نیست اینکه با زور یک عده‌ای را که با روش کلی جامعه و مردم هماهنگ نیستند کنار بزنند که اسمش فرهنگ نیست. آن موقع من هم در همین اردوگاهی که گفتمان انقلاب فرهنگی در آن شکل گرفت بودم و راضی هم بودیم، همکاری هم کردیم و بخشی از آن گفتمان هم بحث تعهد و تخصص بود اما فرصتی نبود که مثلاً بپرسیم این شعار از کجا آمد و چه کسی آن را بر سر زبان‌ها انداخت، الان هم نمی‌دانیم؟ ولی در هر صورت آن چیزی که به عنوان انقلاب فرهنگی شکل گرفت، آمیزه‌ای است از واقعیت‌های انقلاب و کاستی‌هایی که به دلیل شرایط خاص در آن بوده و این شرایط به کارهایی که در مجموع زیان‌بار بود؛ مشروعیت داد و همه پیامدهایش ستایش‌برانگیز نیست.» معادیخواه دانشگاه‌ها را در آستانهٔ انقلاب فرهنگی «سنگری برای مجموعه‌هایی که نمی‌خواستند با حرکت مردمی انقلاب همسو شوند» می‌خواند و از مقابله با آنان دفاع می‌کند، اما در عین حال پیامدهایی منفی نظیر سوءاستفاده از انقلاب فرهنگی و فرصت‌طلبی برای رقابت‌های شخصی و تسویه حساب‌های فردی برای کنار زدن رقیب در جریان انقلاب فرهنگی را نیز مطرح کرده و می‌پذیرد. معادیخواه قائل به شباهت بین نوع ادبیات اصطلاح «انقلاب فرهنگی» و ادبیات اصطلاحی [[مارکسیسم]] است. او دربارهٔ این شباهت می‌گوید: «حالا این دیوار [بین جامعهٔ انقلابی خارج از دانشگاه و جریان‌های مخالف درون دانشگاه‌ها] باید به گونه‌ای فرو می‌ریخت و نمی‌شد تا آخر ملاحظه‌کاری کرد و در این بین یک عده‌ای شعار انقلاب فرهنگی را به دهان‌ها انداختند که من نمی‌دانم چه کسانی بودند اما به ادبیات حزب توده شبیه است چون عملاً گفتمان مارکسیستی است. واقعیت این است که موج مارکسیستی موج قوی در جهان بود و ما هم تا حدی گفتمان مارکسیستی را قبول کرده بودیم؛ اصطلاح‌های آن‌ها را به کار می‌بردیم. بدون اینکه دقت کنیم که این چه هست و برداشتی از آن داشتیم متفاوت با آنچه که در گفتمان خودش هست.»<ref>[https://www.webcitation.org/6TrPorzyD?url=http://tarikhirani.ir/fa/news/4/bodyView/679/0/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AF تاریخ ایرانی - معادیخواه: اینکه مزاحمی را از سر راه برداریم اسمش انقلاب فرهنگی نیست]. وبگاه تاریخ ایرانی. [http://www.jamaran.ir/fa/NewsContent-id_17241.aspx به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141211052432/http://www.jamaran.ir/fa/NewsContent-id_17241.aspx |date=۱۱ دسامبر ۲۰۱۴ }}. بازبینی شده در تاریخ ۵ نوامبر ۲۰۱۴، ساعت ۱۴:۴۷ به وقت گرینویچ. بایگانی شده از [http://tarikhirani.ir/fa/news/4/bodyView/679/0/معادیخواه:.اینکه.مزاحمی.را.از.سر.راه.برداریم.اسمش.انقلاب.فرهنگی.نیست.html نسخهٔ اصلی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141105191211/http://tarikhirani.ir/fa/news/4/bodyView/679/0/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87:.