آواتار (فیلم ۲۰۰۹)

فیلم علمی تخیلی آمریکایی ساختهٔ جیمز کامرون

آواتار (انگلیسی: Avatar؛ عرضه‌شده با نام آواتار جیمز کامرون) فیلمی آمریکایی[۷][۸] در ژانر علمی تخیلی حماسی به کارگردانی، نویسندگی، تهیه‌کنندگی و تدوین جیمز کامرون است که در سال ۲۰۰۹ منتشر شد. در این فیلم سم ورثینگتون، زوئی سالدانیا، استیون لانگ، میشل رودریگز و سیگورنی ویور ایفای نقش می‌کنند. داستان فیلم در اواسط قرن بیست و دوم جریان دارد؛ زمانی که انسان‌ها به‌منظور استخراج مادهٔ معدنی ارزشمند آنابتانیوم در حال استعمار پندورا — یک قمر سرسبز قابل سکونت از یک غول گازی در منظومه ستاره‌ای آلفا قنطورس — هستند.[۹][۱۰][۱۱] گسترش استخراج از معدن‌ها زندگی یک قبیلهٔ محلی ناوی که یک‌گونه انسان‌نمای بومی پاندورا هستند را تهدید می‌کند. عنوان فیلم به یک بدن ناوی از نظر ژنتیکی دستکاری‌شده اشاره دارد که از مغز یک انسان از راه دور عمل می‌کند. این روش دورحضوری برای تعامل با بومیان پاندورا استفاده می‌شود.[۱۲]

آواتار
On the upper half of the poster are the faces of a man and a female blue alien with yellow eyes, with a giant planet and a moon in the background and the text at the top: "From the director of Terminator 2 and Titanic". Below is a dragon-like animal flying across a landscape with floating mountains at sunset; helicopter-like aircraft are seen in the distant background. The title "James Cameron's Avatar", film credits and the release date appear at the bottom
پوستر انتشار سینمایی
کارگردانجیمز کامرون
تهیه‌کننده
نویسندهجیمز کامرون
بازیگران
موسیقیجیمز هورنر
فیلم‌بردارمائورو فیوره
تدوین‌گر
شرکت
تولید
توزیع‌کنندهفاکس قرن بیستم[۲]
تاریخ‌های انتشار
  • ۱۰ دسامبر ۲۰۰۹ (۲۰۰۹-12-۱۰) (لندن)
  • ۱۸ دسامبر ۲۰۰۹ (۲۰۰۹-12-۱۸) (ایالات متحده)
مدت زمان
۱۶۲ دقیقه[۳]
کشورایالات متحده
زبانانگلیسی
هزینهٔ فیلم۲۳۷ میلیون دلار[۴]
+۹ میلیون دلار (پخش مجدد)[۵]
فروش گیشه۲٫۸۴۷ میلیارد دلار[۶]

توسعهٔ آواتار از سال ۱۹۹۴ هنگامی که کامرون پیش‌نویس ۸۰ صفحه‌ای از فیلم‌نامه را می‌نوشت، آغاز شد.[۱۳][۱۴] فیلم‌برداری این فیلم قرار بود پس از تکمیل تایتانیک کامرون در سال ۱۹۹۷ آغاز شود و برای انتشار در سال ۱۹۹۹ برنامه‌ریزی شود؛[۱۵] با این حال، به گفتهٔ کامرون هنوز فناوری لازم برای دستیابی به دیدگاه خود از فیلم در دسترس نبود.[۱۶] کار بر روی زبان ناوی در سال ۲۰۰۵ آغاز شد و کامرون در اوایل سال ۲۰۰۶ توسعهٔ فیلم‌نامه و جهان داستانی آواتار را آغاز کرد.[۱۷][۱۸] بودجه رسمی آواتار ۲۳۷ میلیون دلار بود.[۴] دیگر برآوردها هزینهٔ تولید فیلم را بین ۲۸۰ تا ۳۱۰ میلیون دلار و هزینهٔ تبلیغات را ۱۵۰ میلیون دلار تعیین کرده‌است.[۱۹][۲۰][۲۱] این فیلم از تکنیک‌های جدید فیلم‌برداری و همراه با ضبط حرکت گسترده‌ای استفاده کرد و برای نمایش با کیفیت نقلی و سه‌بعدی منتشر شد. این فیلم برای تجربه چهار بعدی در سینماهای منتخب کره جنوبی نیز منتشر شد.[۲۲] فیلم‌سازی برجسته‌بینی آواتار به عنوان پیشرفتی در فناوری سینما شناخته شده‌است.[۲۳]

