باز کردن منو اصلی

ابوالحسن صبا

آهنگساز و موسیقی‌دان ایرانی
(تغییرمسیر از ابوالحسن خان صبا)

ابوالحسن صبا (زادهٔ ۱۲۸۱ در تهران – درگذشتهٔ ۲۹ آذر ۱۳۳۶ در تهران)،[۳] استاد موسیقی ایرانی، آهنگ‌ساز و نوازندهٔ سرشناس ایرانی بود. او از برجسته‌ترین چهره‌های موسیقی ایران در هفتاد سال گذشته است.

ابوالحسن صبا
Abolhasan Saba.jpg
استاد ابوالحسن خان صبا
اطلاعات
تولد۱۲۸۱ یا ۱۴ فروردین ۱۲۸۲[۱]
ظهیرالاسلام تهران
ملیتایرانی
مرگ۲۹ آذر ۱۳۳۶[۲] (سن:۵۵ سال)
تهران
ساز(ها)ویولن، سه‌تار، سنتور، تنبک، نی، کمانچه، پیانو، تار

زندگیویرایش

ابوالحسن صبا، فرزند ابوالقاسم کمال‌السلطنه در سال ۱۲۸۱ خورشیدی در خانواده‌ای آشنا به موسیقی و اهل ادب متولد گردید. پدرش، کمال‌السلطنه، پزشک، ادیب و دوست‌دار موسیقی بود. او سه‌تار می‌نواخت و اولین استاد پسرش بود.[۳]

صبا نخستین پویه‌های موسیقی را از پدرش فرا گرفت. او نزد میرزا عبدالله فراهانی، درویش خان و علی‌نقی وزیری تار و سه‌تار، نزد حسین هنگ‌آفرین ویولن، نزد حسین اسماعیل‌زاده کمانچه، نزد علی اکبرخان شاهی سنتور، نزد اکبرخان نی و نزد حاجی خان ضرب را آموخت.[۳]

او در جوانی به مدرسه کمال‌الملک رفت و نقاشی را فرا گرفت. هم‌چنین، در رشته‌هایی مانند سوهان‌کاری، نجاری، ریخته‌گری، معرق‌کاری و خاتم‌کاری مهارت کسب کرد که بعداً در ساختن آلات موسیقی به کار بست.[۳] صبا، آثار نیما و هدایت را می‌خواند و با نیما و شهریار روابط نزدیک داشت.[۳]

صبا، در سال ۱۳۱۱ با یکی از شاگردان خود با نام منتخب اسفندیاری کوه نور، دختر عموی نیما، ازدواج کرد که حاصل این ازدواج، سه دختر به نام‌های غزاله، ژاله و رکسانا می‌باشد.

ابوالحسن صبا در شب جمعه ۲۹ آذر سال ۱۳۳۶ و به علت نارسایی قلبی در سن ۵۵ سالگی درگذشت و در گورستان ظهیرالدوله به خاک سپرده شد.

بعد از مرگ، بر طبق وصیت او، خانه‌اش در ۲۹ آبان ۱۳۵۳، توسط دانشکدهٔ هنرهای زیبا به موزه تبدیل شد.[۱] این موزه که در سال ۱۳۸۳ به کوشش نوهٔ ابوالحسن صبا سبا خویی، مرمت و تبدیل به موزه شد، مهمان هنردوستان ایرانی است. سبا فرزند رکسانا آخرین و کوچک‌ترین دختر صبا و اسماعیل خویی ست و دستی به تار دارد و فعالیت‌های هنری مادربزرگش را در کار تهیه مزون لباس‌های محلی ایرانی ادامه می‌دهد. سبا خویی در حال حاضر مجری اتاق خبر تلویزیون من و تو ۱ و یکی از برنامه‌سازان این شبکه تلویزیونی است. نوه دیگر صبا، ابوالحسن میر ولی پسر غزاله دختر بزرگ صبا است که مانند پدر بزرگ به آموزش موسیقی مشغول است.

فعالیت هنریویرایش

ابوالحسن صبا در سال ۱۳۰۲ در مدرسهٔ عالی موسیقی که توسط علینقی وزیری بنیان گذاشته شده بود، مشغول به تحصیل شد. صبا در ۲۲ سالگی دانشجوی ممتاز و تک‌نواز برنامه‌های مدرسهٔ عالی موسیقی شد و مورد احترام و تشویق استادان و دوستانش قرار گرفت. نخستین اثر ضبط‌شدهٔ صبا قطعهٔ زرد ملیجه با ویولن بود که در میان دو بند سرود ای وطن با صدای روح‌انگیز در سال ۱۳۰۶ در قالب صفحه تولید شد و بسیار مورد توجه قرار گرفت.[۱]

ابوالحسن صبا، در سال ۱۳۰۶ از طرف علینقی وزیری مأمور شد تا در رشت مدرسه‌ای مخصوص موسیقی تأسیس کند. او نزدیک ۲ سال در رشت ماند و در آنجا ضمن آموزش موسیقی، به روستاها و کوهپایه‌های شمال رفت و به جمع‌آوری آهنگ‌های محلی پرداخت و ارمغان‌هایی از این سفر به همراه آورد. آهنگ‌های دیلمان، رقص چوبی قاسم‌آبادی، کوهستانی و امیری مازندرانی یادگار این دوره از زندگی اوست.[۱]