%D8%A7%DB%8C%D9%86%DA%A9%D9%87.%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%AD%D9%85%DB%8C.%D8%B1%D8%A7.%D8%A7%D8%B2.%D8%B3%D8%B1.%D8%B1%D8%A7%D9%87.%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%85.%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%B4.%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8.%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C.%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA.html |date=۵ نوامبر ۲۰۱۴ }} در تاریخ ۵ نوامبر ۲۰۱۴، ساعت ۱۴:۴۷به وقت گرینویچ</ref><ref>[https://www.webcitation.org/6TrRhyE9H?url=http://www.imam-khomeini.ir/fa/c75_20875/%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF_%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AE%D9%88 عبدالمجید معادیخواه: از انقلاب فرهنگی دفاع می‌کنم اما ستایش‌برانگیز نمی‌دانم]. وبگاه «پرتال پژوهشی و اطلاع‌رسانی [[مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی]]». گاهنامهٔ انقلاب فرهنگی. بازبینی شده در تاریخ ۵ نوامبر ۲۰۱۴، ساعت ۱۴:۴۷ به وقت گرینویچ. بایگانی شده از [http://www.imam-khomeini.ir/fa/c75_20875/گاهنامه/انقلاب_فرهنگی/عبدالمجید_معادیخواه_از_انقلاب_فرهنگی_دفاع_می_کنم_اما_ستایش_برانگیز_نمی_دانم نسخهٔ اصلی] در تاریخ ۵ نوامبر ۲۰۱۴، ساعت ۱۴:۴۷ به وقت گرینویچ.</ref>

== شورای عالی انقلاب فرهنگی ==
{{اصلی|شورای عالی انقلاب فرهنگی}}
شورای عالی انقلاب فرهنگی در ابتدا با نام «ستاد انقلاب فرهنگی» شروع به کار کرد. در سال ۱۳۶۰ ریاست این شورا را [[سید علی خامنه‌ای]] بر عهده گرفت.<ref>{{یادکرد وب |url=http://leader.ir/langs/fa/index.php?p=bio |title=زندگینامهٔ آیت‌الله خامنه‌ای |accessdate=۱۷ آوریل ۲۰۰۹ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090417031237/http://www.leader.ir/langs/fa/index.php?p=bio |archivedate=۱۷ آوریل ۲۰۰۹ |dead-url=no}}</ref> این ستاد بعدها با تصویب لایحه‌ای که دولت وقت به مجلس شورای اسلامی ارائه کرده بود و با فرمان آیت‌الله خمینی در تاریخ ۱۹ آذر ۱۳۶۳ به [[شورای عالی انقلاب فرهنگی]] مبدل گردید.<ref name="etemad"/>
[[پرونده:Iranian Cultural Revolution (1st member of council).jpg|500 px|بندانگشتی|وسط|برخی از اعضای اولین ستاد انقلاب فرهنگی از راست به چپ:[[حسن حبیبی]]، [[محمدجواد باهنر]]، [[عبدالکریم سروش]] و [[محمد مهدی ربانی املشی|مهدی ربانی املشی]]]]
اعضای اولیه ستاد انقلاب فرهنگی عبارت بودند از:<ref name="etemad"/> [[علی شریعتمداری]]، [[محمدجواد باهنر]]، [[محمد مهدی ربانی املشی|مهدی ربانی املشی]]، [[حسن حبیبی]]، [[عبدالکریم سروش]]، [[شمس آل احمد]]، [[جلال‌الدین فارسی]].<ref name=autogenerated1/>{{پایان گفتاورد بزرگ}}.

