احمد پژمان

آهنگساز و موسیقی‌دان ایرانی

احمد پژمان (زادهٔ ۱۸ تیر ۱۳۱۴ در لار) آهنگساز و موسیقی‌دان اهل ایران است. او نخستین آهنگسازِ ایرانی است که اُپرا و باله نوشته‌است.[۱][۲][۳]

احمد پژمان
Ahmad-pejman-4beea276c7facb55d7efcf4f92a3db69-large-865441.jpg
اطلاعات
نام اصلیاحمد پژمان
تولد۱۳۱۴(۸۵ سال)
لار، ایران
ملیتایرانی
سبک‌(ها)موسیقی کلاسیک
موسیقی کلاسیک ایرانی
موسیقی فیلم
موسیقی پاپ
ساز(ها)ویولن، پیانو
سال‌های فعالیت۱۳۴۳–اکنون
اعضای کنونیکانون آهنگسازان سینمای ایران
سازهای برجسته
ویولن
بنیانگذارکانون آهنگسازان سینمای ایران
جایزه(ها)

زندگی هنریویرایش

احمد پژمان در سال ۱۳۱۴ در شهرستان لار در استان فارس زاده شد. در لار به مکتب‌خانه رفت و خواندن و نوشتن آموخت. پس از آن به سببِ شغل پدر، به همراه خانواده به بندرعباس و سپس به میناب رفت و تا کلاس دوم دبستان در این شهر ماند. در میناب، از نی‌زاری که در نزدیکی دبستان محل تحصیلش بود، نی‌هایی بُرید و با ایجاد حفره‌هایی روی نی، نخستین آشنایی خود با ساز و موسیقی را تجربه نمود.

در ۸ سالگی همراه با پدر و مادر، به سیرجان رفت. پس از آن با خانواده عازم تهران شد و در منزل پدربزرگ و مادربزرگ (مادری) اقامت گزید و به تحصیلات ابتدایی و دبیرستان پرداخت. در آن هنگام می‌گفتند: «هر‌کس زبان انگلیسی‌اش قوی باشد، می‌تواند کار مناسب با درآمد خوب پیدا کند.» اما احمد پژمان به موسیقی علاقه داشت. روزی برای ثبت نام در کلاس انگلیسی از مادرش مبلغ ۴۰ تومان گرفت اما در راه مدرسه، جلوی مغازهٔ یک ارمنی با نام «وارطان» که ویلن تعمیر می‌کرد، ایستاد و پول شهریهٔ کلاس زبان را به وی داد و ویلن بنفش رنگ او را خرید. احمد پژمان با تمرین بسیار آهنگ‌هایی را که می‌شنید با ویلن می‌نواخت. پس از آن با پول‌های عیدی، ساز‌دهنی می‌خرید و موسیقی می‌نواخت. او پس از مدتی برای آموختن ویلن به کلاس «برادران معارفی» رفت که آن زمان در رادیو برنامه اجرا می‌کردند. نخستین معلم موسیقی او «منوچهر معارفی» بود که نت‌ها را به وی آموخت.

پس از آن، در دوران تحصیل در کلاس سوم دبیرستان ادیبِ تهران، ابتدا نواختنِ ویلن را نزد یکی از همکلاسی‌هایش با نام «فریبرز بدخش» که نزد مهدی خالدی درس ویلن می‌گرفت، آغاز کرد و ردیف ابوالحسن صبا را آموخت. احمد پژمان تحت تأثیر موسیقی فیلمی با نام «چشمان سیاه» که سرگذشت یک ویولنیست آلمانی بود که عاشق زنی شده بود و هر روز جلوی خانه اش ساز می‌زد، مسیر زندگی‌اش عوض شد و تصمیم گرفت موسیقی کلاسیک بیاموزد.

نخستین معلم او در موسیقی کلاسیک «عیسی رضایی» بود که خود نیز شاگرد یکی از معلم‌های معروف ارمنی با نام «آساتور» بود.[۴] پس از آن فراگیری ویلن را نزد حشمت سنجری ادامه داد و تئوری موسیقی را نزد حسین ناصحی فراگرفت. پس از چندی به عنوان نوازندهٔ ویولن به ارکستر سمفونیک تهران راه یافت و در دورهٔ رهبری سنجری و هایمو تویبر در ارکستر حضور داشت. در سال ۴۳ بعد از اتمام تحصیلات دانشگاهی در رشتهٔ زبان و ادبیات انگلیسی در دانشسرای عالی، با اخذ بورسیه راهی اتریش شد و در آکادمی موسیقی وین نزد استادانی نظیر: توماس کریستین داوید، آلفرد اوهل، هانس یلینک به تحصیل آهنگسازی پرداخت.

