باز کردن منو اصلی

حروف الفبای کردی این‌ها هستند:

ئ ا ب پ ت ج چ ح خ د ر ڕ ز ژ س ش ع غ ف ﭪ ق ک گ ل ڵ م ن و وو ۆ ه هٔ ێ[۱]

  • حروف الفبای کردی به دو دستهٔ حروف بیصدا و حروف صدادار تقسیم می‌شوند:

حروف بی‌صداویرایش

ئ ب پ ت ج چ ح خ د ر ڕ ز ژ س ش ع غ ف ﭪ ق ک گ ل ڵ م ن و ه

حروف صدادارویرایش

ا، ی، ۆ، ێ، و، وو، ه

  • حروفی که شبیه الفبای فارسی نوشته می‌شوند اما به‌طور دیگری تلفظ می‌شوند:

ح: این حرف معمولاً مانند شکل عربی آن به‌طور حلقی تلفظ می‌شود. در واقع این حرف و صدای متعلق به آن ریشهٔ کردی ندارد و مأخوذ از زبان عربی بوده و برای نوشتن و گفتن کلمات عربی مانند احمد، محمد و… به‌کار می‌رود.

ع: این حرف معمولاً مثل شکل عربی آن بطور حلقی تلفظ می‌شود. در واقع این حرف و صدای متعلق به آن ریشهٔ کردی ندارد و مأخوذ از زبان عربی بوده و برای نوشتن و گفتن کلمات عربی مانند علی، عمر و… به‌کار می‌رود.

ه: این حرف برای نشان دادن صدای فتحه بکار می‌رود. مثلاً کلمهٔ «دَر» در زبان کردی به شکل «ده‌ر» نوشته می‌شود.

  • حروفی که هم از نظر شکل و هم از نظر تلفظ با الفبای فارسی فرق دارند:

ڕ: به آن «ر» لرزشی می‌گویند. مثل: تەڕ (بمعنای تر و خیس). ( بسیار کلفت خوانده می‌شود)

ڵ: لام حلقی که آن را می‌توان در تلفظ کلمهٔ کردی «ماڵ» (بمعنای خانه) مشاهده کرد. (بسیار کلفت خوانده می‌شود)

ۆ: ضمهٔ کشیده که آن را می‌توان در تلفظ کلمهٔ کردی «زۆر» (به‌معنای خیلی) مشاهده کرد. (نقش ضمه در فارسی را دارد اما بسیار شدید تر است _ُ__)

ێ: یای مجهول که آن را می‌توان در تلفظ کلمهٔ کردی «ئێره» (به‌معنای اینجا) مشاهده کرد. (نقش کسره در فارسی را دارد اما بسیار شدید تر است __ِ_)

ڤ: شبیه V انگلیسی است که آن را می‌توان در تلفظ کلمهٔ کردی «حەڤده» (بمعنای هفده:۱۷) مشاهده کرد. دندان‌های پایین به لب بالا چسبانده می‌شوند و تلاش می‌کنیم "و" را تلفظ کنیم.

  • در زبان کردی (شیوهٔ رسم‌الخط معروف به سۆرانی) بجز صدای کسره همهٔ مصوت‌ها دارای حرف (یا ترکیب حروف) مربوط به خود بوده و در نوشتار منعکس می‌شوند:

ه=فتحه

و=ضمه

ئا

وو=واو کشیده

ی=یای کشیده

ۆ=ضمه کشیده

  • ئ:این حرف (یعنی همزه) معمولاً در اول واژه و به‌همراه یک حرف صدادار می‌آید. مثلاً واژه‌های «اگر» و «این» به ترتیب این‌طور نوشته می‌شوند: ئه‌گه‌ر- ئین.

حروف غیررسمی زبان کردیویرایش

این حروف هر کدام مخصوص یک لهجه از زبان کردی هستند و کاربرد محدودی دارند. در بیشتر مواقع از این حروف استفاده نمی‌شود. حروف غیررسمی زبان کردی عبارتند از:

ۊ: این حرف مخصوص کردی جنوبی (کرمانشاهی و ایلامی و …) و حاصل تلفظ همزمان و+ی می‌باشد، که آن را می‌توان در تلفظ کلمهٔ کردی «رۊن» (به معنای روغن) مشاهده کرد.

ڎ: این حرف مخصوص کردی اورامی می‌باشد و تلفظی مابین "د" و "گ" دارد. مانند "ئەڎا"(به معنی مادر). البته به خاطر شباهت تلفظ این حرف با حرف "ذال" برخی از کردهای اورامی به جای حرف "ڎ" حرف عربی "ذ" را به‌کار می‌برند. مثلاً "ئه‌ذا"(به معنی مادر).

ۋ:این حرف مختص کردی اورامی می‌باشد و تلفظی شبیه حرف "ڤ" دارد، مثلاً "هەۋا"(به معنی هوا).

ی:این حرف مختص کردی اورامی می‌باشد و تلفظ آن تقریباً به صورت "ـیهـ" می‌باشد. مثلاً "گولانی" با تلفظ گولانیهـ.

