باز کردن منو اصلی

ایرنه

امپراتریس روم شرقی به طور مشترک با کنستانتین ششم و بعد تنهایی


ایرنه (به یونانی: Ειρήνη η Αθηναία) (به انگلیسی: Irene Sarantapechaina) (زادهٔ پیرامون ۷۵۲ در آتن – درگذشتهٔ ۹ اوت ۸۰۳ در لسبوس) امپراتریس روم شرقی (بیزانس) از ۷۹۷ تا ۸۰۲ بود. او در عین حال یکی از قدیسه‌های کلیسای ارتودوکس یونان به‌شمار می‌رود زیرا نقشی مهم در بازگردانی جایگاه شمایل‌های مذهبی به امپراتوری روم شرقی داشت، او نخست از سال ۷۸۰ تا ۷۹۰ میلادی به عنوان نایب السلطنه پسرش بر بیزانس حاکم بود و بعد از سال ۷۹۲ تا ۷۹۷ به عنوان شریک سلطنت پسرش در کنار وی قدرت را در دست داشت و بعد از آن بر حق خود و به عنوان تنها امپراتور بر امپراتوری بیزانس حکومت کرد.

ایرنه آتنی
امپراتریس فرمانروا بیزانس
Gold solidus, Byzantine, Irene, 797-802.jpg
ایرنه امپراتریس بزرگ بیزانس تصویر روی سکه به عنوان امپراتور یا امپراتریس فرمانروا
امپراتور امپراتوری بیزانس
سلطنت۱۹ آوریل ۷۹۷ - ۳۱ اکتبر ۸۰۲
تاج‌گذاری۱۹ آوریل ۷۹۷
پیشینکنستانتین ششم
جانشیننیکه‌فوروس یکم
امپراتریس فرمانروا امپراتوری بیزانس
سلطنت۱۵ ژانویه ۷۹۲ - ۱۹ آوریل ۷۹۷
پیشینکنستانتین ششم
جانشین(خودش به تنهایی)
شریک سلطنتکنستانتین ششم
امپراتریس نایب السلطنه امپراتوری بیزانس
سلطنت۸ سپتامبر ۷۸۰ - ۱۰ نوامبر ۷۹۰
تاج‌گذاری۷۸۰
پیشینلئوی چهارم
جانشینکنستانتین ششم
شریک سلطنتکنستانتین ششم
امپراتریس همسر بیزانس
سلطنت۱۵ ژوئن ۷۷۵ -۸ سپتامبر ۷۸۰
تاج‌گذاری۷۷۶
پیشینیوودوکی
جانشینماریا امونیک
هم‌نشینلئوی چهارم
فرزند(ها)کنستانتین ششم
نام کامل
امپراتریس ایرنه اتنی
خانداندودمان ایزوری
زادروزحدود 752
آتن، یونان
مرگ9 اوت 803
لسوس، یونان
دین و مذهبارتودوکس

زندگی‌نامهویرایش

شریک امپراتوری و فرمانروایی مشترک با کنستانتین ششمویرایش

 
سکه طلای ایرنه همراه پسرش کنستانتین به عنوان فرمانروایان مشترک بیزانس در سالهای بین ۷۸۰ - ۷۹۰


ایرنه همسر لئوی چهارم، امپراتور وقت بیزانس بود. با مرگ لئو در ۷۸۰، پسر ۱۰ سالهٔ آنان کنستانتین با عنوان کنستانتین ششم تحت سرپرستی مادرش ایرنه به امپراتوری رسید. اما خردسالی امپراتور جدید سبب شد تا ایرنه به عنوان نایب‌السلطنه تمام زمام امور را در دست گیرد و هم‌زمان به عنوان امپراتور مشترک و حاکم اصلی رسما همراه با فرزندش به صورت مشترک فرمانروایی کند و چرا که کنستانتین کوچک بود و تماما در زیر سایه قدرت مادرش بود به همین خاطر ایرنه به تنهایی بر امپراتوری بیزانس حکومت می کرد. ایرنه همچنین در همان سال موفق شد تا نقشه‌ای را که به نظر می‌رسید از جانب آیکونکلاست‌ها (بت‌شکنان یا محالفان استفاده از شمایل‌های مذهبی) برای بر تخت نشاندن نیکه‌فوروس، برادر ناتنی لئو کشیده شده بود را خنثی نمود.

