الیکایی (ایل)

تیره‌ای از اقوام طبری تبار

الیکایی نام ایل بزرگی است که درمناطق گرمسار، آرادان، ورامین، فیروزکوه، دماوند، چالوس، نوشهر، شمیرانات و شاهرود و ساوجبلاغ (در کتاب شرح زندگانی من اثر عبدالله مستوفی ذکر گردیده‌است) زندگی می‌کنند. این ایل طبری‌تبار در قدیم به صورت عشایری زندگی می‌کردند.

ایل الیکایی
کل جمعیت

۳۰٬۰۰۰
[۱]

نواحی با بیشترین جمعیت

استان سمنان استان تهران استان البرز استان مازندران، ایرانFlag of Iran.svg
زبان‌های رایج
گویش الیکایی[۲]
ادیان و مذاهب
شیعه

الیکایی‌های گرمسار به طوایف قندالی، شاه حسینی، عاشوری، ابولی، گیلوری، قنبری، گلینی، قاسمی، کریمی، علی بیگی، مؤمنی، ذوالفقاری، عرب، قشقایی و کاشانی تقسیم می‌شوند. الیکایی‌های فیروزکوه غندالی و ایلکا هستند و در ورامین الیکایی‌ها بافامیلی علیکاهی شناخته شده‌اند. در روستای آهار واقع در رودبار قصران شمیران تهران نیز یکی از طوایف الیکایی سکونت دارند.

الیکایی‌ها که عمدتاً در اوایل قرن حاضر در روستاهای دشت گرمسار اسکان یافته‌اند، بنیان روستاهای متعدد از جمله فروان، عدل آباد، نورالدین آباد، ده پیران، حاجی‌آباد، سهرابخانی، کهن تل (گندل)، احمدآباد، حسین‌آباد کردها، غیاث آباد (نوده خالصه) را نهادند. بخشی از جمعیت الیکایی نیز شهرنشین شده و در شهرهای گرمسار و آرادان یا شهرهای خارج از شهرستان به سر می‌برند. در حال حاضر مهم‌ترین گروه عشایری شهرستان گرمسار را الیکایی‌ها تشکیل می‌دهند، که براساس سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده (تیرماه ۱۳۷۷) ۲۷۵ خانوار با جمعیت ۱۲۵۵ نفر به زندگی نیمه کوچ نشینی می‌پردازند. ییلاق آن‌ها شامل ارتفاعات شمال گرمسار معروف به گیلور و مناطق ییلاقی فیروزکوه و دماوند (کوه پایه‌های قبل دماوند ،پلور، سد لار، حصاربن وزون، چال چال، گل زرد، زرد پشته، ورارو، مناطق سرسبز و زیبای بخش ارجمند در فیروزکوه) در استان تهران و قشلاق آن‌ها حواشی کویر شرق و غرب گرمسار است. الیکایی‌های مازندران نیز در مناطق چالوس و نوشهر در مناطق لاشک و کجور حضور دارند. منشأ این ایل روستای الیکا در استان مازندران مرز بین استان تهران و استان مازندران می‌باشد. فرش دستباف الیکایی بخاطر دار قالی خوابیده منحصر به فرد می‌باشد.

زبان الیکائی‌هاویرایش

گویش الیکایی یا طبری الیکایی گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد که در شهرستان‌های آرادان و گرمسار در استان سمنان و ورامین در استان تهران گویش می‌شود. گویش الیکایی در ساختمان فعلی به گویش مرکزی مازندران شباهت دارد و برخی خصوصیات نحوی آن به گویش شمیرانی شباهت دارد و از نظر واژگان با گویش شمیرانی و دماوندی و گویش مرکزی مازندرانی دارای شباهت می‌باشد و در حروف اضافه با گویش شهمیرزادی و گویش مرکزی مازندران دارای شباهت است.[۳]

جمعیت کوچروویرایش

ایل الیکایی، یکی از ایل‌های پرجمعیت و مهم شهرستان آرادان، گرمسار، ورامین، فیروزکوه، دماوند و شمیرانات است که در حال حاضر، شماری اندکی از آن‌ها زندگی عشایری دارند. امروزه حدود۳۰٬۰۰۰ الیکایی در سراسر ایران زندگی می‌کنند که اکثر آنها یکجانشین شده‌اند و بخش بسیار کوچکی از این ایل به کوچ و زندگی عشایری ادامه داده‌اند.[۴]

جمعیت کوچنده ایل الیکایی در آرادان:[۵]

سال ۱۳۶۶
خورشیدی
۱۳۷۷
خورشیدی
۱۳۸۷
خورشیدی
جمعیت کوچنده ۲۲۰۰ (کوچرو) ۱۲۵۵ (کوچرو) ۱۲۳۷ (کوچرو)[۶]

جمعیت کوچنده ایل الیکایی در گرمسار:[۷]

سال ۱۳۸۷
خورشیدی
جمعیت کوچنده ۲۰۶ (کوچرو)

جمعیت کوچنده ایل الیکایی در بالا لاریجان آمل:[۸]

سال ۱۳۸۷
خورشیدی
جمعیت کوچنده ۲۷۷ (کوچرو)

جمعیت کوچنده ایل الیکایی در دابوی جنوبی آمل:[۹]

سال ۱۳۸۷
خورشیدی
جمعیت کوچنده ۶۳ (کوچرو)

جمعیت کوچنده ایل الیکایی در شهرستان دماوند:[۱۰]

سال ۱۳۸۷
خورشیدی
جمعیت کوچنده ۲۸۹ (کوچرو)

جمعیت کوچنده ایل الیکایی در لواسان شمیرانات:[۱۱]

سال ۱۳۸۷
خورشیدی
جمعیت کوچنده ۱۱۳ (کوچرو)

جمعیت کوچنده ایل الیکایی در بخش مرکزی فیروزکوه:[۱۲]

سال ۱۳۸۷
خورشیدی
جمعیت کوچنده ۷۲ (کوچرو)

جمعیت کوچنده ایل الیکایی در ارجمند فیروزکوه:[۱۳]

سال ۱۳۸۷
خورشیدی
جمعیت کوچنده ۵۰۸ (کوچرو)

منابعویرایش

  1. علیرضا شاه‌حسینی، در قلمرو فرهنگ مردم ایل الیکایی (جلد 1)، ۱۳۲.
  2. علیرضا شاه‌حسینی، ادبیات عامیانه ایل الیکایی (مثل‌ها، کنایات، تشبیهات و ترانه‌ها)، ۱۹–۵۱.
  3. گویش الیکایی، علیرضا شاه حسینی، انتشارات بوستان اندیشه، سمنان، 1384
  4. علیرضا شاه‌حسینی، در قلمرو فرهنگ مردم ایل الیکایی (جلد 1)، ۱۳۲.
  5. https://iranicaonline.org/articles/garmsar-
  6. مرکز آمار ایران، سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده کشور در سال ۸۷، ۲۰۶.
  7. مرکز آمار ایران، سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده کشور در سال ۸۷، ۲۰۶.
  8. مرکز آمار ایران، سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده کشور در سال ۸۷، ۱۹.
  9. مرکز آمار ایران، سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده کشور در سال ۸۷، ۱۹.
  10. مرکز آمار ایران، سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده کشور در سال ۸۷، ۲۱۶.
  11. مرکز آمار ایران، سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده کشور در سال ۸۷، ۲۱۶.
  12. مرکز آمار ایران، سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده کشور در سال ۸۷، ۲۱۶.
  13. مرکز آمار ایران، سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده کشور در سال ۸۷، ۲۱۶.