'ڼ:این حرف مختص کردی اورامی می‌باشد و تلفظ آن به دو صورت "نن" و "نگ" با تلفظ تودماغی می‌باشد. مثل:"دڼیۋخونی'"

مثال‌هایی برای تمرینویرایش

ئه‌سپ/دۊر/دڵ/کورده ماڵ/په‌س/ گۆﭬار/ ڕۆژ/ لۊت/ لهڕ/ کاڵ/ مناڵ مه‌دره‌سه/ ده‌فته‌ر/ تۆپی پێ/ تووپ/ باڵه‌فڕ/قه‌ره‌سۊ/ پێڵاو/ ژمێریاری/ ده‌ریا/ ئاسمان/ زه‌مین/ مانگ/ هه‌ساره/ دڕگ/ خوه‌ر/ خوه‌راوا/ قهۊ/ تاوسان/ وه‌هار/ گوڵ/ دۊه‌ت/ شه‌و/ ڕووژ/ نیمهڕوو/ ئیواره/ گه‌رم/ سه‌رد/ ڕچ/ یه‌خ/ هوونک/ داخ/ کوڵ/ شه‌مامه/ شامی/ به‌ره‌فتاو/ جاڕ/ کلگ/ ناخۊن/ چه‌و/ برۊ/ ڕه‌ش/ چه‌رمی/ که‌واو/ په‌لامار/ وڵات/ نیشتمان/ زهۊ/ تووفان/ ئینترنت/ ئیمه‌یل/ چات/ که‌مووته‌ر/ داڵ/ پهڵه‌نگ/ ئهڵوه‌ن/ داڵاهۆ/ پهڕاو/ شوێن/ هۆز/ ئهﭬین/ کوردستان/ چه‌مهڕی/ژیان/زێڤین/ڕۆژئاڤا[۱]ویسر

مقایسهٔ الفباهای کردیویرایش

کرمانجی لاتین Yekgirtú کرمانجی سیریلیک سورانی IPA
(isolated) (final) (medial) (initial)
A, a A, a А, а ا‎ ـا‎ ئا‎ []
B, b B, b Б, б ب‎ ـب‎ ـبـ‎ بـ‎ [b]
C, c J, j Щ, щ ج‎ ـج‎ ـجـ‎ جـ‎ [d͡ʒ]
Ç, ç C, c Ч, ч چ‎ ـچ‎ ـچـ‎ چـ‎ [t͡ʃ]
D, d D, d Д, д د‎ ـد‎ د‎ [d]
E, e E, e Ә, ә ە‎ ـە‎ ئە‎ [ɛ]
Ê, ê É, é Е, е (Э э) ێ‎ ـێ‎ ـێـ‎ ئێـ‎ []
F, f F, f Ф, ф ف‎ ـف‎ ـفـ‎ فـ‎ [f]
G, g G, g Г, г گ‎ ـگ‎ ـگـ‎ گـ‎ [ɡ]
H, h H, h Һ, һ هـ‎ ـهـ‎ هـ‎ [h]
I, i I, i Ь, ь

ى‎

ـى‎

ـىـ‎

N/A
Î, î Í, í И, и ی‎ ـی‎ ـیـ‎ ئیـ‎ []
J, j Jh, jh Ж, ж ژ‎ ـژ‎ ژ‎ [ʒ]
K, k K, k К, к ک‎ ـک‎ ـکـ‎ کـ‎ [k]
L, l L, l Л, л ل‎ ـل‎ ـلـ‎ لـ‎ [l]
Ł, ł ll Л’, л’ ڵ‎ ـڵ‎ ـڵـ‎ [ɫ]
M, m M, m М, м م‎ ـم‎ ـمـ‎ مـ‎ [m]
N, n N, n Н, н ن‎ ـن‎ ـنـ‎ نـ‎ [n]
Ň, ň ng нг [ŋ]
O, o O, o O, o ۆ‎ ـۆ‎ ئۆ‎ [o]
P, p P, p П, п پ‎ ـپ‎ ـپـ‎ پـ‎ [p]
Q, q Q, q Ԛ, ԛ ق‎ ـق‎ ـقـ‎ قـ‎ [q]
R, r R, r Р, р ر‎ ـر‎ [ɾ]
Ř, ř rr Р’, р’ ڕ‎ ـڕ‎ ڕ‎ [r]
S, s S, s С, с س‎ ـس‎ ـسـ‎ سـ‎ [s]
Ş, ş Sh, sh Ш, ш ش‎ ـش‎ ـشـ‎ شـ‎ [ʃ]
T, t T, t Т, т ت‎ ـت‎ ـتـ‎ تـ‎ [t]
U, u U, u Ӧ, ӧ و‎ ـو‎ ئو‎ [u]
Û, û Ú, ú У, у وو‎ ـوو‎ ئوو‎ []
Ü, ü Ù, ù ۊ‎ ـۊ‎ []
V, v V, v В, в ڤ‎ ـڤ‎ ـڤـ‎ ڤـ‎ [v]
W, w W, w Ԝ, ԝ و‎ ـو‎ و‎ [w]
X, x X, x Х, х خ‎ ـخ‎ ـخـ‎ خـ‎ [x]
Y, y Y, y Й, й ی‎ ـی‎ ـیـ‎ یـ‎ [j]
Z, z Z, z З, з ز‎ ـز‎ ز‎ [z]
Non-Kurdish consonants
Universal Kurdish Yekgirtú Cyrillic Kurmancî Sorani IPA
(isolated) (final) (medial) (initial)
Ḧ, ḧ H', h' Һ’, һ’ ح‎ ـح‎ ـحـ‎ حـ‎ [ħ]
ʿ ' ع‎ ـع‎ ـعـ‎ عـ‎ [ʕ]
Ẍ, ẍ X', x' Ѓ, ѓ غ‎ ـغ‎ ـغـ‎ غـ‎ [ɣ]

منابع بیشترویرایش

منابعویرایش

ئه‌لف و بای هۆرامی فه‌رهه‌نگی باشوور