اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی

انجمن بین‌المللی برای ستاره‌شناسان حرفه‌ای

اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی یک انجمن بین‌المللی برای ستاره‌شناسان حرفه‌ای با درجۀ پی‌اچ‌دی و بالاتر از آن است که در زمینه‌های آموزش و پژوهش حرفه‌ای ستاره‌شناسی کار می‌کنند.[۱] در میان دیگر کنش‌های اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی، اختیار آن در نامگذاری اجرام آسمانی (ستاره، سیاره، سیارک، دنباله‌دار، شهاب‌سنگ و مانند آن‌ها) و هر گونه عوارضی بر روی آن‌ها به رسمیت شناخته می‌شود.[۲]

International Astronomical Union
اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی
IAU logo.svg
بنیان‌گذاری۲۸ ژوئیه ۱۹۱۹؛ ۱۰۰ سال پیش (۱۹۱۹-۰۷-۲۸)
گونهسازمان علمی
هدفپیشرفت و حفاظت از دانش ستاره‌شناسی
ستادپاریس، فرانسه
محدودهٔ فعالیت
سراسر جهان
اعضا
۷۹ سازمان ستاره‌شناسی ملی
۱۲٬۶۶۴ دانشمند ستاره‌شناس
وبگاه

اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی عضو شورای بین‌المللی علوم است. آرمان بنیادین آن پیشرفت و حفاظت از دانش ستاره‌شناسی در همۀ جنبه‌های آن با همکاری بین‌المللی است. اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی پیوند دوستانه‌ای با سازمان‌های ستاره‌شناسی دارد که ستاره‌شناسان آماتور عضو آن‌ها هستند. ستاد اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی در طبقۀ دوم نهاد اخترفیزیک پاریس در بخش ۱۴ام پاریس است.[۳] گروه‌های کاری، شامل گروه کاری نامگذاری سامانۀ سیاره‌ای و گروه کاری نام ستاره‌ها می‌شود که بر پایۀ کنواسیون نام‌گذاری اخترشناسی، نام ستاره‌ها و سیاره‌ها را استاندارد و دسته‌بندی می‌کند. اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی همچنین سرپرست سامانۀ تلگرام‌های ستاره‌ای است که در دفتر مرکزی تلگرام‌های ستاره‌شناسی، ساخته و پخش می‌شوند. مرکز بررسی ریزسیاره‌ها نیز زیر نظر اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی کار می‌کند و کار «پاکسازی» را برای همۀ اجرام غیر سیاره‌ای و غیر ماه‌گونه سامانۀ خورشیدی انجام می‌دهد.[۴] گروه کاری نامگذاری بارش شهابی و مرکز دادۀ شهاب‌سنگ کار نامگذاری باران شهابی را انجام می‌دهند.

تمبر چاپ شده برای مجمع عمومی اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی در مسکو اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی در ۱۹۵۸ (میلادی)

تاریخچهویرایش

اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی در ۲۸ ژوئیۀ ۱۹۱۹ میلادی در مجلس مؤسسان شورای بین‌المللی پژوهش (شورای بین‌المللی علوم امروزی) در بروکسل بلژیک پایه‌گذاری شد.[۵][۶] دو زیرمجموعۀ شورای بین‌المللی علوم نیز در این مجمع پایه‌گذاری شدند که نام آن‌ها کمیسیون بین‌المللی زمان (در دفتر بین‌المللی زمان در پاریس) و دفتر مرکزی تلگرام‌های ستاره‌ای (با دفتر نخستین در کپنهاگ دانمارک) بود.[۵]