آواتار نخستین بار در ۱۰ دسامبر ۲۰۰۹ در لندن به نمایش درآمد و در ۱۸ دسامبر در ایالات متحده منتشر شد. جلوه‌های بصری پیشگامانه این فیلم مورد تحسین منتقدان قرار گرفت و به‌طور کلی با نقدهای مثبت همراه بود.[۲۴][۲۵][۲۶] این فیلم در طول نمایش سینمایی خود، چندین رکورد گیشه را شکست و پرفروش‌ترین فیلم آن زمان شد. علاوه بر این، آواتار در ایالات متحده و کانادا،[۲۷] از تایتانیک کامرون پیشی گرفت، که دوازده سال این رکوردها را در اختیار داشت.[۲۸] آواتار تقریباً یک دهه پرفروش‌ترین فیلم جهان بود تا اینکه انتقام‌جویان: پایان بازی در سال ۲۰۱۹ از این فیلم پیشی گرفت و پس از انتشار مجدد مارس ۲۰۲۱ در چین، مقام نخست پرفروش‌ترین فیلم را به دست آورد.[۲۹] آواتار نخستین فیلمی بود که بیش از ۲ میلیارد دلار فروش داشت[۳۰] و پرفروش‌ترین عنوان ویدیویی سال ۲۰۱۰ در ایالات متحده بود. آواتار نامزد ۹ جایزه اسکار از جمله بهترین فیلم و بهترین کارگردانی شد؛[۳۱] سپس برندهٔ سه جایزهٔ اسکار بهترین طراحی صحنه، بهترین فیلم‌برداری و بهترین جلوه‌های تصویری شد. موفقیت این فیلم باعث شد تولیدکنندگان لوازم الکترونیکی تلویزیون‌های سه بعدی عرضه کنند[۳۲] و همچنین باعث محبوبیت فیلم‌های سه‌بعدی شد.[۳۳]

کامرون پس از موفقیت این فیلم، برای ساخت چهار دنبالهٔ با استودیو قرن بیستم قرارداد بست: فیلم‌برداری اصلی آواتار ۲ و آواتار ۳ به پایان رسیده‌است و قرار است به ترتیب در ۱۶ دسامبر ۲۰۲۲ و ۲۰ دسامبر ۲۰۲۴ منتشر شوند. دنباله‌های بعدی برای انتشار در ۱۸ دسامبر ۲۰۲۶ و ۲۲ دسامبر ۲۰۲۸ برنامه‌ریزی شده‌است.[۳۴] انتظار می‌رود که چندین بازیگر از جمله ورثینگتون، سالدانیا، لانگ و ویور برای فیلم‌های بعدی بازگردند.[۳۵][۳۶]

فضای فیلم

سال ۲۱۵۴ میلادی است. داستان در یکی از چندین ماه سیاره‌ای در سامانه ستاره‌ای آلفا قنطورس به نام پندورا (به انگلیسی: Pandora) اتفاق می‌افتد. انسان‌ها تحت شرکتی به نام آردی‌اِی مشغول خارج کردن سنگی با ارزش و فلز مانند از دل این سیاره هستند. پندورا حاوی گوناگونی شگفت‌انگیزی از زندگی فرازمینی است، و جوی غیرقابل استنشاق برای انسان‌ها دارد، همچنین محیطی در تضاد با طبیعتی که مانند آن در روی زمین وجود دارد. نام سیاره از این جهت اشاره به وضع مصیبت‌بار آن (از دید انسان) دارد (که به اسطوره‌شناسی پاندورا بازمی‌گردد).

از میان جانداران بومی این سیاره موجوداتی شبیه به انسان هستند که ناوی نامیده می‌شوند. ناوی‌ها دارای سطح بسیار پایین‌تری از پیشرفت فنی در مقایسه با انسان‌ها هستند و نیمه وحشی و بدوی به نظر می‌آیند، اما دارای فرهنگی بسیار غنی و کل‌نگر هستند که آن‌ها را با مکان زندگی‌شان در حال تعادل قرار می‌دهد.