احمد پژمان پس از پایان تحصیلات در سال ۱۳۴۹ به ایران بازگشت و به عنوان آهنگساز تالار رودکی و استاد موسیقی دانشگاه تهران به کار مشغول شد. از آثار او در این دوره می‌توان به: «اپرای جشن دهقان»، «اپرای دلاور سهند» و «اپرای سمندر» اشاره کرد که قبل از انقلاب در تالار وحدت اجرا شدند. وی اولین آهنگ‌ساز ایرانی است که اپرا نوشته‌است.

او نخستین تجربهٔ خود در زمینهٔ ساخت موسیقی سریال را با همکاری علی رهبری و برای سریال دلیران تنگستان به کارگردانی همایون شهنواز، داشت. پس از آن همکاری خود را با «کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان» آغاز کرد و در این کانون با بهمن فرمان‌آرا آشنا شد. او در سال ۱۳۵۳ نخستین موسیقی فیلم خود را برای فیلم شازده احتجابِ بهمن فرمان‌آرا ساخت و این همکاری تا سال‌ها ادامه پیدا کرد، به‌طوری‌که بیشتر فیلم‌های فرمان‌آرا توسط احمد پژمان آهنگ‌سازی شده‌اند.[۳][۵] در همین زمان، مسئولیت مدیریت دپارتمان موسیقی دانشگاه تهران را به وی سپردند ولی او پس از یک سال از سمت خود استعفا داد[۳] و در سال ۱۳۵۴ برای ادامه تحصیلات در مقطع دکترای آهنگسازی راهی دانشگاه کلمبیا (نیویورک) شد و به تحصیلِ موسیقی الکترونیک مشغول شد. از استادان او در این دوره می‌توان به ولادیمیر اوساچوفسکی، جک بیزن، بولانت آرل اشاره کرد.[۶] پژمان در آن زمان با هدف درک بهتر موسیقی پاپ، دوره ترانه‌سازی (Songwriting) را نیز گذراند.[۷]

احمد پژمان در دههٔ ۱۳۶۰ به عنوان آهنگساز و تنظیم‌کننده با برخی خوانندگان موسیقی پاپ ساکن خارج از ایران، نظیر داریوش، عارف، ستار و مهستی، همکاری داشت، که بسیاری از این آثار، روی اشعار میهنی و بعضاً سیاسی ساخته شده بودند. معروف‌ترین این آثار، «بمان مادر» با صدای داریوش/عارف روی شعر نادر نادرپور و موسیقی بابک افشار، «روزگار غریبیست نازنین» از عارف و «در این بن‌بست» از داریوش (هر دو روی اشعاری از احمد شاملو) است.[۷]

زندگی شخصیویرایش

احمد پژمان دو بار ازدواج کرده‌است. او از همسر اول خود، هما بحرینی، یک دختر به نام شیوا و دو پسر به نام‌های بابک و ژوبین دارد. وی پس از جدا شدن از همسر اول در سال ۱۳۶۴ با شیرین بذله (کارگردان و تهیه‌کننده) ازدواج کرد که از این ازدواج دختری به نام سیما دارد.[۸]

فعالیت‌های هنریویرایش

 
احمد پژمان

از جمله فعالیت‌های هنری احمد پژمان، می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:[۹]

تدریسِ هارمونی، کنترپوان و آهنگسازی در دانشگاه، مدیریت دپارتمان موسیقی دانشگاه تهران، از بنیانگذاران کانون آهنگسازان سینمای ایران

جوایزویرایش

آثار هنریویرایش

از جمله آثار احمد پژمان، به موارد زیر می‌توان اشاره نمود:[۱۰][۲][۱۱]

