اختلاس‌های مالی در ایران

این نوشتار به اختلاس‌های مالی در ایران می‌پردازد. محمدرضا یزدی مجموع اختلاس در ایران طی دههٔ ۹۰ خورشیدی را حدود ۸۰ هزار میلیارد تومان اعلام کرده‌است.[۱]

تعریفویرایش

اختلاس به برداشت غیرقانونی اموال دولتی یا غیردولتی که توسط کارمندان و کارکنان دولت یا وابسته به دولت انجام می‌گیرد، گفته می‌شود.[۲][۳] اختلاس گونه‌ای از کلاه‌برداری محسوب می‌شود که بیشتر به صورت برنامه‌ریزی شده، منظم و پنهان و بدون رضایت و آگاهی دیگران انجام می‌پذیرد.

# عنوان تاریخ افراد موضوع مبلغ (میلیارد تومان) توضیحات منبع
۱ اختلاس ۱۲۳ میلیارد تومانی ۱۳۷۴ فاضل خداداد و مرتضی رفیق‌دوست اختلاس بانکی ۱۲۳ در بهمن ۱۳۷۱ رئیس اداره کل بانک صادرات ایران متوجه اختلاس می‌شود. قبل از آن چندین بار ولی‌الله سیف با وساطت‌های سیاسی با خداداد دیدار کرده بود.[۴] در این هنگام فاضل خداداد در پاریس بوده که با تماس ولی‌الله سیف به عنوان مدیریت بانک به ایران بر می‌گردد[۴] و بعد از برگشت فاضل از محل وجوهی که اختلاس شده بود، جمعاً ۴۴میلیاردو۲۰۰میلیون ریال ظرف حدود یک ماه وصول می‌شود. وی از بهمن ۷۱ تا شهریور ۷۲ تحت مراقبت بود. اما او نهایتاً در این زمان می‌تواند از کشور فرار کند. وی حدود ۸۰۰۳۰۰۰ دلار پول از کشور خارج کرده بود که هیچگاه به کشور برنگشت. اما دوباره با وعده بخشش از سوی محسن رفیقدوست و ولی‌الله سیف در شهریورماه ۷۳ به ایران بازمی‌گردد تا باقی‌مانده بدهی خود را به بانک پرداخت کند. وی در روز ۹ بهمن ۱۳۷۳ بازداشت دوباره شد و پس از چندین جلسه دادگاه در آذرماه سال ۱۳۷۴ اعدام گردید. [۵]
۲ اختلاس شهرام جزایری ۱۳۸۱ شهرام جزایری جعل، رشوه، فساد مالی ۴ علی مژدهی نماینده مدعی العموم در دادگاه بدوی، اتهامات وی را ایجاد و تأسیس حدود ۵۰ شرکت مختلف بازرگانی، کسب اعتبار موهوم از طریق مانورهای متقلبانه، برداشت ۳۸ میلیارد و ۱۰ میلیون ریال به دفعات مختلف و پرداخت آن به اشخاص به عنوان رشوه، جعل اسناد اعلام کرد. تبانی در معاملات دولتی، اغوای مسؤولان بانکها، تسهیل و دریافت ارز، عدم به‌کارگیری تسهیلات در امر صادرات و واردات و ایجاد رکود در امر صادرات واردات، تهیه پیمان نامه‌های غیرقانونی و اخذ مقادیر قابل توجهی از این طریق از جمله کیفرخواست نماینده مدعی‌العموم است. علی مژدهی ضمن قرائت کیفرخواست صادره دربارهٔ شهرام جزایری به تشریح مشخصات متهمان و عناوین اتهامی هر یک از آنان پرداخت. در آن پرونده شهرام جزایری با اتهامات بسیاری از جمله ارتشاء، صادرات غیرقانونی، جعل اسناد دولتی و اختلاس‌های کلان روبرو شد و بیش از ۵۰ تن به عنوان شرکای جرم وی روانهٔ دادگاه شدند که اغلب آنان را فرزندان مقامات نظام تشکیل می‌دادند. [۶][۷][۸][۹]
۳ اختلاس ۳ هزار میلیارد تومانی شهریور ۱۳۹۰ مه‌آفرید امیرخسروی و محمودرضا خاوری اختلاس بانکی ۳۰۰۰ در این اختلاس ۷ بانک دخیل بوده‌اند و رقم اختلاس در سال ۸۸ کمتر از ۸۰ میلیارد تومان، در سال ۸۹ حدود ۸۰۰ میلیارد تومان و در سال ۹۰ نیز ۲۸۰۰ میلیارد تومان بوده‌است. این اختلاس که از طریق بانک صادرات ایران انجام و کشف شده‌است منجر به لغو مجوّز بانک آریا و دستگیری سهامداران اصلی ان به نام عنایت الله دهقان و مه آفرید امیر خسروی و افراد دیگری شده‌است.[۱۰][۱۱][۱۲]