پندورا دارای سیستم حیات وحش نامتعارفی است، بطوری‌که سیاره و تمام موجوداتش دارای یک شبکه عصبی مشترک بوده و با هم در ارتباطند (که یادآور مفهوم گایا در اسطوره‌شناسی و جنبش‌های محیط زیستی است). ناوی‌ها از طریق نقاط اتصالی نورونی (به انگلیسی: neural interface) در انتهای گیسوان موهای خود، از نظر خودآگاهی با اسب‌های خود متصل می‌شوند،[۳۷] و درختان جنگل از طریق ریشه‌های خود اتصال عصبی با یکدیگر دارند. خلاصه اینکه محیط پاندورا محیطی است که دانشمندان بشری در فیلم را سخت تحت تأثیر قرار داده، و محیط منحصربه‌فرد این دنیا، مرزهای بین علم و عرفان را درهم می‌نوردد.

منابع طبیعی که بشر در این سیاره بدنبال آن است آنابتانیوم (به انگلیسی: unobtainium) (به معنی عنصر نایاب) نام دارد. این ماده نوعی سنگ کانی مرموزی است که دارای خواص میدانی عجیبی است، بطوریکه باعث ظهور آثار پادگرانشی و اختلال میدان‌ها الکترومغناطیسی می‌شود.[۳۸]

داستان

در داستان فیلم، زمینیان به منظور تصرف منابع سرشار پندورا (سیاره ناوی‌ها)، و برای به دست آوردن هرچه بیشتر سنگ آنابتانیوم برای اشغال نظامی سیاره پندورا آماده می‌شوند که منجر به نابودی خانه و کاشانه ناوی‌ها و محیط زیستشان خواهد گشت. و این موضوع احتمال انقراض ناوی‌ها به دست بشر را خیلی زیاد کرده‌است.

اما از سوی دیگر، گروهی از انسان‌های دانشمند مشغول آزمایش پروژه‌ای هستند به نام آواتار که در آن با علم ژنتیک و ترکیب دادن D.N.A انسان و ناوی، بدن‌های ناوی مصنوعی در آزمایشگاه رشد داده، و هوش انسانی را به عنوان کنترل‌گر آن جسم به‌طور موقت درون آن بدن تزریق یا قالب کرده[۳۹] تا بتوانند از این طریق با فرستادن این ناوی‌های مصنوعی، داخل جماعت ناوی‌ها تحقیق و تجسس کرده تا فرهنگ و رسم و رسوم آنان را بشناسند. در واقع، این بدن‌های مصنوعی چیزی به جز نوعی نفربر با کنترل از راه دور بسیار پیشرفته نیست. البته به دلیل اینکه هر آواتار با ترکیب دی. اِن. اِی شخص کنترل کنندهٔ آن و ناوی‌ها به وجود آمده‌است، فقط خود همان شخص می‌تواند به آواتار خود متصل شده و آن را کنترل و هدایت نماید.

جیک سالی (به بازیگری سم ورثینگتون)، سربازی جانباز بر روی ویلچر است که هنگام خدمت در سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا از ناحیه دو پا فلج شده‌است. هنگامی که او را برای پروژه آواتار به عنوان خلبان یکی از بدن‌ها بکار می‌گیرند، او طبق مأموریتش سعی در رخنه کردن در داخل قبیلهٔ بومیان و کشف رموز و اطلاعات سرّی آنان می‌پردازد. اما تدریجاً طی ماجراهایی با «نایتیری» (با صدای زویی سالدانا)، شاهزاده و دختر بزرگ رئیس قبیلهٔ ناوی‌ها تدریجاً پیوند عاطفی برقرار می‌کند و رفته‌رفته پی به عمق زیبائی فرهنگ بومیان برده، و سعی می‌کند به آن‌ها کمک کند، تا جایی که مجبور می‌شود سرانجام در برابر نسل انسان‌های غاصب، یعنی نوع خودش، قرار گیرد …

برداشت‌های سیاسی

جیمز کامرون در این فیلم از گنجاندن اشاره‌های سیاسی هیچ ابایی از خود نشان نداده‌است.[۴۰] محور فیلم حول موضوع دستیابی به منابع طبیعی بسیار با ارزشی می‌چرخد بنام «آنابتانیوم» (به انگلیسی: unobtainium) که «نمادیست از حرص و طمع بشری»[۴۱] که نژاد انسانی را برای تصرف آن منابع وادار به جنگ با موجودات بومی سیاره پندورا کرده.