 
احمد پژمان در نخستین برنامه سال نوای موسیقی ایران آئین نکوداشت و تجلیل از مقام هنری ابراهیم لطفی ۸ خرداد ۱۳۹۴ فرهنگسرای نیاوران
  • در کنار جویبار (ساخته شده پیش از تحصیلات آکادمیک)
  • ترانه روستایی (ساخته شده پیش از تحصیلات آکادمیک)
  • کنسرتو برای ۹ ساز
  • راپسودی برای ارکستر (۱۹۶۵)
  • سونات برای ویولا و پیانو (۱۹۶۶)
  • اورتور پارسیان (۱۹۶۶)
  • اپرای جشن دهقان  برای افتتاح تالار رودکی (۱۹۶۷)
  • اپرای دلاور سهند (بر اساس زندگی بابک خرمدین) (۱۹۶۸)
  • باله روشنایی (۱۹۶۹)
  • اپرای سمندر: آخرین اپرا قبل از انقلاب (۱۹۷۰)
  • بابا برفی: موسیقی برای کودکان (۱۹۷۱- ۱۳۵۰)
  • گل اومد بهار اومد: موسیقی برای کودکان (۱۹۷۱-۱۳۵۰)
  • موسیقی برای اشعار نیما یوشیج (۱۹۷۲-۱۳۵۱)
  • امپرسیون باله (۱۹۷۳-۱۳۵۲)
  • عیاران، برای باله فولکلوریک (۱۹۷۴- ۱۳۵۳)
  • طرح های سمفونیک ( ۱۹۷۵-۱۳۵۴)
  • حماسه: مجموعه ای از آثار پیش از انقلاب (۱۹۷۶-۱۳۵۵)
  • هفت قطعه کوچک (۱۳۵۷)
  • همه شهر ایران: موسیقی فولکلور (۱۳۵۸)
  • خرمشهر (۱۳۷۱)
  • همسرایی مختار / تکسوار عشق : موسیقی برای نمایش موزیکال (۱۳۷۲)
  • سراب (۱۳۸۰)
  • هفت خوان رستم (۱۳۷۵)
  • ناگهان رستخیز (۱۳۸۶)
  • خاطرات فردا (۱۳۸۱)
  • سایه های خورشید (۱۳۸۹)
  • سمفونی نوروز در ۵ موومان (۱۳۹۰)    
  • دیوِرتیمِنتو  در ۴ موومان برای ارکستر زهی (۱۳۹۵)[۱۲]
  • پارس آوا / پرسو: ۵ موومان برای پیانو (۱۳۹۵)
  • سرزمین دلاوران ( ۱۳۹۶)[۱۳]
  • موسیقی برای اشعار سهراب سپهری (۱۳۹۶)
 
احمد پژمان. مجمع عمومی کانون آهنگسازان سینمای ایران ۱۴ آبان ۱۳۹۶ خانه سینمای ایران

موسیقی فیلم و سریالویرایش

موسیقی پاپویرایش

نام ترانه خواننده/خوانندگان شاعر/ترانه‌سرا ملودی‌ساز تنظیم‌کننده آلبوم سال انتشار
۱ یا مولا ستار هما میرافشار محلی (فولکلور) احمد پژمان بانی ۱۳۶۳
۲ با من از یاران بگو جمعی از خوانندگان * مسعود سپند/علی گزرسز بیژن قادری احمد پژمان قبله من خاک ایران است ۱۳۶۵
۳ روزگار غریبی‌ست نازنین عارف احمد شاملو احمد پژمان احمد پژمان روزگار غریبی‌ست نازنین ۱۳۶۵
۴ نمیدونم عارف باباطاهر احمد پژمان احمد پژمان روزگار غریبی‌ست نازنین ۱۳۶۵
۵ خاک من عارف هما میرافشار احمد پژمان احمد پژمان روزگار غریبی‌ست نازنین ۱۳۶۵
۶ وقت آمده عارف زویا زاکاریان احمد پژمان احمد پژمان روزگار غریبی‌ست نازنین ۱۳۶۵
۷ بمان مادر عارف نادر نادرپور بابک افشار احمد پژمان روزگار غریبی‌ست نازنین ۱۳۶۵
۸ وقت آمده (بی‌کلام) - - احمد پژمان احمد پژمان روزگار غریبی‌ست نازنین ۱۳۶۵
۹ روزگار غریبیست نازنین (بی‌کلام) - - احمد پژمان احمد پژمان روزگار غریبی‌ست نازنین ۱۳۶۵
۱۰ خاموش نمی‌رید داریوش مولوی احمد پژمان احمد پژمان خاموش نمی‌رید ۱۳۶۶
۱۱ گرگ بیابون داریوش هما میرافشار احمد پژمان احمد پژمان خاموش نمی‌رید ۱۳۶۶
۱۲ روله داریوش علیرضا شجاعی‌پور (قباد) احمد پژمان احمد پژمان خاموش نمی‌رید ۱۳۶۶
۱۳ خانهٔ سرخ داریوش ایرج جنتی عطایی داوود بهبودی احمد پژمان خاموش نمی‌رید ۱۳۶۶
۱۴ با من از ایران بگو داریوش ایرج جنتی عطایی داوود بهبودی احمد پژمان خاموش نمی‌رید ۱۳۶۶
۱۵ گفتگو با دل داریوش معینی کرمانشاهی عماد رام احمد پژمان خاموش نمی‌رید ۱۳۶۶
۱۶ وقتی که عشق میاد حمیرا معینی کرمانشاهی علی تجویدی احمد پژمان گلبرگ ۱۳۶۶
۱۷ گل سرخ فرامرز آصف ایرج رزمجو فرامرز آصف احمد پژمان افرا ۲٫۱ ۱۳۶۷
۱۸ شب شبه من فرامرز آصف ایرج رزمجو فرامرز آصف احمد پژمان افرا ۲٫۱ ۱۳۶۷
۱۹ بمان مادر داریوش نادر نادرپور بابک افشار احمد پژمان خاک خسته ۱۳۶۸
۲۰ بپا‌خیزید داریوش شهرام دانش بابک افشار احمد پژمان خاک خسته ۱۳۶۸
۲۱ در این بن‌بست داریوش احمد شاملو بابک افشار احمد پژمان خاک خسته ۱۳۶۸
۲۲ خاک من ایران من کو؟ جمعی از خوانندگان ** هما میرافشار احمد پژمان احمد پژمان/فرید فرجاد - -
۲۳ بی‌محبت مهستی لیلی کسری حبیب‌الله بدیعی احمد پژمان گل‌های رنگارنگ ۱۳۷۰
۲۴ قصر آسمون سوزان روشن ایرج رزمجو احمد پژمان احمد پژمان دروغ نگو ۱۳۷۱
۲۵ ستاره فرامرز آصف ایرج رزمجو فرامرز آصف احمد پژمان افرا ۴ ۱۳۷۷
۲۶ از تو چه پنهون فرامرز آصف ایرج رزمجو فرامرز آصف احمد پژمان / فرامرز آصف افرا ۵ ۱۳۸۱
۲۷ ستاره (انگلیسی) فرامرز آصف ایرج رزمجو فرامرز آصف احمد پژمان / اردشیر فرح افرا ۵ ۱۳۸۱