بانک ملی، بانک سامان، بانک سپه، بانک صنعت و معدن و بانک پارسیان از جمله بانک‌های درگیر در اختلاس بوده‌اند.[۱۳] در جلسات دادگاه فساد بانکی نام چندین تن از مدیران دولتی برده شده‌است که می‌توان به وزیر راه و ترابری، معاون وزیر صنایع، قائم مقام بانک مرکزی، معاون وزیر اقتصاد، وزیر صنایع، معاون وزیر راه و ترابری و برخی از نمایندگان مجلس اشاره کرد.[۱۴] بر اساس حکم بدوی صادر شده ۴ تن از متهمان به اعدام، ۲ تن به حبس ابد و سایر متهمان نیز به حبس‌های طولانی مدت محکوم شده‌اند.

[۱۵]
۴ ۱۳۹۱ سعید مرتضوی بیمه ۳۲۵۰ بر اساس گفته‌های یکی از اعضای هیئت‌مدیره جدید سازمان تأمین اجتماعی (منصوب شده در دولت یازدهم ایران)، سعید مرتضوی و بابک زنجانی تفاهم‌نامه‌ای امضا کرده بودند که به موجب آن، در ازای پرداخت ۵٫۳ میلیون یورو از جانب زنجانی، این سازمان نیز ۱۳۷ شرکت زیرمجموعه خود را با نرخ تعیین شده بر اساس بورس کالا، به زنجانی بفروشد. [۱۶][۱۷]
۵ اختلاس در بیمه ایران ۱۳۹۲ بیمه نامعلوم اختلاس در بیمه ایران در چند دوره مختلف در شرکت بیمه ایران صورت گرفته‌است و پیگیری قضایی آن منجر به صدور حکم علیه مقامات حکومت جمهوری اسلامی ایران از جمله معاون اول رئیس‌جمهور ایران گردیده‌است. [۱۸][۱۹][۲۰][۲۱][۲۲][۲۳][۲۴]
۶ اختلاس بابک زنجانی دی‌ماه ۱۳۹۲ بابک زنجانی صنعت نفت ۱۸۰۰۰
۷ ۱۳۹۲ بنیاد شهید ۸۰۰۰
۸ گم شدن دکل نفتی ۱۳۹۴ نامشخص صنعت نفت ۵۲۰ قرارداد خرید یک دکل حفاری نفتی از یک شرکت آرژانتینی می‌باشد که در سال ۱۳۹۴ توسط بیژن زنگنه نامدار افشا شد این دکل با وجود پرداخت کل مبلغ قرارداد، هیچگاه وارد ایران نشد اما پول آن به تمامی پرداخت شد و دلال‌ها با فریبکاری آن را پس نداده‌اند. پرونده دکل‌های نفتی در سال‌های اخیر ایران از خبرسازترین پرونده‌های قضایی و یکی از پرونده‌های سنگین دادسرای جرایم اقتصادی هستند که از جنبه رسیدگی در حالت بسیار پیچیده‌ای قرار دارند. [۲۵]
۹ فساد هشت هزار میلیاردی مهر ۱۳۹۵ نامشخص صندوق ذخیره فرهنگیان ۸۰۰۰ بنا به ادعای اولیهٔ محمود صادقی فسادهای مربوط به این صندوق در دولت‌های نهم و دهم رخ داده‌است. این فساد در صندوق ذخیره فرهنگیان انجام شد. در این رابطه تا کنون ۸ نفر دستگیر شده‌اند. در این رابطه مدیر عامل، همسر و فرزندش بازداشت شده‌اند. این اختلاس از دلایل استیضاح علی‌اصغر فانی وزیر سابق آموزش و پرورش بود که فانی پیش از برگزاری استیضاح در ۲۸ مهر ۹۵ استعفا داد. [۲۶][۲۷][۲۸][۲۹]
۱۰ حقوق‌های نجومی ۱۳۹۵ حقوق‌های نجومی ۲۳
۱۱ املاک نجومی ۱۳۹۵ شهرداری تهران ۲۲۰۰
۱۲ اختلاس در وزارت نفت ۱۳۹۶ صنعت نفت ۱۰۰
۱۳ فساد در شهرداری تهران ۱۳۹۶ شهرداری تهران نامعلوم
۱۴ فساد در قرارگاه خاتم الانبیا ۱۳۹۴ عدل هاشمی و محمد رستمی صفا اختلاس ۸۰۰
۱۵ پرونده فساد در پتروشیمی ۱۳۹۷ جمعی از مدیران شرکت سرمایه‌گذاری پتروشیمی و مرجان شیخ الاسلامی[۳۰] اختلاس در آغاز از این پرونده با عنوان «فساد ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی» و «بزرگ‌ترین پروندهٔ اختلاس در ایران» یاد می‌شد. اما قاضی پرونده پس از برگزاری دومین جلسهٔ رسیدگی، رقم ۱۰۰ هزار میلیارد تومان را تکذیب کرد و مجموع تخلفات را حدود ۸۵۰ میلیارد تومان اعلام کرد.[۳۱] به گفتهٔ او رقم اصلی اخلال در نظام اقتصادی کشور ۶ میلیارد و ۶۵۶ میلیون یورو (معادل ۱۰۰ هزار میلیارد تومان) بوده‌است؛ اما همهٔ این پول توسط متهمان تصاحب نشده و آن‌ها ضمن سوء استفاده از تفاوت قیمت ارز داخل و ارز وارداتی، در مواردی تحصیل مال نامشروع داشته‌اند. [۳۲]
۱۶ اختلاس ۴ هزار میلیارد تومانی ۱۳۹۸ عباس ایروانی اختلاس ۴۰۰۰ [۳۳]
سال ۱۳۹۹
۱۷ اختلاس میلیاردی در سازمان منطقه آزاد قشم[۳۴] ۱۳۹۹ اختلاس
اختلاس صندوق ذخیره فرهنگیان [۳۵]
کشف اختلاس ۶۰ میلیاردی در خرم‌آباد ۶۰ [۳۶]
اختلاس ۲۱۰ میلیون تومان در ایلام ۰٫۲۱ [۳۷]
۱۰ هزار میلیارد تخلف بانک سرمایه ۱۰۰۰۰ [۳۸][۳۹][۴۰]

