اسدالله مشارالسلطنه

میرزا اسدالله خان مشارالسلطنه (متولد دی ۱۲۶۰ - درگذشته آذر ۱۳۱۴) دیپلمات و دولت‌مرد ایرانی، سه دوره وزیر امور خارجه ایران متولد ۱۲۴۸ بود.

اسدالله قدیمی نوایی
وزیر خارجه ایران
مشغول به کار
۲۹ خرداد ۱۲۹۷ – ۱۱ مرداد ۱۲۹۷
در زمانِاحمد شاه قاجار
نخست‌وزیرصمصام‌السلطنه
پس ازعلیقلی مشاورالممالک
پیش ازعلیقلی مشاورالممالک
مشغول به کار
۱۰ تیر ۱۲۹۹ – ۴ آبان ۱۲۹۹
در زمانِاحمد شاه قاجار
نخست‌وزیرحسن مشیرالدوله
پس ازفیروز نصرت‌الدوله
پیش ازمصطفی‌قلی فهیم‌الدوله
مشغول به کار
۱۶ مهر ۱۳۰۰ – ۲۷ دی ۱۳۰۰
در زمانِاحمد شاه قاجار
نخست‌وزیراحمد قوام‌السلطنه
پس ازمحمد مصدق
پیش ازابراهیم حکیم‌الملک
اطلاعات شخصی
زادهدی ماه ۱۲۶۰
آمل
درگذشتآذرماه ۱۳۱۴
تهران
ملیتایرانی
لقب(ها)مشارالسلطنه

اسدالله مشارالسلطنه از نوادگان رضاقلی نوائی معروف به منشی الممالک از رجال سیاسی و کابینه در دوران پادشاهی آقا محمدخان قاجار و محمدعلی‌شاه قاجار است. [۱][۲] رضا فلی خان در زمان سلطنت فتحعلی‌شاه نیز منشی‌الممالک و از رجال درجه اول مملکت به‌شمار می‌آمد و به مدت دوازده سال منشی الممالک و سرپرست دفتر امور خارجه بود. مشارالسطنه در رشته حقوق و علوم سیاسی در اروپا تحصیل کرد و با برادران پیرنیا، مشیرالدوله و موتمن‌الملک دوستی نزدیک داشت. در وزارت خارجه ریاست ادارات مختلف و چند مأموریت خارج به عهدهٔ او واگذار شد. مدتی معاون وزارت مالیه و معاون وزارت عدلیه بود. در دورهٔ سوم وکیل مجلس شد. میرزا حسن مشیرالدوله در ۱۲۹۳ در کابینهٔ خود پست وزارت مالیه را به مشارالسلطنه واگذار کرد. در ۱۲۹۶ مستوفی‌الممالک نیز در کابینهٔ خود همان سمت را به او داد. در کابینهٔ صمصام‌السلطنه، وزیر پست و تلگراف بود. در ترمیم همان کابینه به وزارت خارجه منصوب شد.[۳] در ۱۲۹۹ در زمامداری دوم مشیرالدوله همچنان وزارت خارجه را بر عهده داشت. در کودتای سوم ۱۲۹۹ به دستور سید ضیاءالدین طباطبایی دستگیر شد و در تمام مدت حکومت سیدضیاء با عدهٔ زیادی از رجال و افسران در زندان به سر می‌برد. پس از سقوط سید ضیاء، قوام‌السلطنه در ۱۳۰۰ سه کابینه تشکیل داد که در هر سه کابینه، مشارالسلطنه عضویت داشت و به ترتیب وزیر پست و تلگراف، وزیر عدلیه و وزیر خارجه بود. [۴] مذاکره با شرکت نفتی استاندارد اویل از طریق حسین علاء وزیرمختار ایران در امریکا برای واگذاری امتیاز نفت شمال مهمترین اقدام او در دوران وزارتخارجه اش بود. پس از مذاکرات اولیه، لایحه ای پنج ماده ای از تصویب مجلس شورای ملی در سی‌ام آبان ۱۳۰۰ گذراند که به دولت اجازه می داد به شرکت استاندارد اویل پیشنهاد امتیاز کشف و استخراج نفت از منابع آذربایجان، گیلان، مازندران، استرآباد و خراسان به مدت پنجاه سال در برابر دریافت ده درصد از درآمد نفت بدهد. [۵] مذاکره با استاندارد اویل پس از پایان یافتن وزارت او نیز ادامه یافت اما در نهایت به جایی نرسید.

مشارالسطلنه پس از رواج شناسنامه و لغو القاب، نام خانوادگی قدیمی نوایی را برگزید. او مردی تحصیلکرده و آرام بود، به زبان فرانسه آشنایی کامل داشت و از آزادیخواهان و رجال دوره با نفوذ دوران مشروطیت به شمار می رفت. عباسعلی خلعتبری وزیر امورخارجه دوران محمدرضا شاه پهلوی که پس از انقلاب اعدام شد، نوه دختری مشارالسلطنه بود.[۶]

منابعویرایش

  1. میرزا رضاقلی نوائی، از رجال مهم دوره سلطنت آغامحمدخان و فتحعلی‌شاه قاجار
  2. منشی الممالک
  3. شاهزاده، نخست‌وزیر شد
  4. دولت‌های پس از مشروطه / سه دولت تا آمدن رضاخان
  5. «مذاکرات جلسه ۴۳ دوره چهارم مجلس شورای ملی سی‌ام عقرب ۱۳۰۰». کتابخانه، موزه و مرکز اسناد- فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۲۴.
  6. تاریخچه وزارت خارجه در ایران