باز کردن منو اصلی
Gawerk-sign
موکریان-ربط در دوره حسن آغا رییس ایل گورک معاصربا حکومت قاجار دهه 1880-1885 میلادی
ایل گورک در کوردستان
Gawerk - mahabad- house of lord - osman agha مهاباد - سویناس - ملک عثمان آغا گورک

گورک (به کردی: گه‌ورک، Gewirk یا Gewirik)، از عشایر کردستان در ایران،ترکیه و عراق » نام یکی از ایل‌های کرد ایران واقع در قسمت کردنشین استان آذربایجان غربی ایران است. گورک‌ها در منطقه بوکان و مهاباد و در بخش ربط شامل نیمه شرقی و شمال شرق شهرستان سردشت، همچنین در بخش صومابرادوست در غرب ارومیه، روستاهای ناحیه شپیران و بخش کوهسار در شهرستان سلماس، دهستان ایل گورک (میرده، تموغه) شهرستان سقز و همچنین در کردستان عراق در منطقه قلعه‌دیزه،رانیه ، دوکان ، منطقه خوشناوتی و شهر هریر از توابع هولیر (اربیل) و نیز در ناحیه سیویل (Siwail) در سلیمانیه و ناحیه باشکالا و گورپینار در استان وان ترکیه ساکن هستند.

مرکز اصلی این ایل در شهر ربط واقع در کیلومتر ۱۶ جاده سردشت به مهاباد و بوکان می‌باشد.[۱]

ایل گورک یکی از ایلات کردستان مکری می‌باشند و روایات زیادی در مورد اصل آن‌ها وجود دارد که بنابر مستندترین اسناد و روایت‌ها این ایل در حدود ۵۷۰ سال پیش مقارن حکومت آق قویلونلوها از منطقه (گه وه ر) ترکیه به مناطق موکریان مهاجرت کردند، طبق روایت ضعیف دیگری این ایل در حدود سال‌های (۱۶۸۹–۱۷۱۳) میلادی برابر با ۱۰۶۹–۱۰۹۲ شمسی از اطراف شهر اربیل کردستان عراق در حدود سال‌های اولیه قرن ۱۸ میلادی به کردستان موکریان و ناحیه ارومیه و استان وان درکردستان ترکیه مهاجرت کرده‌اند.[نیازمند منبع]. همچنین تیره‌هایی از این ایل ساکن شهرستان سقز دز محور بانه- سقز هستند. طائفه جوانمردی از خانواده‌های خوشنام کردستان و سقز و عشایر گورک می‌باشند.

منطقه گورک-کوردستان موکریان
آغایان ایل گورک ربط - مهاباد

محتویات

تاریخ و سرگذشت ایل گورکویرایش

ایل گورک یکی از شاخه‌های بزرگ و اصلی ایل بزرگ بلباس - به زبان کردی بڵباس Bilbas محسوب می‌شود. (بلباس شامل گورک - منگور -مامش - پیران- رمک - سن - هورمزیار - برادوست -اجاق و …)

ایل گورک از نوادگان رسول بلباس (متوفی در سال‌های اول ۱۷۰۰ میلادی) می‌باشد.

ریشه ایل گورک به شهر بتلیس در کردستان ترکیه می‌رسد. طبق گفته بدلیسی تاریخ نگار شهیر کرد حاکمان برادوست اورمیه طایفه از گورانهای همدان بودند که در زمان حمله آل بویه دیلمی به قلمرو آل حسنویه یا گوران به منطقه اورمیه کوچیده اند. با توجه به اطلاعات موجود و نیز نقل قول از بزرگان ایل گورک نسب عشیرت گورک از حدود۳۰۰ سال پیش به احمد آغا خوشناو (احمد آغا شهرزور) می‌رسد. وی از حاکمان محلی منطقه اربیل (به زبان کردی هولیر) بوده و مالک ۴۵۰ پارچه آبادی بوده‌است. خوشناوه تی یا خوشناو (ْXoshnaw) به نواحی بین شهرهای کویسنجق، اربیل و حریر در کردستان عراق گفته می‌شود. احمد آغا دو پسر با نامهای حمداغای چوغه بور وخدراغای چوغه رش که از پدران وبزگان خانواده های محمدی وممندی در اثر اختلاف با عثمان پاشا حاکم عثمانی ولایت موصل و توطئه رحمان پاشا حاکم امارت بابان قرار می‌گیرد، احمد آغا ۱۱ پسر داشته که ۴ پسر خود را از دست می‌دهد و همراه با ۷ پسر دیگرش به کردستان ایران (معاصر با دوره صفویه) می‌گریزد.[۱]