جستارهای وابستهویرایش

پیوند به بیرونویرایش

منابعویرایش

  1. «فرمانده سپاه تهران: حدود ۸۰ هزار میلیارد تومان در دهه اخیر اختلاس شده». bbc.com/persian. بی‌بی‌سی فارسی. ۴ شهریور ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۲۸ آبان ۱۳۹۹.
  2. «اختلاس». پژوهشکده باقرالعلوم. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۸ اوت ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۰ شهریور ۱۳۸۹.
  3. «تصرف در وجوه عمومی یا کلاهبرداری کدامیک؟!». روزنامه رسالت. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۲ فوریه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۰ شهریور ۱۳۸۹.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ http://old.sharghdaily.ir/pdf/90-07-11/3.pdf
  5. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام autogenerated1 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  6. «Features - Radio Free Europe / Radio Liberty». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۵ ژوئن ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۰ مه ۲۰۲۰.
  7. «جزایری: به کسی رشوه نداده‌ام». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰ مه ۲۰۲۰.
  8. «شهرام جزایری به ۲۷ سال زندان محکوم شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۳ آوریل ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۰ مه ۲۰۲۰.
  9. «اعتراض کروبی به نحوه برگزاری دادگاه شهرام جزایری (روزنامه ایران، ۱۱ بهمن ۱۳۸۰)». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ آوریل ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۰ مه ۲۰۲۰.
  10. «جهرمی: یک هزار و ۹۰۰ میلیارد تومان از اختلاس بانکی هنوز پرداخت نشده‌است». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ اکتبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۱۹.
  11. «واکنش بهمنی به اختلاس ۳ هزار میلیارد تومانی؛ به بانک صادرات هشدار داده بودیم». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ دسامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۱۹.
  12. «رکورد اختلاس در ایران شکسته شد: ۳هزار میلیارد تومان!». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۱۹.
  13. «واگذاری صدها هکتار زمین به 'اختلاس‌گر بزرگ' در کیش و کاشانک با قیمت متری ۱۶ریال!». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ مه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۱۹.
  14. از سوی برخی مطلعان و متهمان در دادگاه فساد بانکی مطرح شد: اتهامات جدید علیه مقامات دولتی؛ دنیای اقتصاد؛ ۸ خرداد ۱۳۹۱
  15. «سخنگوی قوه‌قضائیه اعلام کرد اعدام برای ۴ متهم فساد بزرگ؛ دنیای اقتصاد؛ ۱۰ مرداد ۱۳۹۱». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۱۹.
  16. «جنجالی‌ترین پرونده‌های اختلاس در ایران». ana.ir. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۳۰ اکتبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۱۴.
  17. «همه اختلاس‌های کلان و معروف دهه ۹۰/ رانت خواری‌های بزرگ چه بر سر مردم می‌آورد؟». خبرآنلاین. ۲۰۱۵-۰۲-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۱۴.
  18. «آخرین وضعیت پرونده بیمه ایران، محاکمه مهدی هاشمی و نقل و انتقال املاک جزایری». خبرگزاری فارس. ۱۹ آبان ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۸ سپتامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۰. از پارامتر ناشناخته |زیان= صرف‌نظر شد (کمک)
  19. «اختلاس عظیمی در بیمه ایران روی داده و افراد مهمی پشت این پرونده هستند». وب‌سایت عصر ایران. ۱ آذر ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۰. از پارامتر ناشناخته |زیان= صرف‌نظر شد (کمک)
  20. «نقش احتمالی استاندار تهران در اختلاس ۵ میلیارد ریالی | ایران | DW.DE | 06.06.2012». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۰ مه ۲۰۲۰.