هفت عضو نخستین اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی بلژیک، کانادا، فرانسه، بریتانیا، یونان، ژاپن، و ایالات متحدۀ آمریکا بودند. مدت کوتاهی پس از آن ایتالیا و مکزیک نیز به اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی پیوستند. نخستین کمیتۀ اجرایی از بنجامین بایو (رئیس، فرانسه)، آلفرد فاولر (دبیرکل، بریتانیا)، و چهار معاون رئیس به نام‌های ویلیام کمپبل (آمریکا)، فرانک دایسن (بریتانیا)، ژورژ لکنت (بلژیک)، و آنیبال ریکو (ایتالیا) پدید آمد.[۵] ۳۲ کمیسیون (که در آغاز به «کمیته‌های دائمی» شناخته می‌شدند) در نشست بروکسل منصوب شدند و بر موضوع‌های مرتبط با ریزسیاره‌ها تمرکز کردند. گزارش ۳۲ کمیته، موضوع بحث نخستین مجمع عمومی در رم ایتالیا در ۲ تا ۱۰ مه ۱۹۲۲ (میلادی) بود. در پایان نخستین مجمع عمومی ۱۰ کشور استرالیا، برزیل، چکسلواکی، دانمارک، هلند، نروژ، لهستان، رومانی، آفریقای جنوبی، و اسپانیا نیز به اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی پیوستند و شمار اعضا به ۱۹ رسید.[۵] اگرچه اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی به‌طور رسمی ۸ ماه پس از پایان جنگ جهانی اول پایه‌گذاری شد اما پیش از آن نیز همکاری بین‌المللی نیرومندی نیز در زمینه‌ستاره‌شناسی وجود داشته است. مانند برنامۀ کاتالوگ انجمن ستاره‌شناسی از ۱۸۶۸ میلادی تاکنون، کاتالوگ نقشه‌نگاری آسمان از ۱۸۸۷ میلادی تاکنون، و اتحادیۀ بین‌المللی پژوهش خورشیدی از ۱۹۰۴ میلادی تاکنون.[۵]

 
کشورهای عضو اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی

۵۰ سال نخست تاریخ اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی به خوبی مستند شده‌است.[۵][۶] تاریخ پس از آن نیز به شکل یادداشت‌نویسی رئیسان و دبیرکل‌های پیشین اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی ثبت شده‌است. دوازده نفر از چهارده دبیرکل پیشین اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی میان ۱۹۶۴ میلادی تا ۲۰۰۶ میلادی در یادآوری تاریخ انجمن در بولتن اطلاعات شمارۀ ۱۰۰ همکاری کردند.[۷] شش رئیس پیشین میان سال‌های ۱۹۷۶ میلادی تا ۲۰۰۳ میلادی نیز در یادآوری تاریخ انجمن در بولتن اطلاعات شمارۀ ۱۰۴ همکاری کردند.[۸]

ترکیبویرایش

اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی ۱۲٬۶۶۴ عضو حقیقی دارد که ستاره‌شناسان حرفه‌ای از ۹۶ کشور جهان هستند.[۹] ٪۸۳ اعضا مرد و ۱۷٪ زن هستند.

۷۹ سازمان ملی ستاره‌شناسی نیز عضو انجمن می‌باشند.[۱۰]

بدنۀ پایۀ اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی، مجمع عمومی آن است که از همۀ اعضای آن پدید می‌آید. مجمع، خط‌مشی، قانون، و آیین‌نامه (همه متمم‌های پیشنهادی) اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی را تعیین می‌کند. گزینش کمیته‌های گوناگون نیز بر عهدۀ مجمع عمومی انجمن است.

حق رأی در مورد مسائل مطرح در مجمع، متناسب با نوع موضوع بحث، متفاوت است. قانون اتحادیه، این موضوع‌ها را به دو دسته، تقسیم می‌کند:

  • موضوع‌های «اساساً با ذات علمی» (که توسط کمیتۀ اجرایی تعیین می‌شوند) که بر پایۀ آن، حق رأی تنها در اختیار اعضای حقیقی است و
  • همۀ دیگر موضوع‌ها (مانند بازنگری قانون و مسائل رویه‌ای) که بر پایۀ آن، حق رأی تنها در اختیار سازمان‌های نمایندۀ دولت‌ها است.

در مورد مسائل بودجه (که در دسته دوم قرار می‌گیرد) وزن رای‌دهی نمایندۀ دولت‌ها بر پایۀ نسبت سطح اشتراک آن‌ها محاسبه می‌شود. تصویب رأی‌گیری در دستۀ دوم نیاز به موافقت دست‌کم دو-سوم نمایندگان دولت‌ها دارد. برای تصویب هر رأی‌گیری، اکثریت مطلق کافی است. به غیر از رأی‌گیری بازنگری قانون که به دو-سوم اکثریت نیاز دارد. اگر شمار رای‌ها برابر باشند رای رئیس انجمن تعیین‌کننده خواهد بود.

