انیس یکی از قدیمی‌ترین روزنامه‌های چاپی در افغانستان می‌باشد. این روزنامه برای نخستین بار در ۱۵ ثور ۱۳۰۶ اولین نسخهٔ خود را به دست محی‌الدین انیس در شهر کابل افغانستان منتشر کرد. این روزنامه در حال حاضر زیر مدیریت دولتی وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان نشر می‌شود. هشتاد درصد از تمام این روزنامه به فارسی بوده و مابقی به پشتو نوشته می‌شود. گسترهٔ نشریاتی این روزنامه فقط در کابل بوده و هر از گاهی به شهرهای بزرگ افغانستان نیز فرستاده می‌شود؛ این روزنامه با شمارگان پنج هزار در روز در چاپ‌خانهٔ آزادی کابل چاپ می‌شود.[۱]

انیس
Anis (newspaper) c. 1927.jpg
صاحب امتیازوزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان
مؤسسمحی الدین انیس
زبانفارسی دری(۸۰٪)، پشتو (۲۰٪)

زندگی‌نامه غلام محی الدین انیسویرایش

خانوادهٔ غلام محی الدین انیس از منطقهٔ مقر ولایت تاریخی غزنی منسوب به قوم جمال خیل می‌باشد. جد وی بنابر پاره ای عوامل به ترک وطن مجبور و به مصر رفت و این مقارن به فرمانروائی شاه مستبد و مطلق العنان امیر عبدالرحمن خان بود که خانواده‌ها و شخصیت‌های زیادی را به بهانه‌های مختلف از وطن بیرون کرد و بنام فرار و تبعید از خانه بی خانه ساخت. از جملهٔ همین اشخاص جد محی الدین انیس که طبیب چشم بود و بعد فرزندش غلام نقشبند (پدر محی الدین) راه پدر را دنبال نمود و به شغل او اشتغال ورزید. غلام محی الدین انیس در کشور مصر نشو و نما یافته است. به تشویق محمد اسمعیل مشهور به افندی که در آن وقت از طرف افغانستان برای خریدن ماشین‌های طباعتی به مصر رفته بود به افغانستان آمد و مدت دو سال در مدرسه سعیدیه هرات اقامت نمود. انیس که به زبان عربی تسلط داشت هنگام اقامت در هرات به آموزش زبان و ادبیات دری پرداخت. وی که از همه بیشتر با سرور جویا محشور گردید و با او دوستی برقرار نمود، به توجه جویا و فیاضی مدرس مدرسه سعیدیه خود را با زبان و ادبیات دری به سرعت پر مایه ساخت. انیس در هرات به تحریر و طبع کتاب «ندای کلبه معارف یا حقوق ملت» که در واقع نخستین اثریست که در هرات چاپ شده است توفیق یافت. این کتاب رومان گونه که به قول نویسنده پیش آهنگان ژورنالیزم باتکای مجله «آواز» نخسین اثریست که در کشور طبع شده است.

محل نشر و تیراژویرایش

مطبعه انیس در کابل تیراژ شمارهٔ اول آن ۴۵ نسخه بود (کتاب سال انیس، ص ۳۲) از آن به بعد از ۱۰۰ تا ۵۰۰ نسخه بالا رفت و بعد از شماره سوم به یکهزار شماره بلند رفته و یکی از پر فروش‌ترین و محبوبترین روزنامه در تاریخ مطبوعات افغانستان به‌شمار می‌رود تیراژ انیس در سالهای بعد و دوره‌های دیگر به ده هزار و بیشتر از آن ارتقأ نمود.

قطع و نحوه چاپ و زبان نشریهویرایش

قطع روزنامهٔ انیس در مدت پنج سال اول نشرات به اندازه یی دو ۲۰/۲۸ سانتی‌متر در جهان الی دوازده صفحه شکل دهی شده بود. هر صفحه دارای دو ستون مطالب بود در سال ۱۳۱۱ ش /۱۹۳۲م قطع انیس به ۳۰/۴۰ سانتی‌متر تغییر نمود و صفحات آن بین ۸ الی ۴ صفحه گسترش یافت در سال ۱۳۳۰ ش/ ۱۹۵۱م. قطع روزنامه انیس ۶۰/۸۰ سانتی‌متر بزرگتر شد. جریدهٔ انیس در اوایل در مطبعهٔ رفیق چاپ می‌شد. زمانیکه مؤسس آن توانائی مالی بیشتری پیدا نمود در مطبعهٔ شخصی انیس به نشر می‌رسید.