* خوانندگان ترانه «با من از یاران بگو» به ترتیب حروف الفبا: آلیس، اندی، فرامرز آصف، بهرام پیکر، داریوش، داوود بهبودی، گلوریا روحانی، ستار، سیاوش، شاهرخ، علی نظری، مرتضی، ملود زهتاب، مهرداد، نازی افشار، کورس و واچه

** خوانندگان ترانه «خاک من ایران کو؟» به ترتیب حروف الفبا: احمد آزاد، حبیب، دلارام، ستار، شاهرخ شاهید، شهلا سرشار، صادق نوجوکی، عارف، علی نظری، مرتضی برجسته، نازی افشار، هوشمند عقیلی

پانویسویرایش

  1. «معرفی برگزیدگان نخستین دوسالانه آهنگسازی احمد پژمان». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۰۷.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ هوشنگ کامکار (۲۱ تیر ۱۳۹۷). «عیار موسیقی ملی». روزنامه اعتماد. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۰۷.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ همیاری، رسانهٔ (۲۰۱۸-۱۲-۲۶). «ونکوور میزبان بزرگ‌مرد موسیقی ایران». رسانهٔ همیاری. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۰۷.
  4. «آن روزهای سالم سرشار». روزنامه اعتماد. ۲۱ تیر ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۰۷.
  5. محمود خوشنام (۸ شهریور ۱۳۹۰). «موسیقی در سینمای ایران؛ احمد پژمان». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۷.
  6. بوئیدن فرهنگ ملی: گفتگو با احمد پژمان، ماهنامهٔ سینمایی فیلم، سال دهم، شمارهٔ ۱۲۷، صفحات ۶ الی ۸
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ امیر بهاری (۱۳۹۵). «درخشش ابدی در هزارتوی کمال؛ به مناسبت انتشار دیورتیمنتو از احمد پژمان که با استقبال اهالی موسیقی رو به رو شد». ماهنامه تجربه. سال ششم (۴۷).
  8. «احمد پژمان». آرته، تاریخ شفاهی فرهنگ و هنر معاصر ایران. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۷.
  9. «زندگینامه: احمد پژمان (۱۳۱۴-)». همشهری آنلاین. ۲۰۰۸-۰۶-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۰۷.
  10. «احمد پژمان». artebox.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۰۷.
  11. احمد پژمان (۱۳۸۹). «ناگهان رستخیز». خبرگزاری مهر.
  12. «خبرگزاری فارس - جدیدترین اثر کلاسیک «احمد پژمان» منتشر شد». خبرگزاری فارس. ۲۰۱۶-۰۷-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۳-۲۶.
  13. احمد پژمان. «سرزمین دلاوران». خبرگزاری فارس.
  14. «پژمان-احمد». وبگاه خانهٔ موسیقی. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ ژانویه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۵ بهمن ۱۳۸۸.

منابعویرایش

پیوند به بیرونویرایش