آمونیوم نیترات


آمونیوم نیترات (AN) با فرمول شیمیایی NH4NO3 یک ترکیب شیمیایی است که به‌عنوان کود شیمیایی برای نیتراته کردن خاک جهت کشاورزی بکار می‌رود؛ و همچنین ماده منفجره نیز است. این ترکیب به شکل جامد کریستالی سفید است که به‌شدت در آب حل می‌شود. استفاده وسیع دیگر آن به‌عنوان ماده منفجره است. همچنین مهمترین جز سازنده آنفو نیز است.

آمونیوم نیترات
Ammonium-nitrate-xtal-3D-balls-A.png
Ammonium Nitrate.jpg Ammonium-nitrate-2D.svg
شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس ۶۴۸۴-۵۲-۲ ✔Y
کم‌اسپایدر ۲۱۵۱۱ ✔Y
UNII T8YA51M7Y6 ✔Y
شمارهٔ یواِن 0222with > 0.2% combustible substances
1942with <= 0.2% combustible substances
2067fertilizers
2426liquid
شمارهٔ آرتی‌ئی‌سی‌اس BR9050000
جی‌مول-تصاویر سه بعدی Image 1
خصوصیات
فرمول مولکولی (NH4)(NO3)
جرم مولی 80.052 g/mol
شکل ظاهری white solid
چگالی 1.725 g/cm3 (20 °C)
دمای ذوب 169.6 °C
دمای جوش
approx. 210 °C decomp.
انحلال‌پذیری در آب 118 g/100 ml (0 °C)
150 g/100 ml (20 °C)
297 g/100 ml (40 °C)
410 g/100 ml (60 °C)
576 g/100 ml (80 °C)
1024 g/100 ml (100 °C)[۱]
ساختار
ساختار بلوری trigonal
Explosive data
Shock sensitivity very low
حساسیت اصطکاک very low
سرعت انفجار 5270 m/s
خطرات
MSDS ICSC 0216
شاخص ئی‌یو not listed
خطرات اصلی Explosive
لوزی آتش
LD50 2085–5300 mg/kg (oral in rats, mice)[۲]
ترکیبات مرتبط
دیگر آنیون‌ها نیتریت آمونیوم
دیگر کاتیون‌ها سدیم نیترات
شوره
هیدروکسیل‌آمونیوم نیترات
ترکیبات مرتبط آمونیوم پرکلرات
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 ✔Y (بررسی) (چیست: ✔Y/N؟)
Infobox references

بسیاری از کشورها به خاطر قابلیت سوء استفاده از این ماده به تدریج در حال جایگزینی این ترکیب در کاربردهای مصرف عمومی هستند.[۳] انفجارهای تصادفی آمونیوم نیترات از اوایل قرن بیستم میلادی جان بسیاری از مردم را گرفته‌است.

ویژگی

آمونیوم نیترات یکی از قوی‌ترین مواد منفجره است. در مورد خواص این ماده می‌توان گفت که از نظر امنیت نگهداری، ایمن‌ترین ماده منفجره شناخته شده‌است. نکتهٔ جالب و قابل توجه این است که حتی اگر آمونیوم نیترات در زیر بالشتان هنگام خواب وجود داشته احتمال انفجار آن بسیار کم است. مواد اولیه برای ساخت آن آمونیاک و اسید نیتریک غلیظ است که به راحتی قابل دسترسی است. مواد منفجره به دو دسته کم‌انفجار و پرانفجار تقسیم می‌شوند. حساسیت مواد منفجره و قدرت انفجار رابطه عکس دارند. ازین رو پایه‌های اصلی یک ماده منفجره را یک ماده کم انفجار با قدرت زیاد و یک پرانفجار با قدرت کم تشکیل می‌دهند. پرانفجارها همان چاشنی‌ها هستند. نیترات آمونیوم نیز که یک‌کم‌انفجار با قدرت بالاست فقط در کنار یک چاشنی قوی منفجر خواهد شد.

تولید

تولید صنعتی آمونیوم نیترات، شامل واکنش اسید و باز بین آمونیاک و نیتریک اسید است:

HNO3 + NH3 → NH4NO3

آمونیاک در حالتی انیدروز استفاده می‌شود (به عبارتی، حالت گازی)؛ و نیتریک اسید در حالت تغلیظ شده، در این واکنش استفاده می‌شود.

در روش‌های دیگر، آمونیوم نیترات می‌تواند از واکنش جانشینی دوگانه نیز بدست آید.

کاربردها

مصارف کشاورزی

آمونیوم نیترات یک کود کشاورزی بسیار مهم با NPK برابر با ۰-۰-۳۴ است (۳۴٪ ازت) که البته خلوص پایین‌تری نسبت به کود اوره دارد. مزیت کود آمونیوم نیترات نسبت به اوره، پایدارتر بودن و عدم از دست رفتن ازت در اتمسفر می‌باشد.

ماده منفجره

آمونیوم نیترات به شکلی که فروخته می‌شود، ماده منفجره نیست. اما به راحتی به شکل ترکیبات منفجره در می‌آید، وقتی با سایر مواد منفجره مانند آزیدها یا آنفو ترکیب شود.

تروریسم

مواد منفجره بر پایه آمونیوم نیترات در بمب‌گذاری سرای استرلینگ استفاده شدند. همچنین انفجار اکلاهماسیتی در ۱۹۹۵، حملات ۲۰۱۱ در نروژ و چند مورد دیگر از مواد منفجره مرتبط با آمونیم نیترات استفاده شد.

حادثه‌ها

  • در انفجار در بندر بیروت، آمونیوم نیترات بسیاری منفجر شد و باعث آسیب گسترده به مناطق اطراف محل نگهداری مواد منفجره شد.
  • از جمله دیگر موارد حادثه انفجار قطار نیشابور در سال ۱۳۸۲ قابل ذکر است. در حادثه مذکور ۷ واگن حاوی نیترات آمونیوم به عنوان کود شیمیایی در کنار دیگر مواد قابل اشتعال وجود داشت.

جستارهای وابسته

منابع

  1. Pradyot Patnaik. Handbook of Inorganic Chemicals. McGraw-Hill, 2002, ISBN 0-07-049439-8
  2. Martel, B. ; Cassidy, K. (2004). Chemical Risk Analysis: A Practical Handbook. Butterworth–Heinemann. p. 362. ISBN 1-903996-65-1.
  3. Ammonium nitrate sold by ton as U.S. regulation is stymied. بایگانی‌شده در ۲۰۱۸-۰۲-۲۸ توسط Wayback MachineThe Dallas Morning News