ترکیب هفت نفره شورای انقلاب فرهنگی در سال‌های ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۷۵ ترمیم گردید و تعداد اعضای آن افزایش یافت.<ref name="tarikh"/> در سال ۱۳۷۶ [[محمد خاتمی]] به عنوان یکی از اعضای این شورا تعیین شد و به عنوان رئیس‌جمهور ریاست این شورا را به عهده گرفت.<ref>Akbar S. Ahmed, Brian Forst, p. xviii, 2005</ref> [[محمود احمدی‌نژاد]] در سال ۸۴ جانشین خاتمی گردید و به ریاست این شورا انتخاب شد.<ref>{{یادکرد وب |url=http://www.iranculture.org/about/members.php?id=144 |title=اعضای شورا - محمود احمدی‌نژاد<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --> |accessdate=۲۶ فوریه ۲۰۰۹ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090129173250/http://iranculture.org/about/members.php?id=144 |archivedate=۲۹ ژانویه ۲۰۰۹ |dead-url=yes}}</ref> در تمام این سال‌ها رهبر وقت ایران نظارت عالی بر این شورا را بر عهده داشته‌است. از زمان تأسیس این نهاد وظیفه سیاست‌گذاری کلان مملکت در امور آموزشی و فرهنگی را بر عهده داشته‌است.<ref name="Mehran1997"/>

در حال حاضر شورای انقلاب فرهنگی دارای ۳۷ عضو می‌باشد. این اعضا عبارتند از:<ref>پایگاه اطلاع‌رسانی شورای عالی انقلاب فرهنگی</ref>

{{فهرست ستونی|۲|
# [[حسن روحانی]] (رئیس‌جمهور و رئیس شورا)
# [[علی لاریجانی]] (رئیس مجلس و نایب رئیس شورا)
# [[ابراهیم رئیسی]] (رئیس قوه قضاییه و نایب رئیس شورا)
# [[محمدرضا مخبر دزفولی]] (دبیر شورا)
# [[سید عباس صالحی]] (وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی)
# [[احمد جنتی]] (عضو افتخاری)
# [[منصور غلامی]] (وزیر علوم تحقیقات و فناوری)
# [[سعید نمکی]] (وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی)
# [[سید محمد بطحایی]] (وزیر آموزش و پرورش)
# [[محمود گودرزی]] (وزیر ورزش و جوانان)
# [[سورنا ستاری]] (معاون علمی و فناوری رئیس‌جمهور)
# [[شهیندخت مولاوردی]] (معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده)
# سیدمهدی خاموشی (رئیس سازمان تبلیغات اسلامی)
# احمد واعظی (رئیس [[دفتر تبلیغات اسلامی]])
# کبری خزعلی (رئیس شورای زنان و خانواده)
# [[محمدمهدی طهرانچی]] (رئیس دانشگاه آزاد اسلامی)
# [[احمد سالک]] (رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس)
# [[محمدمهدی زاهدی]] (رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس)
# [[حسینعلی شهریاری]] (رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس)
# حمیدرضا طیبی (رئیس جهاد دانشگاهی)
# [[ابوذر ابراهیمی ترکمان]] (رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی)
# محمد محمدیان (رئیس نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه‌ها)
# [[احمد احمدی]] (عضو حقیقی)
# [[رضا داوری اردکانی]] (عضو حقیقی)
# [[علیرضا اعرافی]] (عضو حقیقی)
# [[حمید پارسانیا]] (عضو حقیقی)
# [[علی‌اکبر رشاد]] (عضو حقیقی)
# [[علی‌اکبر ولایتی]] (عضو حقیقی)
# [[محمدرضا عارف]] (عضو