سرهنگ کواریچ، فرمانده عملیات نظامی در فیلم (به بازیگری استیون لانگ)، بومیان ناوی را (که شباهت واضحی با سرخ‌پوستان آمریکایی دارند[۴۲]) را متوحش می‌نامد، و استفاده وی از واژگانی همچون «شوک و بهت» (به انگلیسی: shock and awe)، «مبارزه با تروریسم»، و «حمله پیشگیرانه» (به انگلیسی: primitive strike) یادآور وقایع جنگ‌های آمریکا در کشورهای خاورمیانه است.[۴۳]

فیلم همچنین در رساندن پیغامی در دفاع از محافظت از محیط زیست کاملاً رسا است.[۴۴]

پایان ماجرای فیلم اشاره به این دارد که همواره قدرت طبیعت بر انسان‌ها غالب می‌شود و طبق معمول انسان‌ها در جنگ با طبیعت شکست خواهند خورد. ضمناً آخر فیلم نشان می‌دهد که انسان‌ها به دنیای فانی خود بازمی‌گردند که نشان دهندهٔ این موضوع است که بشر همواره با استفاده بیش از حدّ منابع انرژی موجود در طبیعت و تخریب آن، کرهٔ زمین را به نابودی خواهند کشاند و آن‌وقت کرهٔ زمین دیگر جوابگوی نیازهای بشری نخواهد بود. و به همین دلیل باید یک زیست‌کرهٔ طبیعی دیگر همانند کرهٔ زمین را برای ادامهٔ بقای نسل بشر، جایگزین کرد تا از انقراض نسل بشر جلوگیری شود.

استقبال

راجر ایبرت به این فیلم ۴ ستاره داد. سایر منتقدان نیز از این فیلم استقبال بسیار خوبی کردند.[۴۵]

فروش

آواتار با فروش ۲٬۷۹۰٬۴۳۹٬۰۰۰ دلار توانست پس از گذشتن از مرز یک میلیارد فیلم‌های شوالیه تاریکی، دزدان دریایی کارائیب: صندوقچه مرد مرده، ارباب حلقه‌ها: بازگشت پادشاه و تایتانیک را پشت سر بگذارد ودومین فیلم پرفروش جهان بعد از انتقام جویان پایان بازی شود. آواتار، تایتانیک، جنگ ستارگان: نیرو برمی‌خیزد، انتقام‌جویان: جنگ ابدیت و انتقام‌جویان: پایان بازی تنها فیلم‌هایی هستند که فروشی بیش از ۲ میلیارد دلار داشته‌اند.

بخش بعدی

جیمز کامرون در ابتدا اعلام کرد که آواتار دارای سه دنباله خواهد بود که به ترتیب در سال‌های ۲۰۱۷، ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ منتشر می‌شوند[۴۶] و ماجراهای آواتار ۲ در ماه پاندورا رخ خواهد داد.[۴۷] اما در آوریل ۲۰۱۶ کامرون اعلام کرد که دنباله‌های فیلم به چهار قسمت افزایش یافته که قرار است به ترتیب در سال‌های ٫۲۰۱۸ ٫۲۰۲۰ ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ منتشر شوند.[۴۸] در آوریل ۲۰۱۷ کامرون بازهم از به تعویق افتادن اکران دنباله‌های آواتار خبر داد. به این ترتیب که قسمت دوم قرار است در تاریخ ۱۶ دسامبر ۲۰۲۲ منتشر شود؛ همچنین آواتار ۳ در تاریخ ۲۰ دسامبر ۲۰۲۴، آواتار ۴ در تاریخ ۱۹ دسامبر ۲۰۲۶ منتشر خواهد شد.

جوایز

در فهرست زیر جوایز متعددی که آواتار کاندید و موفق به دریافت آن‌ها شده‌است، مشاهده می‌شود.

