مقطع‌نگاری رایانه‌ای تک‌فوتونی

(تغییرمسیر از اسپکت-سی‌تی)

برش‌نگاری یا مقطع نگاری یا توموگرافی رایانه‌ای تک فوتونی (به انگلیسی: Single Photon Emission Computed Tomography) یا به اصطلاح اسپکت، روشی است که در علوم تشخیصی در فیزیک پزشکی به ویژه پزشکی هسته‌ای کاربرد تحقیقاتی و روزمرهٔ فراوانی دارد.

قطع‌نگاری رایانه‌ای تک‌فوتونی
SPECT Slice of Brain using Tc-99m Ceretec.jpg
A SPECT slice of the distribution of technetium exametazime within a patient's brain.
ICD-9-CM92.0-92.1
سرعنوان‌های موضوعی پزشکیD015899
OPS-301 code3-72
Gamma camera.jpg

در این روش از رادیوایزوتوپهایی استفاده می‌شود که ذرات گاما از خود ساطع می‌کنند.

از نمونه دستگاه‌های متداولی که این روش را جهت تصویر برداری به کار می‌برد دوربین گاما یا دوربین انگر (Anger Camera) را می‌توان نام برد که امروزه در بیمارستان‌ها و نیز در آنکولوژی کاربرد وسیع دارند.[۱]

دوربین‌های گاما ۱۸۰ یا ۳۶۰ درجه حول بیمار قابلیت گردش دارند تا بتوانند تصاویر مقطعی تولید کنند.

تصاویر اسپکت عموماً در ماتریس‌های ۱۲۸ در ۱۲۸ پیکسل بازسازی می‌شوند.[۲]

در ایران بیش از ۶۵ انواع دستگاه اسپکت مشغول به کار می‌باشند.[۳]

اسپکت اول بار در دههٔ ۱۹۷۰ بتوسط دیوید کوهل اختراع گشت.[۴]

عملکردویرایش

این روش مشابه تصویربرداری CT می‌باشد (به بیان دیگر مقطع نگاری در پزشکی هسته‌ای می‌باشد) با این تفاوت که از تابش اشعه گاما استفاده می‌شود. پرتودارو (یا همان tracer) از طریق تزریق یا تنفس یا... وارد جریان خون می‌شود. پرتودارو متشکل از دو بخش می‌باشد: دارویی که با ایزوتوپ رادیواکتیو برچسب‌گذاری شده‌است. ایزوتوپ رادیو اکتیو در بدن متلاشی شده منجر به تولید اشعه‌های گاما می‌شود. برخلاف تصویربرداری معمولی صفحه‌ای که در پزشکی هسته‌ای استفاده می‌شود، این روش تصاویر ۳ بعدی می‌دهد. کاربرد عمدهٔ این روش (که تصاویر ۳ بعدی از فعالیت‌های متابولیکی داخل بدن، می‌دهد)، تصویربرداری از تومور، استخوان‌های بدن، تیروئید و همچنین مطالعات مربوط به رشد و سرایت بیماری، می‌باشد.

کاربردویرایش

به کمک مقطع‌نگاری رایانه‌ای تک‌فوتونی (SPECT)، می‌توان تصاویر سه بعدی از عملکرد یک بافت یا اورگان مانند قلب یا مغز، بدست آورد. روش کار به این گونه می‌باشد که یک ماده با نیمه عمر کم به صورت ترکیب شیمیایی خاصی در می‌آید که در بافت‌های خاصی از بدن و به نسبت فعالیت آن بخش، از خون جذب می‌گردد. این ماده شیمیایی می‌تواند یک نوع قند خاص برای بررسی عملکرد بخشی از مغز باشد. این ماده وارد خون شخص شده و توسط سلول‌های مغزی که مصرف‌کنندهٔ اصلی این نوع قند هستند جذب می‌گردد و در نتیجه بیشترین تشعشع حاصل از این نواحی خواهد بود.

  • تصویربرداری پرفیوژن میوکاردیال (Myocardial perfusion imaging)
  • تصویربرداری از عملکرد مغز (Functional brain imaging)

اسپکت/سی‌تیویرایش

سیستم‌های اسپکت-سی‌تی به‌طور هم‌زمان تصاویر کارکردی و کالبدشناختی از بیمار اخذ می‌کنند.[۵]


 
یک سیستم اسپکت-سی تی

اسپکت-سی‌تی (به انگلیسی: SPECT-CT) نوعی فناوری در پزشکی هسته‌ای و پرتوشناسی است، و تلفیقی است از فناوری مقطع‌نگاری رایانه‌ای و اسپکت.

سیستم‌های اسپکت-سی‌تی به‌طور همزمان تصاویر کارکردی و کالبدشناختی از بیمار اخذ می‌کنند.[۶]

این شیوه ابتدا در دهه ی 1990 توسط بروس هاسگاوا و همکارانش در دانشگاه کالیفرنیا در سانفرانسیسکو به کار گرفته شد. آن ها یک اسکنر CT را پشت سر یک دوربین SPECT قرار دادند. اولین طراحی تجاری توسط Hawkeye با ترکیب یک منبع کم انرژی اشعه X با یک دوربین SPECT انجام شد [۷].

SPECT/CT ،اطلاعات کاربردی را توسط SPECT و اطلاعات آناتومیکی را از CT به دست می آورد. داده های CT همچنین برای تصحیح تضعیف داده های SPECT استفاده می شوند. SPECT/CT از یک اسکنر CT و دوربین گامای جدا از هم و یک تخت مشترک تشکیل شده است. ترکیب داده های CT و SPECT مانند PET/CT انجام می شود.

کاربردها

در مطالعه تومورها و تصویربرداری از قلب برای مثال تشخیص سرطان تیروئید، تومورهای اندوکرین، غده های لنفاوی، توده های مغزی، مشکلات استخوانی، مکان یابی دقیق تومرهای خوش خیم پاراتیروئید، تشخیص عفونت و التهاب، تصویربرداری از عضله قلب، ارزیابی جراحت شریان کرنوری و... کاربرد دارد.

نگارخانهویرایش

جستارهای وابستهویرایش


منابعویرایش

  1. Simon Cherry, et al. Physics in Nuclear Medicine. Saunders Publishing. 2003.
  2. Paul E. Christian, et al. Nuclear Medicine and PET. Mosby Publishing. 2004
  3. «:: Irsnm :.: History .:». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ سپتامبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۲۲ اوت ۲۰۰۷.
  4. Simon Cherry, et al. Physics in Nuclear Medicine. Saunders Publishing. ۲۰۰۳. ص. ۳
    مقاله اصلی که ایشان اول بار در این زمینه به چاپ رسانیدند عبارت است از:
    Kuhl DE, Edwards RQ, et al. The Mark IV system for radionuclide computed tomography of the brain. Radiology. 121:405-413, 1976.
  5. SPECT/CT. [J Nucl Med. 2008] - PubMed result
  6. SPECT/CT. [J Nucl Med. 2008] - PubMed result
  7. Clinical Applications of SPECT/CT:New Hybrid Nuclear Medicine Imaging System. IAEA, VIENNA, 2008

منابع دیگر:

پیوند به بیرونویرایش