صبا در نواختن همه سازهای موسیقی ردیف چیرگی پیدا کرد و تمام سازهای ایرانی همچون سنتور، تار، سه‌تار، تنبک، نی، کمانچه، ویولن و نیز پیانو را در حد استادی می‌نواخت ولی ویولن و سه‌تار را به عنوان سازهای تخصصی خود برگزید. سپس در مدرسه عالی موسیقی به شاگردی علی‌نقی وزیری درآمد و تکنواز ارکستر او شد.

در سال ۱۳۱۹ که رادیو تهران تأسیس شد، صبا در رادیو به کار نوازندگی پرداخت ولی همچنان در هنرستان موسیقی مشغول آموزش و پژوهش در زمینهٔ موسیقی بود و در اواخر عمر نیز در منزلش کلاس موسیقی دایر کرده بود و به علاقه‌مندان آموزش می‌داد.[۳]

ای صبا با تو چه گفتند که خاموش شدی؟
چه شرابی به تو دادند که مدهوش شدی؟

شهریار در سوگ مرگ ابوالحسن صبا.

«
»

ابوالحسن صبا، چهل سال تمام ساز نواخت، تعلیم داد، در ارکسترها شرکت کرد، کتاب نوشت و در تمام جریان‌های موسیقی ایران تأثیر مستقیم و مثبت داشت.[۳] وی در تمام رشته‌های موسیقی ایران و حتی سایر هنرها همچون ساختن ساز و نقاشی و ادبیات مهارت داشت، زبان انگلیسی می‌دانست و دانشنامه ای جامع از علم و عمل موسیقی ایرانی بود.

مکتب نوین موسیقی ایرانی که از درویش خان آغاز شده بود با صبا به اوج رسید و شاگردان صبا نیز پیرو راه او شدند.

شاگردان صباویرایش

آثارویرایش

از صبا صفحات بسیاری حاوی تکنوازی‌ها و همنوازیهای او منتشر شده‌است که مهارت فوق‌العاده او را در نواختن ویولن نشان می‌دهد. هم‌چنین نوارهای خصوصی بسیاری پر کرده که مرجع هنرجویان و گویای تسلط فوق‌العاده او در نواختن سه‌تار است.

از صبا، سه دوره آموزش ویولن، چهار دوره تعلیم سنتور، یک دوره تعلیم تار و سه‌تار منتشرشده و باقی آثار او هنوز منتشر نشده‌اند.

صبا نخستین موسیقی‌دان ایرانی است که موزهای ویژه از او (منزل شخصی صبا) تأسیس شده و به نام خود او در خیابان ظهیرالسلام تهران واقع است.

آثار به‌جا مانده از ابوالحسن صبا را می‌توان این گونه دسته‌بندی کرد:

مستقلویرایش

  1. کتاب دوره اول، دوم، سوم ویلون[۱]
  2. کتاب دوره اول و دوم، سوم، چهارم سنتور[۱]
  3. کتاب دوره اول سه تار[۱]

غیرمستقلویرایش

  1. سلوی ای وطن کتاب دستور ویلون وزیری
  2. چهار مضراب سه گاه، کتاب دستور ویلون وزیری
  3. رنگ بیات ترک، کتاب ۲۳ قطعه ضربی
  4. پیش‌درآمد ترک، ۱۸ قطعه پیش‌درآمد
  5. نوید بهار، کتاب اول ویلون
  6. چهار مضراب ساده در ماهور (دستگاه موسیقی)، کتاب اول ویلون
  7. دستور ضرب
  8. ردیف کامل آوازهای ایرانی
  9. چهار مضراب نوا

الهام گرفته از موسیقی محلیویرایش

  1. دیلمان (دشتی)
  2. امیری یا مازندرانی (دشتی)
  3. زرد ملیجه (دشتی)
  4. به زندان (شوشتری)
  5. در قفس (دشتی)
  6. قاسم آبادی (دشتی)
  7. رقص چوپی (افشاری)
  8. کوهستانی (دشتی)

پانویسویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ «ابوالحسن صبا». ماهنامهٔ ادبی - اجتماعی - فرهنگی دانشجویان دانشگاه واترلو. دریافت‌شده در ۱۹ مرداد ۱۳۹۰.
  2. «ابوالحسن صبا». وبگاه آفتاب. دریافت‌شده در ۱۹ مرداد ۱۳۹۰.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ «زندگینامه: ابوالحسن صبا (۱۲۸۱–۱۳۳۶)». همشهری آنلاین. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۹ مرداد ۱۳۹۰.
  4. «زندگی من و برادرم عزت پر از سختی بود - بانی فیلم». بانی فیلم. ۱۳۹۷-۰۹-۱۱T13:24:42+00:00. دریافت‌شده در 2018-12-03. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)

پیوند به بیرونویرایش