مجمع‌هاویرایش

از ۱۹۲۲ میلادی تاکنون به غیر از ۱۹۳۸ میلادی تا ۱۹۴۸ میلادی به خاطر جنگ جهانی دوم، مجمع عمومی اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی هر سه سال برگزار می‌شود. پس از درخواست جمهوری خلق لهستان در ۱۹۶۷ میلادی و با تصمیم بحث‌برانگیز رئیس انجمن، یک مجمع عمومی فوق‌العاده در سپتامبر ۱۹۷۳ در ورشو، مدت کوتاهی پس از نشست طبق برنامه در سیدنی برگزار شد تا ۵۰۰امین سال زادروز نیکلاس کوپرنیک جشن گرفته شود.[۱۱]

 
روی جلد شماره ۱۹ ژورنال کَپ (مارس ۲۰۱۶)


کمیسیون ۴۶ویرایش

کمیسیون ۴۶ یکی از کمیته‌های اجرایی اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی است که نقش ویژه‌ای در زمینۀ توسعۀ ستاره‌شناسی با همکاری دولت‌ها و فرهنگستان‌های علمی بازی می‌کند. بخشی از کمیسیون ۴۶ «برنامه آموزش ستاره‌شناسی برای توسعه» را در کشورهایی پیش می‌برد که هم‌اکنون آموزش ستاره‌شناسی در آن‌ها بسیار کم است. برنامۀ آموزشی دیگر «برنامه تربیت آموزگار گالیله» است که پروژۀ سال بین‌المللی ستاره‌شناسی در ۲۰۰۹ میلادی بود. این برنامه، یکی از برنامه‌های «دستیابی جهانی به کیهان» است که بر منابع بیشتر کنش‌های آموزشی برای کودکان و مدارس تمرکز دارد و برای پیشرفت و توسعۀ پایدار در جهان طراحی شده‌است. برنامۀ تربیت آموزگار گالیله همچنین بر استفادۀ موثر و انتقال ابزارها و منابع آموزش ستاره‌شناسی در برنامۀ درسی کلاس‌های علمی تأکید دارد. یک طرح راهبردی برای دورۀ ۲۰۱۰ میلادی تا ۲۰۲۰ میلادی منتشر شده‌است.[۱۲]

انتشاراتویرایش

در سال ۲۰۰۴ میلادی اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی با همکاری انتشارات دانشگاه کمبریج، مجموعۀ مقالات اتحادیۀ بین‌المللی اخترشناسی را منتشر کرد.[۱۳]

در سال ۲۰۰۷ میلادی نهاد ستاره‌شناسی ارتباطی با همکاری گروه کاری ژورنال همگانی، پژوهشی را برای برآورد امکان‌سنجی نهاد ستاره‌شناسی ارتباطی با ژورنال همگانی انجام داد.

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. "About the IAU". International Astronomical Union. Retrieved 11 October 2016.
  2. Dennis Overbye (4 August 2014). "You Won't Meet the Beatles in Space - Plan to Liven Official Naming of Stars and Planets Hits Clunky Notes". The New York Times. Retrieved 11 October 2016.
  3. "IAU Secretariat." International Astronomical Union. "Address: IAU - UAI Secretariat 98-bis Blvd Arago F–75014 PARIS FRANCE" and "The IAU Secretariat is located in the Institut d'Astrophysique de Paris, 2nd floor, offices n°270, 271 and 283."
  4. "Centres – Minor Planet Center". International Astronomical Union. Retrieved 20 April 2016.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ Blaauw, Adriaan (1994). History of the IAU : the birth and first half-century of the International Astronomical Union. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers. ISBN 0-7923-2979-1.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ Adams, Walter S. (February 1949). "The History of the International Astronomical Union" (PDF). Publications of the Astronomical Society of the Pacific. 61 (358): 5. Bibcode:1949PASP...61....5A. doi:10.1086/126108. Retrieved 20 April 2016.
  7. IAU Information Bulletin No. 100, July 2007
  8. IAU Information Bulletin No. 104, June 2009
  9. As of 1 February 2017, IAU.org
  10. "National Members". International Astronomical Union. Retrieved 11 October 2016.
  11. General Assemblies - Extaordinary General Assembly
  12. Astronomy for the Developing World, Building from the IYA 2009, Strategic Plan 2010-20
  13. "Proceedings of the International Astronomical Union". Cambridge Journals Online. Cambridge University Press. Retrieved 1 September 2015.

پیوند به بیرونویرایش