ایل دنبلی

یکی از اتحادیه‌های ایلی ایران

دُنبُلی نام یکی از اتحادیه‌های ایلی ایران است که در نواحی خوی و سلماس در استان آذربایجان غربی سکنی داشته‌اند.[۱] دنبلیان ابتدا در نزدیکی موصل اقامت داشتند و سپس به آذربایجان و نواحی دیگر ایران کوچیدند. اُمرای دنبلی خود را از نوادگان برمکیان می‌دانستند. اسلاف امرای دنبلی از نقباء و مرشدین متصوفه محسوب می‌شدند و مقابر آنان زیارتگاه‌های عمومی بوده‌است، از جمله امیر یحیی دنبلی که در شمار مشایخ سلسله بکتاشیه بوده. نیز عده‌ای از محدثین شیعه مانند محمد بن وهبان دنبلی از این طایفه بوده‌اند. شاخه‌هایی از امرای دنبلی تا برآمدن صفویان در دیاربکر و برخی مناطق آذربایجان حکومت مستقل داشتند.[۲]

«دنبلی» ترکیب کلمهٔ دنبل و یای نسب است و «دنبل» نام کوهی در منطقهٔ دیاربکر.[۲]

ایل دنبلی که امرای دنبلی از بین آنها بوده‌اند، یکی از اتحادیه‌های ایلی ایران محسوب می‌شود که از نظر تباری برخی منابع این ایل را از ایلات کُرد دانسته‌اند که در نواحی خوی و سلماس سکنی داشته‌ و به زبان ترکی آذربایجانی صحبت میکنند.[۳][۴]

آثاری که از دنبلی‌‌ها در خوی و شهرهای دیگر باقی است و اقداماتی که انجام دادن به نفع تُرک‌های آن‌مناطق دلیل بزرگی بر تُرک بودن این ایل است و مردم خوی و سلماس این ایل را که سالیان زیاد باهم زندگی کردن هم خون و تُرک مینامند و در حفظ آثار آن‌ها مانند کاروانسرای خان میکوشند.[۴]

حسین‌قُلی‌خان‌دنبلی که زاده خوی و تُرک بود، در اوایل دوران قاجار به دستور اقامحمد‌خان‌قاجار حاکم خوی و تبریز شد و بسیار بین مردم محبوب بود.[۵]

شرف‌خان بدلیسی در شرفنامه (نخستین منبعی به طور مستقل به شرح تاریخ و جغرافیای قوم کرد پرداخته) چنین آورده‌است:«عشایر دنبلی از ولایت بُختی آمده در مابین اکراد ایشان را دنبلی‌بُخت می‌خوانند.» منابع متاخر نسب امرای دنبلی را به برمکیان متصل می‌سازند. این دو فرضیه را نمی‌توان مغایر هم دانست، اما برای پذیرش انتساب دنبلیان به برامکه به مستندات و مدارک قوی‌تری نیاز است.[۶]

ایل دنبلی ابتدا بر آیین یزیدی بوده‌است و احتمالاً پس از استقرار در خوی، عده‌ای از اُمرای دنبلی به سنت می‌گرایند. در اوایل صفویه تا زمان شاه اسماعیل دوم، دنبلیان بر دو مذهب سنی شافعی و یزیدی بوده‌اند و احتمالاً از زمان شاه عباس یکم به تشیع گرویده‌اند، تا جایی که در دوران افشار، زندیه و قاجار اغلب آنان پیروی تشیع بوده‌اند.[۶]

پانویس

ویرایش
  1. «DONBOLĪ». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۰ ژانویه ۲۰۱۳.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «اصل و نسب طایفه دنبلی». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱.
  3. «DONBOLĪ». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۰ ژانویه ۲۰۱۳.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ https://iranicaonline.org/articles/donboli-1
  5. تاریخ خوی.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ هادیان، کوروش. جایگاه و کارکرد خاندان دُنبُلی در تاریخ ایران. فصلنامه پژوهش‌های تاریخی. سال اول، شماره ۳، پاییز ۱۳۸۸.

منابع

ویرایش

جستارهای وابسته

ویرایش