اهل سنت در ایران

از مذاهب اسلامی در ایران

اهل سنت در ایران، از نظر جمعیت دومین گروه مذهبی پس از تشیع است. اهل سنت ایران از مذاهب اربعه حنفی، حنبلی، شافعی و مالکی تشکیل می‌شوند. طبق آمار رسمی، اهل سنت حدود ۸ تا ۱۰ درصد از جمعیت ایران را تشکیل می‌دهند.[۱][۲] وقایع‌نگار جهانی سازمان سیا نیز آمار اهل سنت ایران را بین ۵–۱۰ درصد از جمعیت کل ایران برآورد می‌کند.[۳]

نماز عید فطر، در سنندج
نماز عید فطر، در بیرجند
مراسم جزءخوانی قرآن در رمضان، بندر ترکمن

پیشینه و تاریخچهویرایش

پس از آغاز فتح ایران توسط مسلمانان در سال ۱۲ هجری، ایرانیان به‌تدریج به اسلام گرویدند، لذا اسلام دین رسمی و بخشی از دولت ایران شد. اسلام به شکلِ سلطهٔ سنی‌ها در ۹ قرن اول اسلامی تاریخ مذهبی ایران را تشکیل می‌داد. به‌عبارتی تا قبل از حکومت صفویان سنی‌ها بر ایران مسلط بودند و شیعیان هم در اکثر نقاط کشور پراکنده بودند. هژمونی سنی‌ها در ایران مانع از حضور شیعیان نبود. شاه اسماعیل (۸۹۲_۹۳۰ ه[۴]) مذهب رسمی ایران را شیعه اعلام کرد؛ و لذا در دوران حکومت صفویان، حکومت با کشتار فراوان مذهب اکثر ایرانیان را از سنی به شیعه تغییر داد. صفویان در عین داشتن قدرت سیاسی نتوانستند همه ایرانیان را به‌طور کامل پیرو تشیع کنند.[۵]

پس از انقلاب ۱۳۵۷ویرایش

بعد از انقلاب ۱۳۵۷ رهبران اهل سنت در مناطق سنی‌نشین هم‌چون استان‌های کردستان، کرمانشاه، سیستان و بلوچستان، خراسان و مناطق کردنشین استان آذربایجان غربی تشکیلات و حزب جدیدی به‌نام «شمس» که مخفف «شورای مرکزی سنی‌ها» می‌باشد، را تشکیل دادند. اما ۶ ماه بعد این حزب به اتهام حمایت شدن از سوی عربستان سعودی و پاکستان به تعطیلی کشیده شد و رهبران آن‌ها دستگیر و حساب‌های بانکی آن‌ها هم بسته شد.[نیازمند منبع]

سرکوب، دستگیری و اعدامویرایش

بر اساس گزارش‌های منتشر شده در تاریخ ۲ تیر ۱۳۹۶ دستگیری و بازداشت روحانیون اهل سنت در غرب ایران از سوی دولت ادامه دارد. در این تاریخ عبدالکریم آذرین، محمد خضرنژاد و علی ایوبی روحانیون اهل سنت در این منطقه بازداشت شده‌اند. با اینکه مدت زمان حبس ۶ ماهه رضا عبدی تمام شده مسئولان زندان تبریز او را آزاد نمی‌کنند. نامبرده سال ۱۳۹۴ با فشار اداره اطلاعات ارومیه از امامت مسجد قدس در منطقه اسلام‌آباد ارومیه برکنار شد. گفته شده علت دستگیری او مقاومت وی در مقابل بستن مدرسه دینی اهل سنت صلاح‌الدین ایوبی بوده‌است.[۶]

در تاریخ ۲۲ خرداد ۱۳۹۶ خبر افزایش اعمال سرکوب علیه اقلیت سنی در ایران به دنبال دو تهاجم در تهران منتشر گردید و نگرانی‌ها نسبت به اعدام‌های جمعی در میان زندانیان سنی افزایش یافت در این گزارش‌ها اشاره شده‌است که بیش از ۲۵ نفر از اهل سنت در زندان رجایی‌شهر به اتهام‌هایی مثل محاربه و افساد در روی زمین در دادگاه اعدام شدند.[۷]