حقیقی)
# [[حسن رحیم‌پور ازغدی]] (عضو حقیقی)
# [[غلام‌علی حدادعادل]] (عضو حقیقی)
# [[عبدالله جاسبی]] (عضو حقیقی)
# [[علی شریعتمداری]] (عضو حقیقی)
# [[محسن قمی]] (عضو حقیقی)
# منصور کبگانیان (عضو حقیقی)
# [[محمدعلی کی‌نژاد]] (عضو حقیقی)
# [[حسین کچویان|حسین کچوئیان]] (عضو حقیقی)
# [[مهدی گلشنی]] (عضو حقیقی)
# [[محمود محمدی عراقی]] (عضو حقیقی)
# [[محمدرضا مخبر دزفولی]] (عضو حقیقی)
# [[صادق واعظ‌زاده]] (عضو حقیقی)
# [[عزت‌الله ضرغامی]] (عضو حقیقی)
}}

=== جایگاه قانونی ===
[[میرحسین موسوی]] نخست‌وزیر ایران در ۳۱ مرداد ۱۳۶۱ در پرسشی از [[شورای نگهبان قانون اساسی|شورای نگهبان]] در مورد وضعیت قانونی این نهاد سئوالاتی را مطرح کرده بود<ref group="پانویس">احتراماً اخیراً ستاد انقلاب فرهنگی بدون مشورت با دولت تصمیماتی را اتخاذ و برای اجرا به دولت ابلاغ می‌نماید و سؤالاتی در این رابطه برای دولت از نظر قانون اساسی مطرح است:
* آیا دولت الزامی برای تبعیت از تصمیمات ستاد انقلاب فرهنگی دارد؟
* آیا برای حفظ و حراست از این نهاد تا روشن شدن تکلیف در مجلس، دولت می‌تواند نتایج این تصمیمات را متوجه ستاد بداند و با دادن بودجه لازم اجرا را نیز به ستاد بسپارد؟
* پاسخگوی تصمیمات ستاد در مقابل مجلس کدام ارگان خواهد بود؟</ref> و شورای نگهبان در پاسخ کسب تکلیف را تا زمان تصویب قانونی دربارهٔ طرز تشکیل و وظایف ستاد در [[مجلس شورای اسلامی]] به [[مقام رهبری در ایران|رهبر]] ارجاع داده بود.<ref name="Sharif">{{یادکرد|نویسنده=شریف، محمد|تاریخ=۱۳۸۴|صفحه=ص ۲۳۱}}</ref> البته [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|قانون اساسی]] در اصل ۱۱۰ که وظایف و اختیارات رهبر را برمی‌شمارد، هیچ اشاره‌ای به امکان ایجاد یک ارگان قانون‌گذاری از سوی رهبر نکرده‌است.<ref name="Sharif"/>

== اصطلاح انقلاب فرهنگی دوم ==
{{اصلی|انقلاب فرهنگی دوم|گام دوم انقلاب}}
به دنبال اخراج چند تن از استادان دانشگاه، انتصاباتی جدید و پاره‌ای محدودیت‌ها در دانشگاه، در دوره اول ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد، منتقدین دولت نگرانی‌هایی در مورد شروع «انقلاب فرهنگی دوم» اظهار نمودند.<ref>{{یادکرد|نویسنده= کدیور، جمیله | عنوان = |ترجمه=|ژورنال= |نشریه=|تاریخ=۱۳۸۶|دوره=|شماره= |صفحه=۱}}</ref><ref>{{یادکرد|نویسنده= مصباح، مهیندخت | عنوان = |ترجمه=|ژورنال= |نشریه= |تاریخ= ۲۰۰۸|دوره=|شماره= |صفحه=}}</ref> هم‌زمان مدیرکل امور فرهنگی وزارت علوم، ضمن تأکید بر اینکه بحث انقلاب فرهنگی دوم از ناحیه وزارت علوم مطرح نشده‌است، اضافه کرد؛ «به نظرم مقصود از طرح انقلاب فرهنگی دوم شالوده شکنی و درنوردیدن اساس‌ها و بنیادها نیست بلکه طرح این بحث تلاش برای جدا شدن از فرهنگ و وضع موجود و رسیدن به فرهنگ و وضع مطلوب است.»