جایزه گلدن گلوب ۲۰۱۰ جایزه گلدن گلوب بهترین فیلم درام جیمز کامرون و جان لاندو برنده
جایزه گلدن گلوب بهترین کارگردانی جیمز کامرون برنده
جایزه گلدن گلوب بهترین موسیقی جیمز هورنر نامزد
جایزه گلدن گلوب بهترین ترانه غیراقتباسی جیمز هورنر نامزد
جایزه اسکار ۲۰۱۰ جایزه اسکار بهترین فیلم جیمز کامرون و جان لاندو نامزد
جایزه اسکار بهترین کارگردان جیمز کامرون نامزد
جایزه اسکار بهترین فیلمبرداری مائورو فیوره برنده
جایزه اسکار بهترین طراحی صحنه ریک کارتر، رابرت اشترمبرگ، کیم سینکر برنده
جایزه اسکار بهترین صداگذاری کریستوفر بویز نامزد
جایزه اسکار بهترین میکس صدا کریستوفر بویز، گری سامرز، اندی نیلسون، تونی جانسون نامزد
جایزه اسکار بهترین جلوه‌های تصویری جو لتری، استیون روزنبام، ریچارد بانهام و اندرو آر. جانز برنده
جایزه اسکار بهترین تدوین استیون ای. ریوکین، جیمز کامرون، جان رفوآ نامزد
جایزه اسکار بهترین موسیقی متن جیمز هورنر نامزد
جایزه بفتا۲۰۱۰ جایزه بفتای بهترین فیلم جیمز کامرون و جان لاندو نامزد
جایزه بفتای بهترین کارگردانی جیمز کامرون نامزد
جایزه بفتای بهترین فیلم‌برداری مائورو فیوره نامزد
جایزه بفتای بهترین صداگذاری کریستوفر بویز نامزد
جایزه بفتای بهترین طراحی صحنه رابرت اشترمبرگ، ریک کارتر برنده
جایزه بفتای بهترین جلوه‌های ویژه جو لتری، استیون روزنبار، ریچارد بانهام و اندرو آر. جانز برنده
جایزه بفتای بهترین تدوین استیون ای. ریوکین، جیمز کامرون و جان رفوآ نامزد
جایزه بفتای بهترین موسیقی فیلم جیمز هورنر نامزد