ایل گورک یکی از ایلات کردستان می‌باشد که در منطقه به تساهل و مدارا شهره هستند. این ایل در حال حاضر یکجانشین می‌باشد و همراه با حفظ آداب و رسوم خویش در صدد سازگاری با زندگی در عصر جدید هستند. نواحی محل سکونت این ایل در کردستان ایران گستره وسیعی از ارومیه تا منطقه سقز وبانه یعنی منطقه موکریان را شامل می‌شود. ودر کردستان عراق نیز این ایل در شهر شارباژیر سلیمانیه و اطراف هولیر سکونت دارند.. در مورد اینکه عشایر گورک از کجا و در چه زمانی به موکریان آمده‌اند روایات متعددی موجود است. اما در کل باید گفت که ایل گورک همراه با دیگر عشایر موکری همچون مامش و منگور و فیض الله بیگی و دهبکری و بیگ زاده‌های بوداق سلطان بزرگ و زرزا و بریاجی و ملکاری و پژدری و پیران و مرگه‌ای و غیره در یک دوره زمانی ۵۰ ساله به نواحی جنوب دریاچه اورمیه مهاجرت کرده‌اند. دوره زمانی مهاجرت این عشایر دوره حکومت سلسله قره قویونلو قبل از دوره صفویان بوده‌است و از نواحی بین دیار بکر و هولیر به موکریان مهاجرت کرده‌اند در مورد ایل گورک باید گفت که این ایل از منطقه گه و ه ر (استان وان) در کردستان ترکیه هم‌مرز با ارومیه به اربیل و سلیمانیه و جنوب دریاچه ارومیه مهاجرت کرده‌اند. دلیل مهاجرت هم اختلافات سیاسی و قبیله‌ای بوده‌است که ذکر مشروح آن در اینجا نمی‌گنجد. ریشه کلمه گورک از گاور به معنای نگهبان آتش می‌باشد که بر می‌گردد به اینکه روایت شده که بزرگان این ایل جزء موبدان و کاهنان زردشتی قبل ظهور اسلام بوده‌اند.[۲]

ایل گورک شهرستان سردشت:منطقه نعلین فقه عیسیویرایش

قسمتی از ایل گورک که در کشور ایران و شهرستان سردشت زندگی می‌کنند و شامل خانوادهای بزرگی با فامیلی‌های خضری - محمدی – محمودی – رسولی – امینی – نبی زاده-احمدی_ شمسی که نتیجه و نوادگان مامند آغا پسر کاک الله آغا پسر بایزید آغا پسر جوانمرد آغا پسر میرزا احمد پسر رسول بلباس می‌باشند

توضیح اینکه نصب و شجرنامهٔ خانواده‌های شمسی و سایر بستگان بدین صورت به رسول بلباس می‌رسد:

پیروت آغا پسر مصطفی آغا پسر مامند آغا پسر کاک الله آغا پسر بایزید آغا پسر جوانمرد آغا پسر میرزا احمد پسر رسول بلباس

پیروت آغا چهار پسر به نام‌های باپیر آغا و حمه ره ش و احمد شنگ و مام گلاوی و کریم آغا و یک دختر بود است که فرزندان پیروت آغا حدود 150 سال قبل در کشور عراق در منطقه دول سورداش به مرکزیت روستای هنجیروک سکونت داشته‌اند و به دلیل اختلافات قومی و عشیرتی مجبور به ترک محل سکونت خودگردیده و به ایران عزیمت نموده و مدتی در گورک عثمان آغا اقامت گزیدند و به دلیل خویشاوندی نزدیک با بایزیدآغا گورک که در منطقه روستای دولتو و جانداران سکونت داشته و بنا به پیشنهاد ایشان با توجه به دلاوری و غیرت و شهره بودن آن‌ها در جنگ اوری در روستای گوزیله و