رفع ممنوعیت به‌کارگیری شمایل‌های مذهبیویرایش

 
یک عکس در قرن پانزدهم از امپراتریس ایرنه و امپراتور کنستانتین ششم با هم به طور رسمی نشستن بر تخت سلطنت در مجلس شورا و با یک دیگر ریاست می کنند

ایرنه علاقه‌مند بود تا بار دیگر استفاده از شمایل‌های مذهبی را که به‌کارگیریشان در ۷۳۰ ممنوع شده بود را رواج دهد. به همین منظور او تاراسیوس، یکی از حامیان خود را به اسقف‌اعظمی قسطنطنیه منصوب کرد و پس از آن، خواهان تشکیل شورایی کلیسایی در رابطه با این موضوع شد. این جلسه در ۷۸۶ در قسطنطنیه تشکیل گردید ولی دخالت سربازان شمایل‌شکنی که در شهر حضور داشتند آن را ناتمام گذارد. با این حال جلسهٔ دیگری که توسط کلیسای کاتولیک روم و کلیسای ارتودوکس شرق با عنوان هفتمین شورای جهانی شناخته شد در سال ۷۸۷ در نیکائه‌آ برگزار گردید که نتیجهٔ آن تصویب دوبارهٔ استفاده از شمایل‌های مذهبی در سرزمین امپراتوری بود.

برکناری از قدرت و بازگشت مجدد به قدرت امپراتوریویرایش

 
سکه طلای ایرنه و پسرش کنستانتین ششم به عنوان امپراتوران و فرمانروایان بیزانس بین سالهای ۷۹۲ - ۷۹۷ بود

کنستانتین که اینک به سن بلوغ رسیده بود نسبت به نفوذ اقتدارگرایانهٔ و مخرب و حکومت مستقل مادرش بر امپراتوری احساس نارضایتی می‌کرد و سعی کرد تا قدرت را خود در دست گیرد، اما تلاش‌هایش توسط مادرش سرکوب شد. با این حال درخواست ایرنه از سپاهیان برای به رسمیت شناختننش به عنوان حاکم ارشد و پسرش را به عنوان حاکم دوم به رسمیت بشناسند. این درخواست موجب خشم نیروهای حاضر در آسیای صغیر گردید و آنان در ۷۹۰ کنستانتین ششم را تنها امپراتور و فرمانروای وقت امپراتوری اعلام داشتند و به حکمرانی مشترک مادر با پسر پایان دادن؛ و به دنبال این اتفاق ایرنه از دربار اخراج شد اما در ۷۹۲ کنستانتین بار دیگر به مادرش اجازهٔ بازگشت داد و او را در اداره کشور با خود شریک ساخت و او را به عنوان امپراتور با خود به صورت رسماً معرفی کرد و بیش از پیش از فرمان مادرش اطاعت می‌کرد.

برکناری کنستانتین و حکومت امپراتریس فرمانروا ایرنه به‌تنهاییویرایش

 
سکه سلطنتی ایرنه به عنوان امپراتور به تنهایی


در ۷۹۶ کنستانتین همسرش را طلاق داد تا با معشوقه‌اش تئودوته ازدواج نماید. افکار عمومی این حرکت او را اقدامی ناشایست قلمداد نمود و ایرنه با بهره‌برداری از موقعیت پیش‌آمده و با همدستی با تمام اسقف‌ها و درباریان و لشکریان در اروپا توطئه‌ای را علیه پسرش ترتیب داد. کنستانتین در سال ۷۹۷ به دستور ایرنه دستگیر گردید و چشمانش را به فرمان مادرش کور کردند.

ایرنه سپس خود را تنها امپراتور (و نه امپراتریس) روم شرقی خواند و به امپراتوری مشترک خود و فرزندش پایان داد و به‌مدت ۵ سال بر آن سرزمین حکومت کرد.

برکناری از قدرت و تبعیدویرایش

ایرنه در ۷۹۸ به برقراری روابط دیپلماتیک با شارلمانی پرداخت و در ۸۰۲ چنین عنوان شد که آن دو نفر قصد ازدواج با یکدیگر را دارند. اما این طرح بنا به گفتهٔ تئوفانس، مورخ بیزانسی توسط یکی از خاصگان ایرنه عقیم گذاشته شد. در همان سال ایرنه طی توطئه‌ای از سوی مقامات و فرماندهان از قدرت خلع و سرانجام نیکه‌فوروس به‌جای او بر تخت امپراتوری نشست.

ایرنه را ابتدا به جزیره پرینکیپو (بویوک آدای کنونی) و سپس به لسبوس تبعید کردند و او در همان‌جا در ۹ اوت ۸۰۳ درگذشت.

تقدیس ایرنهویرایش

تعصب مذهبی ایرنه و تلاش‌هایش برای رفع ممنوعیت استفاده از شمایل‌ها و تمثال‌های مذهبی سبب شد تا کلیسای ارتودوکس یونان او را به عنوان یکی از قدیسه‌های خود اعلام دارد و هرساله روز نهم اوت را به یاد او جشن گیرند.

منابعویرایش

  • «Irene». Universitat de València / Encyclopedia Britannica. ۱۹۹۵. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۱.
  • «Constantine VI». Britannica Online Encyclopedia. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۱.