منابع

  1. LaFraniere, Sharon (January 29, 2010). "China's Zeal for 'Avatar' Crowds Out 'Confucius'". نیویورک تایمز. Retrieved January 18, 2020.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ "Avatar". فهرست مدون فیلم‌های بلند توسط بنیاد فیلم آمریکا. Retrieved July 6, 2018.
  3. "AVATAR [2D]". هیئت رده‌بندی سنی فیلم‌های بریتانیا. December 8, 2009. Retrieved August 19, 2014.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ Patten, D. (December 3, 2009). "'Avatar's' True Cost – and Consequences". The Wrap. Archived from the original on December 5, 2009. Retrieved December 12, 2009.
  5. James Wigney (August 15, 2010). "Avatar director slams bandwagon jumpers". Herald Sun. Australia. Archived from the original on June 15, 2011. Retrieved August 16, 2010.
  6. "Avatar". باکس آفیس موجو. بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها. Retrieved March 13, 2021.
  7. French, Philip (March 14, 2010). "Avatar was the year's real milestone, never mind the results". The Observer. UK. Archived from the original on March 17, 2010. Retrieved March 29, 2010.
  8. Johnston, Rich (December 11, 2009). "Review: AVATAR – The Most Expensive American Film Ever ... And Possibly The Most Anti-American One Too". Bleeding Cool. Retrieved March 29, 2010.
  9. Choi, Charles Q. (December 28, 2009). "Moons like Avatar's Pandora could be found". Space.com. NBCNews.com. Retrieved February 27, 2010.
  10. Horwitz, Jane (December 24, 2009). "Family Filmgoer". Boston.com. The New York Times Company. Retrieved January 9, 2010.
  11. This property of Unobtanium is stated in movie guides, rather than in the film. Wilhelm, Maria; Mathison, Dirk (November 2009). James Cameron's Avatar: A Confidential Report on the Biological and Social History of Pandora. HarperCollins. p. 4. ISBN 978-0-06-189675-0.
  12. Keegan, Rebecca Winters (January 11, 2007). "Q&A with James Cameron". Time. Retrieved December 26, 2009.
  13. Jeff Jensen (January 10, 2007). "Great Expectations". Entertainment Weekly. Archived from the original on January 24, 2007. Retrieved January 28, 2007.
  14. Alexander Marquardt (January 14, 2010). "Did Avatar Borrow from Soviet Sci-Fi Novels?". ABC News. Retrieved March 8, 2012.
  15. "Synthetic actors to star in Avatar". St. Petersburg Times. August 12, 1996. Retrieved February 1, 2010.[پیوند مرده]
  16. Judy Hevrdejs; Mike Conklin (August 9, 1996). "Channel 2 has Monday morning team in place". Chicago Tribune.
  17. "Crafting an Alien Language, Hollywood-Style: Professor's Work to Hit the Big Screen in Upcoming Blockbuster Avatar". USC Marshall. University of Southern California Marshall School of Business. Archived from the original on May 26, 2011. Retrieved May 31, 2011.
  18. "Avatar Language". Nine to Noon. December 15, 2009. http://www.radionz.co.nz/audio/national/ntn/2009/12/15/avatar_language.
  19. Barnes, Brooks (December 20, 2009). "'Avatar' Is No. 1 but Without a Record". The New York Times. Archived from the original on November 13, 2011. Retrieved December 20, 2009.
  20. Fritz, Ben (December 20, 2009). "Could 'Avatar' hit $1 billion?". Los Angeles Times. Archived from the original on December 22, 2009. Retrieved December 20, 2009.
  21. Keegan, R. (December 3, 2009). "How Much Did Avatar Really Cost?". Vanity Fair. Archived from the original on January 14, 2010. Retrieved December 23, 2009.
  22. Han Sunhee (February 5, 2010). "'Avatar' goes 4D in Korea". Variety. Archived from the original on February 10, 2010. Retrieved February 8, 2010.
  23. "James Cameron's 'Avatar' Film to Feature Vocals From Singer Lisbeth Scott" (Press release). Los Angeles: PRNewswire. October 29, 2009. Archived from the original on December 6, 2009. Retrieved December 6, 2009 – via Newsblaze.
  24. D'Alessandro, Anthony (December 19, 2009). "'Avatar' takes $27 million in its first day". Variety. Retrieved January 11, 2010.
  25. Douglas, Edward (December 21, 2009). "Avatar Soars Despite Heavy Snowstorms". ComingSoon.net. Archived from the original on December 23, 2009. Retrieved December 21, 2009.
  26. Reporting by Dean Goodman; editing by Anthony Boadle (December 20, 2009). ""Avatar" leads box office, despite blizzard". Reuters. Archived from the original on January 19, 2010. Retrieved December 20, 2009.
  27. Unadjusted for inflation. See also List of highest-grossing films in Canada and the United States#Adjusted for ticket-price inflation
  28. "All Time Worldwide Box Office Grosses". Box Office Mojo. Archived from the original on January 28, 2010. Retrieved January 27, 2010.
  29. Tartaglione, Nancy (March 13, 2021). "'Avatar' Overtakes 'Avengers: Endgame' As All-Time Highest-Grossing Film Worldwide; Rises To $2.8B Amid China Reissue – Update". Deadline Hollywood. Retrieved March 13, 2021.
  30. "'Avatar' Wins Box Office, Nears Domestic Record". ABC News. Archived from the original on February 3, 2010. Retrieved February 2, 2010.
  31. "List of Academy Award nominations". CNN. February 2, 2010. Archived from the original on February 5, 2010. Retrieved February 2, 2010.
  32. "Archived copy". Archived from the original on 20 July 2016. Retrieved 11 May 2020.
  33. Goldberg, Matt (6 April 2018). "3D Is Dead (Again)".
  34. Galuppo, Mia (2019-05-07). "Three New 'Star Wars' Films Get Release Dates in Disney Schedule Reset". The Hollywood Reporter. Retrieved 2019-05-07.
  35. Anthony D'Alessandro (August 7, 2017). "Matt Gerald Returning To James Cameron's 'Avatar' World; Boards Crackle's 'The Oath'". Deadline Hollywood. Retrieved September 25, 2017.
  36. "Avatar 2 Filming Starts This Week!". SuperHeroHype. September 25, 2017. Retrieved September 25, 2017.
  37. [https://web.archive.org/web/20091217023140/http://www.pandorapedia.com/doku.php/direhorse بایگانی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۹ توسط Wayback Machine direhorse [Pandorapedia]]
  38. Unobtanium - James Cameron's Avatar Wiki - Sam Worthington, Zoe Saldana
  39. [https://web.archive.org/web/20091217145438/http://www.pandorapedia.com/doku.php/the_avatar_program بایگانی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۹ توسط Wayback Machine the_avatar_program [Pandorapedia]]
  40. Avatar :: rogerebert.com :: Reviews
  41. Movie Review - Avatar (Fox) - A New Eden, Both Cosmic and Cinematic - NYTimes.com
  42. «Avatar: Review: Rolling Stone». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ مه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۰ دسامبر ۲۰۰۹.
  43. 'Avatar' is out of this world! - NYPOST.com
  44. A vision of the future worth waiting for | The Jakarta Post
  45. Avatar (2009) - Critics Reviews - Yahoo! Movies
  46. ««آواتار» رکورد «تایتانیک» را شکست». وبگاه فارس نیوز. دریافت‌شده در ۵ فوریه ۲۰۱۰.
  47. «تاریخ اکران آواتار ۲ و ۳ اعلام شد». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. ۲۸ اکتبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۰.
  48. "We're Now Getting Four Avatar Sequels From James Cameron". وبگاه گیم اسپات. Retrieved 16 April 2016.

پیوند به بیرون