<ref>{{یادکرد|نویسنده= روزنامه شرق برگرفته از آفتاب |عنوان = انقلاب فرهنگی دوم را وزارت علوم مطرح نکرد | پیوند = http://aftab.ir/news/2007/jun/07/c1c1181222151_politics_iran_students.php |ترجمه=|ژورنال=|نشریه=|تاریخ= خرداد ۱۳۸۶|دوره=|شماره= |صفحه=}}</ref> در نقطه مقابل [[روزنامه ایران|روزنامهٔ ایران]]، روزنامهٔ وابسته به دولت در زمان هر یک از دولت‌ها و در نتیجه وابسته به دولت محمود احمدی‌نژاد در آن زمان، اظهار نظر منتقدین دولت در مورد شروع انقلاب فرهنگی را هیاهوی تبلیغاتی خواند.<ref>{{یادکرد|نویسنده= قدیانی، حسین | عنوان = |ترجمه=|ژورنال=|نشریه= روزنامه ایران|تاریخ= ۲۴ خرداد ۱۳۸۶|دوره=|شماره=|صفحه= ۱۸}}</ref>

== جستارهای وابسته ==
* [[نشست‌های اندیشه‌های راهبردی در ایران]]
* [[آموزش عالی در ایران]]
* [[شورای عالی انقلاب فرهنگی]]
* [[سمت|سازمان سمت]]
* [[بومی‌سازی علوم انسانی در ایران]]
* [[انقلاب ۱۳۵۷ ایران]]

== یادداشت‌ها ==
{{پانویس|گروه=پانویس|اندازه=ریز|۲}}

== پانویس ==
{{پانویس|عرض‌ستون=30em|اندازه=کوچک|۲}}

== منابع ==
{{چپ‌چین}}
* Akbar S. Ahmed, Brian Forst (2005) «After Terror: Promoting Dialogue Among Civilizations" Political Science, p. xviii
* Ashraf, Ahmad ''Education, vii. General Survey of Modern Education'', Encyclopædia Iranica
* Bakhash, Shaul (1984) ''The Reign of the Ayatollahs,'' Basic Books, {{ISBN|0-465-06887-1|en}}, 9780465068876
* Esposito, John L. , John Obert Voll (2001) ''Makers of Contemporary Islam'', Oxford University Press, p. 171
* Ebrahimian, Ervand (2008), «A History of Modern Iran" Cambridge University Press, Hardback Edition, {{ISBN|978-0-521-82139-1|en}}, Cambridge, UK, p. 178
* EIr, “Education (xxvi.WOMEN’S EDUCATION IN THE PAHLAVI PERIOD AND AFTER),” Encyclopaedia Iranica Online, Access Jan. 26, 2008, available at www.iranicaonline.org.
* Ashraf, Ahmad ''Education, vii. General Survey of Modern Education'', Encyclopædia Iranica
* {{یادکرد|فصل=|کتاب= Foundations of education in Iran and education after the Cultural Revolution of 1980 |نویسنده = Fallahi, Mitra|ترجمه=|ناشر = Marquette University|چاپ=|شهر=|کوشش=|ویرایش= Ph.D. Thesis |صفحه= p. 83 |سال= ۱۹۹۳|شابک=}}
* {{یادکرد|فصل=Iran|کتاب= Worldmark Encyclopedia of the Nation (Vol. 4) |نویسنده = Timothy L. Gall and Jeneen M. Hobb|ترجمه=|ناشر =Thomson Gale,|چاپ=|شهر=Farmington Hills, MI|کوشش=|ویرایش=Twelfth Edition|صفحه=|سال=۲۰۰۷|شابک=ISSN 1531-1635}}
* Gheissari, Ali and Nasr, Vali (2006) «Democracy in Iran" , Oxford University Press, page 95
* {{یادکرد|فصل= 7. Iran|کتاب=Asian higher education|نویسنده =Mehran, Golnar |ترجمه=|ناشر =Greenwood Publishing|چاپ=|شهر=|کوشش=Gerard A. Postiglione, Grace C. L. Mak|ویرایش= illustrated|صفحه=۱۱۵–۱۳۶|سال=۱۹۹۷|شابک=0-313-28901-8}}
* Mehran, Golnar, “Education (xxiv.EDUCATION IN POSTREVOLUTIONARY PERSIA, 1979-95),” Encyclopaedia Iranica Online, Access Jan. 26, 2008, available at www.iranicaonline.org.
