باز کردن منو اصلی

آتشکده کرکویه یا آتشکده کرکوشاه (که با نام خرابه‌های یک معبد (کرکو) در فهرست آثار ملی ثبت شده‌است) بنا و آتشکده‌ای مربوط به دوره ساسانیان است که در شهرستان هیرمند، در مرکز روستایی با همین نام واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شمارهٔ ثبت ۱۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱]

معبد تپه کرکو
اتشکده کرکویه.jpg
ناممعبد تپه کرکو
کشور ایران
استاناستان سیستان و بلوچستان
شهرستانشهرستان زابل
اطلاعات اثر
کاربریتپه
دیرینگیدوره ساسانیان
دورهٔ ساخت اثردوره ساسانیان
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۱۱۹
تاریخ ثبت ملی۱۵ دی ۱۳۱۰
آتشکده کرکویه سیستان

پیشینهویرایش

دیرینگی آتشکده کرکویه را به زمان کیخسرو نسبت داده‌اند و بنا بر روایات کرکویه تا سده هفتم هجری آباد بوده‌است.[نیازمند یادکرد دقیق] کرکویه توسط نویسندگان دوران اسلامی توصیف شده‌است. از آن میان، استخری کرکویه را نخستین راهی می‌‌داند که سیستان را به هرات پیوند می‌هد و بر پایه گفته وی، کرکویه در سه فرسنگی زرنج یا زرنک (سیستان) واقع شده‌است.[۲]

یاقوت حموی نیز در مورد آتشکده کرکویه نوشته: شهری از سیستان بوده و آتشکده‌‌ای که نزد زرتشتیان محترم شمرده می‌‌شد در آنجا قرار داشت.[۲] این آتشکده تا قرن 17 هجری که قزوینی آن را وصف کرده‌است بسیار خرم و زیبا بوده‌است.

این بنا از آتشکده‌های مهم ایران بوده و موبدان آن نیز جایگاه ویژه‌ای را دارا بودند. به گونه‌ای که در تاریخ آمده فردوسی جهت نگارش شاهنامه و تحقیقات خود نزد موبد این آتشکده آمده است.[نیازمند منبع]

نامویرایش

کلمه کار یا کر در زبان پارسی کهن به معنی مردم جنگاور و جنگجو است. بنابراین می‌توان گفت کرکویه به معنی کوی جنگاوران است.[۲]

موقعیت جغرافیاییویرایش

این آتشکده از آثار تاریخی و قدیمی استان سیستان و بلوچستان است و در نزدیکی شهرستان هیرمند قرار دارد. این آتشکده که آتشکده کرکوشاه نیز خوانده می‌شود در کنار و چسبیده به روستای کریم کشته و ۸ کیلومتری تپه منطقه شهرستان و در میان زمین‌های باتلاقی سیستان و نزدیک مرز ایران با افغانستان جای گرفته‌است.[۲]

این بنا و همچنین آثار تخته پل در شهرستان هیرمند، در روستای کرکو و در کنار روستای کریم کشته و هشت کیلومتری تپه منطقه شهرستان قرار دارد. تخته پل، پل آجری بوده‌است که به نوشته استخری، راه زرنک و هرات را به هم متصل می‌کرده‌است.

معماریویرایش

کرکوشاه یا کرکویه برجامانده‌های یک آتشکده مربوط به دوران ساسانی است که شامل یک دیوار خشتی - چینه‌‌ای از یک برج دفاعی شهر باستانی است. این آثار شامل تعدادی از بناهای بزرگ و کوچک است. این بخش دارای تالاری به طول ۱۱ متر و عرض ۸/۵ متر است. بر اساس توصیفات مورخان دوران اسلامی، این اثر تاریخی دارای دو قبه بزرگ و بر هر قبه شاخی چون شاخ گاوی بزرگ ساخته بودند و آتشگاه در زیر آن دو قبه قرار داشت.[۲]

از دیگر مشخصه‌های معماری آن آجرهای بزرگ دوره ساسانی‌ است. خانه‌های پیرامون آن مربوط به دوره قاجاریه است و زیباترین آن‌ها اتاق گچبری‌ است.[۲]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. «سازمان میراث فرهنگی و صنایع‌دستی و گردشگری». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. دریافت‌شده در ۲۰۱۱-۰۵-۱۹.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ «آشنایی با آتشکده کرکویه - سیستان و بلوچستان». همشهری آنلاین. ۱۰ دی ۱۳۹۱. دریافت‌شده در ۲۳ دی ۱۳۹۶.
  • دکتر سیدمنصور سید سجادی (۱۳۸۲راهنمای مختصر آثار باستانی سیستان، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان سیستان و بلوچستان
  • گروه باستان‌شناسی دانشگاه زابل (۱۳۸۰سیستان بهشت باستان شناسان، روابط عمومی دانشگاه زابل