پیشینهویرایش

روزنامه انیس در سال ۱۳۰۴ در هرات تأسیس گردیده در سال ۱۳۰۶ در زمان شاه امان اله از هرات به کابل انقال گردید. منحیث یک جریده غیردولتی آغز بکار نمود.
در دورهٔ سلطنت محمد نادرشاه، جریده انیس در سال ۱۳۱۳ ش /۱۹۳۴م. نشریه یا روزنامه دولتی شد و دولت وقت روزنامه انیس را به عنوان بیانگر اهداف دولت اعلان نمود. در دوره محمد ظاهر شاه، جریده انیس به روزنامه ارتقأ نموده و ارگان نشراتی دولت افغانستان شناخته شد. این روزنامه در مطبعهٔ دولتی کابل چاپ می‌گردید و به ۱۲ صفحه گسترش یافت. روزنامه انیس در دوره صدارت محمد موسی شفیق (قوس۱۳۵۲ ش/ ۱۹۷۳م) با روزنامه دومی ومعتبرکشور (اصلاح) یکجا شده و" یک ادارهٔ روابط عامه در چوکات حکومت تأسیس گردید… ایندو روزنامه به حیث روزنامه بزرگ ملی مدغم شد که همزمان در همه ولایات افغانستان توزیع می‌گردید» (۱۵) «... مؤسسات نشراتی تحت ادارهٔ حکومت را به دستگاه‌های فارغ از مداخلت حکومت درآوردن، جز سیاست حکومت شفیق گردانیده و برای این کار اساسنامه‌های جدید برای مؤسسات نشراتی در حال تدوین قرار داده شد و ادغام روزنامه‌های اصلاح و انیس نخستین تجربه در این ساحه بود روزنامه جدید بنام (اصلاح-انیس) مسمی گردید. نامگذاری این جریده یک مسئله اساسی بود زیرا پادشاه محمد ظاهر شاه نمی‌خواست نام (اصلاح) از بین برده شود. روزنامه (اصلاح-انیس) دارای صفحات تیراژ و اعلانات زیادی شد برای بار اول در تاریخ کشور یک روزنامه هم‌زمان به همه شهرهای عمدهٔ کشور توزیع گردید. حکومت (موسی شفیق) برای (اصلاح- انیس) آزادی‌های وسیع نشراتی داد … ولی کمونیست‌ها از این آزادی، برای اذیت حکومت یا کمک به داعیه چپی‌ها استفادهٔ سؤ نمودند و با درک این مطلب این روزنامه در یک چوکات سالم قرار گرفت تیراژ (اصلاح- انیس) از ۲۰۰۰ شماره به هشت هزار شماره ارتقأ نمود…»"(۱۶) در دورهٔ زمامداری داود (۱۳۵۳–۱۳۵۷ش) روزنامه انیس یکی از ارگان‌های معتبر نشراتی دولت درآمد و تیراژ آن به ده هزار شماره بلند رفت. با کودتای هفت ثور در ۱۳۵۷ ش روزنامه انیس مدت چند ماهی از نشر بازماند ولی بعد تر باز هم به عنوان یک ارگان دولتی در پهلوی نشرات دولت قرار گرفت و اهداف این رژیم از طریق روزنامه‌های انیس نیز انعکاس پیدا می‌نمود در دوره ببرک کارمل روزنامه انیس به حیث ارگان نشراتی جبهه ملی پدر وطن نامگذاری شده بود روزنامه انیس در دوره زمامداری برهان الدین ربانی نیز مدتی دست‌خوش حوادث قرار گرفت و از نشر بازماند. یک سال بعد روزنامه انیس دوباره احیأ گردید البته با تیراز پائین‌تر در پهلوی نشرات دولتی آغاز به کار کرد. با به قدرت رسیدن حرکت طالبان و تصرف کابل، انیس مانند دیگر نشرات مصادره شده و از نشر بازماند و اما از سال ۱۳۷۶ ش/ ۱۹۹۸م. به بعد دوباره در تاریخ مطبوعات کشور را باز نمود. در دوره زمامداری مؤقت و حکومت انتخابی حامدکرزی، روزنامه انیس منحیث یکی از ارگان‌های نشراتی در چوکات وزارت اطلاعات و فرهنگ فعال بود و تا کنون به نشرات خویش منحیث ارگان دولتی ادامه می‌دهد. همچنان انیس