نیزه که مرز بین منگور و گورک بوده‌است اسکان یافتند از فرزندان پیروت آغا حمه ره ش و احمد شنگ جزء مردان غیور و سرشناس و متدین و باوقار و صلح جو و مهمان نواز بوده‌اند که حمه ره ش به برادر کوچک خود احمد شنگ کهسوارکاری ماهر و در شجاعت و تیراندازی ممتاز و مشهور بوده‌است علاقهٔ خاصی داشته‌است

لازم به ذکر است که قهرمان ملت کُرد کریم فتاح بیگ خواهر زادهٔ حمه ره ش و احمد شنگ می‌باشد

ضمناً با خانواده‌های بایزیدآغای گورک-حاجی ابراهیم آغا بریاجی((رأیس ایل بریاجی)-حسن حاجی احمد(رأیس ایل کوخااحمدی)و با قسمتی از طائفه آمان(عشیره منگور)که در روستای گولک سکونت داشته اند- طائفه رسول آغایی و آلی اغایی که در روستای گومان و سونه و سرمرگان و اشخل و سپیداره سکونت داشته‌اند –خانواده‌های بزرگ و معروف در منطقه همچون کدخدا خضر گرور-کدخدا مصطفی داوود آباد -کدخدا رسول قلعه تاسیان-کدخدا خضر موسالان - سایر معتمدین منطقه قرابت خویش آوندی نزدیک از طریق ازدواج خود و فرزندان داشته‌است.

در حال حاضر قسمتی از ایل گورک در منطقه نعلین گورک (نعلین فقه عیسی) بخش وزینه شهر میرآباد-شهرستان سردشت سکونت دارند که نتیجه و نوادگان مردان بزرگی همچون حمه ره ش و احمد شنگ و مام گلاوی و باپیر آغا(پسران پیروت آغا)می‌باشند

که اکثراً نامخانوادگی آن‌ها شمسی می‌باشد و علاوه بر شمسی فامیلی‌های رحمان زاده-محمود زاده-قادری-قادر زاده-احمدی-خاتم گویا-نیک نام-احسان فر-لاهوتی-حضری-جباری نیزه-محمودنژاد را نیز دارند

بزرگ ایل گورک قره عثمان بیگ بوده که در دوران حکومت امپراطوری عثمانی در حدود ۴۵۰ سال پیش جزء بزرگان حکومت بوده‌است. کن هستند:

پراکندگی جغرافیایی ایل گورکویرایش

ایل گورک در حال حاضر در نواحی زیر ساکن هستند:

شهر کشور گستره
وان   ترکیه گورپینار - باشکالا
ارومیه   ایران ناحیه ترگور Tergewwer - و بخش صومای برادوست: شامل روستاهای هورسین، جوجهی، ممکان، دوبره، حوسنی، انگمان، تلو، اورسی، آلکان، زیندشت
سلماس   ایران بخش کوهسار، دهستان شپیران و شناتال -، روستاهای کله رش، قصریک، کروران، اسپی دره، برازی، سولینک و سلطانی
سردشت   ایران شمال شرق و شرق رودخانه زاب کوچک در(منطقه ربط)= گورک سردشت و نیز اطراف شهر میرآباد (دهستان گورک نعلین) {پاراستان}
مهاباد   ایران دهستان گورک مهاباد در جنوب مهاباد: اطراف جاده سردشت - مهاباد از کله کاوی تا کوشکدره و قوزلوه
بوکان   ایران دهستان ایل گورک واقع در غرب بوکان
سقز   ایران دهستان گورک در اطراف جاده بانه-سقز
اربیل   کردستان گورک (خوشناو) منطقه خوشناوه تی Xoshnaw- هریر - باسرمه - باتاس - باویان - خرواتان
سلیمانیه   کردستان گورک (سیویل) منطقهsiwail سیوه یل در شارباژیر