* {{یادکرد|فصل=|کتاب=Iran Under the Ayatollahs |نویسنده = Hiro, Dilip|ترجمه=|ناشر = Published by Routledge|چاپ=|شهر=|کوشش=|ویرایش= illustrated|صفحه=|سال= ۱۹۸۷|شابک=0-7102-1123-6}}
* {{یادکرد|فصل=|کتاب=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |نویسنده = Keddie, Nikki R. , Yann Richard|ترجمه=|ناشر =Yale University Press|چاپ=|شهر=|کوشش=|ویرایش=illustrated, annotated|صفحه=290|سال=۲۰۰۶| شابک = 9780300121056}}
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/293359/Iran/230080/Postrevolutionary-chaos Iran :: Postrevolutionary chaos]. (2009). In ''Encyclopædia Britannica''. Retrieved January 31, 2009, from Encyclopædia Britannica Online
* {{یادکرد|فصل=|کتاب= Iran After Khomeini |نویسنده = Hunter, Shireen |ترجمه=|ناشر=|چاپ=|شهر=|کوشش=|ویرایش=|صفحه=۹۸|سال=۱۹۹۲|شابک=0-275-94292-9}}
* {{یادکرد|فصل=|کتاب=Iran: A Decade of War and Revolution|نویسنده = Menashri, David|ناشر =Published by Holmes & Meier|چاپ=|شهر=|کوشش=|ویرایش= |صفحه=|سال=۱۹۹۰|شابک=0-8419-0949-0}}
* {{یادکرد|نویسنده= Sobhe, Khosrow| عنوان = Education in Revolution: Is Iran Duplicating the Chinese Cultural Revolution?|ترجمه=|ژورنال=Comparative Education|نشریه=|تاریخ=۱۹۸۲|دوره=Vol. 18|شماره= No. 3|صفحه=pp. 271-280}}
* Khosrokhavar, Farhad, Shapour Etemad and Masoud Mehrabi (2004). «Report on Science in Post-Revolutionary Iran—Part I: Emergence of a Scientific Community?»Critique: Critical Middle Eastern Studies (Summer 2004), 13(2), 209–224
{{پایان چپ‌چین}}
* {{یادکرد|نویسنده=امیرشاهی، سید افشین | عنوان = آموزش در چنبره سیاست |نشریه=اعتماد-ویژه‌نامه تحلیل خبر |تاریخ=۶ اردیبهشت ۱۳۸۶}}
* [http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2007/02/070205_shr-fs-tehran-uni-malaki.shtml فریبا صحرایی 'در کوله پشتی هیچ بیگانه‌ای آزادی برای ما حمل نمی‌کنند']، وبگاه بی‌بی‌سی فارسی ۱۶ بهمن ۱۳۸۵
* [[اطلاعات (روزنامه)|روزنامه اطلاعات]] ۶ فروردین ۱۳۵۹ ص ۴
* {{یادکرد|نویسنده= روزنامه شرق برگرفته از آفتاب |عنوان = انقلاب فرهنگی دوم را وزارت علوم مطرح نکرد | پیوند = http://aftab.ir/news/2007/jun/07/c1c1181222151_politics_iran_students.php |ترجمه=|ژورنال=|نشریه=|تاریخ= خرداد ۱۳۸۶|دوره=|شماره= |صفحه=}}
* {{یادکرد|نویسنده=شریف، محمد| عنوان = جایگاه قانونی شورای عالی انقلاب فرهنگی و مصوبات آن|ژورنال=پژوهش حقوق و سیاست|تاریخ=۱۳۸۴|شماره=۱۵ و ۱۶|صفحه=ص ۲۳۱}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.iranculture.org/about|عنوان=معرفی شورا|تاریخ بازدید=۳ فروردین ۱۳۸۸|نویسنده=|نشانی نویسنده=|نویسندگان دیگر=|تاریخ=|سال=|ماه=|قالب=|اثر=|ناشر=دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی|صفحه=|زبان=فارسی و انگلیسی|نقل قول=|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20091203101731/http://www.iranculture.org/about/|تاریخ بایگانی=۳ دسامبر ۲۰۰۹|dead-url=yes}}