به گونه غیر منظم و صرف چند شماره محدود از طرف عده از افغان‌ها در شهر کلفورنیای آمریکا منصه چاپ پیدا نمود که مسوولیت نشر آن را دکتور اسدالله شعور و فریده انوری به عهده داشتند… نوع نشریه و زبان نشریه :روزنامه (شش بار در هفته به نشر می‌رسد)، پشتو و دری. پایان کار نشریه تا هنوز ادامه دارد و یکی از معتبرترین و قدیمترین روزنامه‌های افغانستان است. محتوی مطالب و محتوی انیس گسترده بود و ابعاد گوناگون دارد و از همان اوایل نشر روزنامه انیس، در مشی سیاسی آن وسعت نظر موجود بود چنان‌که محی الدین انیس در اولین شماره روزنامه اش اهداف نشراتی خود را چنین بیان داشت: " هدف اساسی انیس تهیه و نشر مطالب علمی، قانونی، و روحی و ادبی بغرض آگاهی عمومی مردم و مخصوصاً مأمورین بوده‌است.» (۱۷) یکی از دلایلی که روزنامه انیس توانست در بین جامعه راه باز نماید و تا هنوز در هیچ مقطع سیاسی بن و بست مواجه نگردیده‌است. بیان حقایق و نشر موضوعات متنوع به گونه متعادل او است. مؤسس و صاحب امتیاز محرر و طابع آن (مرحوم انیس) در سر مقاله همان شماره (اولین شماره) نوشت که: (انیس طفلک نوزادیست در عالم مطبوعات و می‌خواهد در اوقات فراغ ندیم، در ساعتهای کار، تعاون، در امور مشکله مشاور، در حالت غم و اندوه :سمیر، و الحاصل در حیات فکری و عملی عموم، خاصه فریق مأمورین، مونس و خدمتگار باشد)» (۱۸) زیرا انیس موافق با اندیشه و خواست همگان توانسته‌است در اندیشه‌ها جا داشته باشد و یکی از دلایل بلند رفتن تیراژ این روزنامه هم همین مسئله بود. روزنامه انیس با آنکه در دوره‌های متفاوت سیاسی افغانستان در مطبوعات کشور جا دارد، اما در محدودهٔ سیاسی همان دوره به انتشار اخبار پرداخته‌است. وجه متمایز انیس و برتری اش نسبت به سایر نشرات در این است که این روزنامه را حتی زمامداران سیاسی در دوره قدرت خویش منحیث یک روزنامه همه گیر و بدیل آزادی مطبوعات، به مردم پیشکش شده‌است. روزنامه انیس دوره امان‌الله خان در رسانیدن اطلاع و پیام نقش مؤثری را بازی نموده و از آنجائیکه تعداد باسوادان کشور محدود بود. روزنامه پیام آور خوب برای ملت شمرده می‌شد. محتوی روزنامهٔ انیس در همان اوایل همچنان ترجمهٔ مطالب مفید و خواندنی اخبار و نشرات خارجی نیز بود.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. حسین‌زاده، بصیر احمد (۵ مهٔ ۲۰۰۷). «روزنامه 'انیس' افغانستان هشتاد ساله شد». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۲۳ آوریل ۲۰۱۲.
  1. . کتاب: تاریخ و روزنامه نگاری افغانستان، ص:۸۵–۸۸ چاب مطبعه دولتی افغانستان کابل
  2. . تاریخچه روزنامه انیس نشر شده در وبگاه انیس نشریه دولتی

[۱]

  1. . روزنامه 'انیس' افغانستان هشتاد ساله شد چاپ بصیر احمد حسین‌زاده نویسنده و پژوهشگر افغان در وبگاه بی‌بی‌سی فرسی

[روزنامه 'انیس' افغانستان هشتاد ساله شد [۲]

  1. . هویت انیس نویسنده و اثر پیش آهنگان ژورنالیزم افغانستان «زرین انزور» به نقل از قول کتاب «سال انیس» تخلیص و اقتباس ازآرام ارزگانی در وبگاه نی

[۳]