طبق گزارش‌های دریافتی در روز ۹ تیر ۱۳۹۶ محمدعلی آفرین امام جمعه شهرستان ویس در خوزستان در خطبه‌های خود به اعتقادات اهل سنت توهین کرد و چون قبلاً سابقه توهین به اعتقادات این مذهب اسلامی را داشته مورد تهاجم یکی از پیروان اهل سنت این شهر قرار گرفت.[۸]

حکم ۷ زندانی سنی مذهب در دیوان عالی کشور تأیید شد و در تاریخ ۱۴ بهمن ۱۳۹۸ به وکیل مدافع آنان ابلاغ شد. اسامی این هفت تن عبارت است از: انور خضری، کامران شیخه، فرهاد سلیمی، قاسم آبسته، خسرو بشارت، ایوب کریمی و داود عبداللهی. یکی از این متهمان به نام خسرو بشارت نوشته‌است که این عده بعد از تحمل ۱۰ سال شکنجه جسمی و روحی، قربانی سناریوی اداره اطلاعات ارومیه و مهاباد شده‌اند. اتهام آن‌ها «محاربه از طریق وابستگی به جریانات سلفی» اعلام شده‌است.[۹]

پنجشنبه ۷ فروردین ۱۳۹۹، یک روحانی اهل سنت به نام «عبدالرشید ریگی» از اهالی شهرستان «سیب و سوران» واقع در استان سیستان و بلوچستان، توسط نیروهای امنیتی این شهر به دلیل انتقاداتی که در خطبه‌های نماز جمعه مطرح کرده بود، بازداشت شد.[۱۰]

جغرافیا و جمعیتویرایش

در جامعه امروز ایران اهل سنت پس از شیعیان بزرگ‌ترین گروه مذهبی به‌شمار می‌روند. برآوردهای موجود نشان می‌دهد جمعیت سنی مذهبان ایران حدود هشت تا ۱۰ درصد از کل جمعیت کشور است[۱][۲] که به صورت متمرکز یا پراکنده در استان‌های سیستان و بلوچستان، کردستان، کرمانشاه، آذربایجان غربی، خراسان شمالی، رضوی،[۱۱] و جنوبی، گلستان، گیلان، اردبیل، هرمزگان، بوشهر، فارس،[۱۲] کرمان، مازندران،[۱۳] آذربایجان شرقی،[۱۴] زنجان،[۱۵] و نیز تهران و البرز مستقر هستند. در استان خوزستان نیز که سابقاً جمعیت اهل سنت بومی نداشت موجی از گرایش به تسنن شکل گرفته‌است و جمعیتی از اهل سنت بومی را پدیدآورده است[۱۶] فصلنامه علمی راهبرد اجتماعی فرهنگی در سال ۱۳۹۹ در مقاله‌ای به این موضوع پرداخته‌است.[۱۷]

در میان مذاهب چهارگانه اهل سنت یعنی حنفی، شافعی، حنبلی و مالکی، سه مذهب حنفی و شافعی و به شکلی محدودتر حنبلی دارای پیروانی در گوشه و کنار ایران هستند. حنفی‌ها در استان سیستان و بلوچستان، گلستان و خراسان شمالی، خراسان رضوی و خراسان جنوبی، هرمزگان و در مقیاس کمتری در کرمان، مازندران و اردبیل[۱۸] مستقر هستند. شافعی مذهبان سنی نیز عموما در استان‌های کردستان، آذربایجان غربی، کرمانشاه، گیلان، اردبیل، فارس، بوشهر، هرمزگان و در مقیاس کمتری در آذربایجان شرقی مستقر هستند. در استان زنجان نیز عده‌ای اهل سنت مستقرند که احتمالاً شافعی مذهب‌اند. گروه کمی از ایرانیان سنی‌مذهب هم حنبلی مذهب‌اند که در جنوب کشور مستقر هستند.[۱]