* {{یادکرد وب |نشانی= http://farhangoelm.ir/شورای-عالی-انقلاب-فرهنگی/اعضای-شوراي-عالي-انقلاب-فرهنگي.aspx |عنوان= اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی |تاریخ بازدید= ۱۰ آبان ۱۳۹۳ |ناشر= دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی |archiveurl= https://web.archive.org/web/20160304095431/http://farhangoelm.ir/%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C/%D8%A7%D8%B9%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%D9%8A.aspx |archivedate= ۴ مارس ۲۰۱۶ |dead-url= yes}}
* [http://www.radiofarda.com/content/o2_revolution/389137.html کلهر، فؤاد، انقلاب فرهنگی: رویارویی سیاسی یا اسلامی کردن دانشگاه]، وبگاه ''رادیو فردا''، ۰۱/۰۲/۱۳۸۶
* [http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2006/06/060613_mv-hrh-cultural-revolution.shtml فرهنگ، حمید، تولد از بطن خشونت: به بهانه سالروز تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی] وبگاه ''بی‌بی‌سی فارسی''، ۱۳ ژوئن
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.irib.ir/occasions/Enghelab-farhangi\tashkil.htm|عنوان=فرمان امام (ره) مبنی بر تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی|تاریخ بازدید=۲ اردیبهشت ۱۳۸۶|پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/6CyassWKc?url=http://www.irib.ir/occasions/Enghelab-farhangi%5Ctashkil.htm|تاریخ بایگانی=17 دسامبر 2012}}
* {{یادکرد|نویسنده= قدیانی، حسین |عنوان = هیاهویی که برای هیچ بود: مروری بر عملکرد رسانه‌های اصلاح طلبان در ماجرای انقلاب فرهنگی دوم | پیوند = http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1423373|ترجمه=|ژورنال=|نشریه= روزنامه ایران|تاریخ= ۲۴ خرداد ۱۳۸۶|دوره=|شماره= ۳۶۶۲ |صفحه= ۱۸}}
* {{یادکرد|نویسنده= کدیور، جمیله |عنوان = انقلاب فرهنگی دوم | پیوند = http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1474896 |ترجمه=|ژورنال=روزنامه اعتماد|نشریه=|تاریخ=۱۲ شهریور ۱۳۸۶|دوره=|شماره= ۱۴۸۱|صفحه= صفحه ۱}}
* {{یادکرد|نویسنده= مصباح، مهیندخت |عنوان = رئیس جدید دانشگاه تهران؛ تلاش برای «انقلاب فرهنگی دوم»؟ | پیوند = http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3111219,00.html|ترجمه=|ژورنال= دویچه وله|نشریه= |تاریخ= ۶ فوریه ۲۰۰۸|دوره=|شماره= |صفحه=}}

== پیوند به بیرون ==
* {{یوتیوب|JhgdHQg34zY|مصاحبه با مسئولان انقلاب فرهنگی}}
*[https://iranhrdc.org/fa/انقلاب-فرهنگی-۱۳۵۹-و-محدودیت‏-های-آکا/?fbclid=IwAR3jfPjJRqQ6T4eIWcTouECOjAkt6x3x4bhVQ7FlCAOr9O-DQ3MA2N9mTVo انقلاب فرهنگی ۱۳۵۹ و محدودیت‌های آکادمیک در ایران]
{{انقلاب اسلامی ایران}}
{{سید علی خامنه‌ای}}

[[رده:انقلاب فرهنگی ایران|انقلاب فرهنگی ایران]]
[[رده:اسلام در ۱۹۸۰ (میلادی)]]
[[رده:اسلام در دهه ۱۹۸۰ (میلادی)]]
[[رده:اسلام در سده ۲۰ (میلادی)]]
[[رده:اسلامی‌سازی]]
[[رده:انقلاب ۱۳۵۷]]
[[رده:انقلاب‌های فرهنگی|ایران]]
[[رده:ایران در ۱۹۸۰ (میلادی)]]
[[رده:تاریخ جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:تصفیه‌های سیاسی و فرهنگی]]