  21. «جنبش راه سبز - متهم پرونده اختلاس بیمه: چکهای سفید امضا به «م. ر» دادم تا به ولایتمداران در انتخابات کمک کند». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ مه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۱ ژوئن ۲۰۱۲.
  22. «جنبش راه سبز - برگزاری جلسه هشتم رسیدگی به پرونده اختلاس بیمه و استانداری». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ ژوئن ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۱ ژوئن ۲۰۱۲.
  23. «جنبش راه سبز - متهم اختلاس بیمه: چرا در کمیسیونی که ۵۰ نفر حضور داشتند فقط من مقصر شناخته شده‌ام». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ ژوئن ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۱ ژوئن ۲۰۱۲.
  24. «جنبش راه سبز - محاکمه غیابی متهمان غایب اختلاس بیمه». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ ژوئن ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۱ ژوئن ۲۰۱۲.
  25. «زنگنه: فردی با سفارش احمدی‌نژاد یک‌شبه ۳۰ دکل نفتی خرید». رادیو فردا. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۵ مه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۵-۱۵.
  26. «رکورد اختلاس شکست». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۳-۲۶.
  27. «مدیر عامل سابق صندوق فرهنگیان و چهار نفر دیگر بازداشت شدند». BBC Persian (به اردو). ۲۰۱۶-۱۰-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۱۰-۲۷.
  28. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ نوامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰.
  29. زمانه، سیاست (۲۰۱۶-۱۰-۲۷). «سایه اختلاس بر سر روحانی و وزارت آموزش و پرورش». رادیو زمانه | رادیو و وب‌سایت مستقل برای عرضه اخبار، گزارش، گفتگو و تحلیل. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۱۰-۲۷.
  30. «رکوردشکنی اختلاس در ایران: پرونده پتروشیمی سه برابر بدهی بابک زنجانی». dw.com. دویچه وله. ۱۹ اسفند ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۸ آبان ۱۳۹۹.
  31. حقیقت‌نژاد، رضا (۱۸ اسفند ۱۳۹۷). «پرونده «فساد در پتروشیمی»؛ مبلغ تخلف چقدر است؟». radiofarda.com. رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۸ آبان ۱۳۹۹.
  32. «خبر اختلاس ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی متهمان پرونده پتروشیمی کذب است». tabnak.ir. تابناک. ۱۹ اسفند ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۸ آبان ۱۳۹۹.
  33. «همه چیز دربارهٔ عباس ایروانی، متهم ۴۰۰۰ میلیارد تومانی - ایرنا پلاس». ایرنا. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۹ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۴ اکتبر ۲۰۱۹.
  34. «اختلاس در قشم». tabnak. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۳۰ آوریل ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۹ مه ۲۰۲۰.
  35. «جزئیات جدید از اختلاس در پرونده اختلاس صندوق ذخیره فرهنگیان / ردپای آقازاده‌ها در پرونده مشخص شد». دریافت‌شده در ۱۹ مه ۲۰۲۰.
  36. «اختلاس در خرم‌آباد». borna. دریافت‌شده در ۱۹ مه ۲۰۲۰.
  37. «اختلاس در ایلام». asriran. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۹ مه ۲۰۲۰.
  38. «از ۱۰ هزار میلیارد تخلف بانک سرمایه چه خبر؟». مشرق نیوز. ۲۰۱۹-۰۶-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۲-۱۸.
  39. خبرگزاری باشگاه خبرنگاران (۲۰۱۹-۰۹-۰۲). «رد پای نظامیان و امنیتی‌های بازنشسته در تخلفات بانک سرمایه». خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان | YJC. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۲-۱۸.
  40. علیدادی، زهرا (۲۰۱۹-۰۷-۰۷). «گزارش مجلس از تخلفات بانک سرمایه و صندوق ذخیره فرهنگیان - خبرگزاری مهر - اخبار ایران و جهان». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۲-۱۸.