  • اهل سنت آذربایجان (استان‌های: اردبیل، آذربایجان شرقی، زنجان و مناطق تالش و آذری‌نشین گیلان و آذربایجان غربی)
  • اهل سنت کردستان (استان‌های: کردستان، کرمانشاه و مناطق کردنشین آذربایجان غربی)
  • اهل سنت خراسان (استان‌های: خراسان رضوی، خراسان شمالی و خراسان جنوبی)
  • اهل سنت جنوب (استان‌های: فارس، هرمزگان، کرمان و بوشهر)
  • اهل سنت بلوچستان (استان سیستان و بلوچستان)
  • اهل سنت ترکمن صحرا (استان‌های: گلستان، خراسان شمالی و مازندران)
  • اهل سنت تالش (استان‌های: اردبیل و گیلان)
  • اهل سنت مرکز (استان‌های: تهران و البرز)

موضع‌گیری‌هاویرایش

سازمان مللویرایش

به نوشته خبرگزاری آسوشیتد پرس در ۲۷ اوت سال ۲۰۱۰ پنل مبارزه با نژادپرستی سازمان ملل متحد اعلام کرده که اعراب، کردها و سایر اقلیت‌ها در ایران با «تبعیض مذهبی» مواجه هستند. این کمیته همچنین بیان می‌دارد اقلیت‌ها در جمهوری اسلامی از حقوق مشابه در آزادی بیان، بهداشت و مسکن مانند دیگر گروه‌های مذهبی برخوردار نیستند و از ایران خواست تا انواع تبعیض را پایان داده و اطلاعات واضح‌تری را برای گزارش‌های آینده ارائه کند.[۱۹] شورای حقوق بشر سازمان ملل بیان داشته که اقلیت سنی مانند سایر اقلیت‌ها طبق قانون ایران از پست‌های دولتی مثل وزارت، سفیر، استاندار، شهردار و مانند این‌ها منع شده‌اند. مدارس سنی‌ها و مساجدشان تخریب گردیده‌است و رهبران اهل تسنن دستگیر و اعدام یا تبعید شده‌اند اخبار تأییدنشده حاکی از آن است که اقلیت سنی در ایران از آزادی مذهب برخوردار نیستند.[۱۹]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ «Magiran | روزنامه شرق (1396/06/12): اهل سنت ایران». www.magiran.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۱.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «شیعه و سنی کردن فرآیندهای جمعیتی نادرست است». ایرنا. ۲ مهر ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۰.
  3. «The World Factbook: Iran». Central Intelligence Agency. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ مه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۰.
  4. "إسماعیل الصفوی". ویکیبیدیا (به عربی). 2022-10-28.
  5. "Islam and Iran: A Historical Study of Mutual Services". www.al-islam.org (به انگلیسی). 2013-03-13. Retrieved 2022-11-01.
  6. S, HRANA. "خبرگزاری هرانا | خودداری از آزادی ملا رضا عبدی علیرغم اتمام حبس؛ افزایش فشار بر روحانیون اهل سنت - خبرگزاری هرانا" (به انگلیسی). Retrieved 2022-11-01.
  7. «إیران تواصل العملیات الأمنیة بعد هجومی طهران». aawsat.com (به عربی). دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۱-۲۹.
  8. «توهین به باورهای دینی به خشونت در خوزستان منتهی شد - خبرگزاری هرانا». خبرگزاری هرانا. ۱۰ تیر ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۱-۲۹.
  9. «دیوان عالی ایران حکم اعدام هفت سنی‌مذهب را تأیید کرد». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۱.
  10. بازداشت یک روحانی اهل سنت در استان سیستان و بلوچستان
  11. «۹۰ مراسم نماز جمعه اهل تسنن در خراسان رضوی برقرار است».
  12. «اطلس توصیفی اهل سنت ایران».
  13. 10 (۲۰۱۶-۱۰-۲۰). «امام جمعه اهل سنت قره تپه بهشهر: داعش، پسمانده خوارج است». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۱.
  14. «مراسم هفته وحدت در کهبنان میانه».
  15. «اهل سنت استان زنجان».
  16. «ادامه فشارها بر اهل سنت خوزستان».
  17. «آسیب‌شناسی تغییر مذهب در استان خوزستان». پرتال جامع علوم انسانی. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۱.
  18. «اهل سنت بیله سوار».
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ UN anti-racism panel finds Iran discriminating against Arabs, Kurds, other ethnic minorities