خاندان‌های ایلویرایش

شهر کشور خاندان‌های گورک
وان   ترکیه گورک
ارومیه و سلماس   ایران مرادی، کامرانی، ناصری، روشن قیاس، رستمی، رنجبر ، تمرزاده، حقیقی - جعفری - عزیزی - آذری پور - ناصر پور- حسن پور -گورک - دروخوار-میدانجو-علیزاده- روستای زیندشت سلماس
سردشت - منطقه ربط و مهاباد   ایران بایزیدی - رشیدی-عباسی - پیروتی - محمدی -ممندی- قادرى - حمزه‌ای - اسماعیلی - محمدنژاد -احمدی -خضری - قربانی زاده -جهانگیری- مامندی - کاوه - سوری - ابراهیمی - زینالی - امینی - محمودی - شمسی - رحمان پور - گورک میراباد -
مهاباد   ایران عزیزی - محمدی -رحیمی - اسماعیلی - قربانی زاده-نبی زاده- غثمانی - مجدی - قادری-سعیدیان
بوکان و سقز   ایران شهامت - ابراهیمی- قادری -حسنی- خدایی - محمدی - خدری - جوانمردی - محمودی - عزیزی
اربیل   کردستان گورک (خوشناو)- گورک هریر
سلیمانیه   کردستان گورک (سیویل)

[۳]

کردستان ترکیه   ترکیه:

شهرهای گه وه ر (به ترکی Yüksekova -به کردیGewerê) و باش قالا (به ترکی Başkale- به کردی Elbakê) در استان وان - روستای پاگااوغنی در شهر وان

کردستان ایران   ایران:

ارومیه: ناحیه ترگور Tergewwer - و بخش صومای برادوست: شامل روستاهای هورسین، جوجهی، ممکان، دوبره، حوسنی، انگمان، تلو، اورسی، آلکان، زیندشت.

سردشت Sardasht: شمال شرق و شرق شهرستان (منطقه ربط) و نیز اطراف شهر میرآباد (دهستان گورک نعلین) و روستاهای{پاراستان و جبرند و بناویله و زمزیران و همران و مامه زینه و غولیسان و چومل و چوالان و نلوسه و سی‌سر و نستان}

سلماس: بخش کوهسار، دهستان شپیران و شناتال - روستای کله رش، روستاهای کله رش، قصریک، کروران، اسپی دره، برازی، سولینک و سلطانی

مهاباد: جنوب مهاباد: اطراف جاده سردشت - مهاباد{دهستان کانی بازار} و {روستاهای کله کاوی و کاولان و ماژگه و گرشیلان و کل تپه پاژبرد و قوزلوی و یارالی و زنده قول و قالوه و اوزنتاش و جانداران و سورخاو}

بوکان: دهستان ایل گورک واقع در غرب بوکان

سقز: دهستان گورک در اطراف جاده بانه-سقز

پیرانشهر: منطقه نه لین Nalen

کردستان عراق   کردستان   عراق:

سلیمانیه *منطقهsiwail سیوه یل - هولیر *منطقه خوشناوه تی Xoshnaw- گورک هریر

خاندان مرادی، خاندان کامرانی، خاندان روشن قیاس و تمرزاده و رستمی در شهر ارومیه و سلماس، خاندان مرادحسو Mirad heso و Vurgun در شهر باش قالا در استان وان (کردستان ترکیه) جزء خاندان‌های اصیل گورک هستند.[۴]

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ تاریخ ایل گورک - خضر مامندی (خدرئاغا مامه ندی).
  2. ت تاریخ ایل گورک - خضر مامندی (خدرئاغا مامه ندی).
  3. تاریخ ایل گورک - محسن رشیدی گورک.
  4. . Gewerk Kabilenin geçmişi - mevlut vurgun gawerek 2012
  • تاریخ ایل گورک - سعید مامندی - خضر مامندی (خدرئاغا مامه ندی)1396
  • گورک . کوردستان - نویسنده : محمود ابراهیمی 1395
  • مردوخ کردستانی، شیخ محمد، تاریخ کردوکردستان، ص ۱۱۰۸.
  • راهکارهای توسعه منطقه‌ای در منطقه ایل گورک(مهاباد- سردشت - بوکان -سقز - ارومیه) استان آذربایجان غربی - پژوهش دانشگاهی درس برنامه‌ریزی ناحیه‌ای - دانشگاه شهید بهشتی تهران - تدوین از محسن رشیدی گورک
  • mevlut vurgun gawerek از خاندان گورک ترکیه (شهر وان).
  • Gewerk Kabilenin geçmişi - mevlut vurgun gawerek 2012.