بَخشی (در ترکمنی: باغشی: Bagşy) لقبی است که به برخی از نوازندگان دوتار در شمال خراسان و ترکمن‌صحرا داده می‌شود. بخشی‌ها نوازندگان دوتار، آوازخوان، داستانگو، سراینده و سازندهٔ ساز (دوتار) هستند. اصلی‌ترین مراکز بخشی‌ها قوچان، بجنورد، شیروان، درگز و اسفراین است.

بخشی‌ها روایتگران فرهنگ شفاهی این منطقه از ایران هستند و از احترام و جایگاه ویژه‌ای برخوردارند. بخشی‌ها معمولاً به بداهه‌نوازی و بداهه‌گویی معروف بوده‌اند و توانایی نوازندگی و خوانندگی در مدت زمان طولانی را دارند. از قدیم بخشی‌ها معمولاً در مجلس‌های عروسی و شادی‌ها به هنرمندی می‌پرداختند و اجرای برنامه در مراسم سوگواری مرسوم نبوده‌است.

در روایت عامیانه لقب بخشی این‌گونه تعریف می‌شود: بخشی کسی است که خداوند به او موهبت و مقامی ویژه بخشیده‌است؛ بنابراین یک بخشی افزون بر اینکه لازم است در نوازندگی چیره‌دست، در خوانندگی خوش‌صدا و در داستانگویی و شعرخوانی مسلط باشد، باید از نظر آگاهی و عرفان به مرحله‌ای برسد که شایسته عنوان بخشی شود.

از دیدگاه هوشنگ جاوید، پژوهشگر موسیقی نواحی ایران، در موسیقی شمال خراسان بخشی‌ها بر چند نوع‌اند که بخشی‌های مذهبی یکی از انواع آنهاست. بخشی حاج قربان سلیمانی بر این اعتقاد بود که یک بخشی نباید به کسی یا چیزی محتاج باشد و باید به تنهایی از عهده تمام مراحل خلق یک اثر برآید.[۱]

از سرشناس‌ترین بخشی‌های شمال خراسان(بدون ترتیب) می‌توان از خان محمد قیطاقی، عیوض بخشی، احمدقلی احمدی(احمدبخشی)، غلامحسین و غلامحسن برازنده، محمدحسین یگانه سلمان، اولیاقلی یگانه، حاج قربان سلیمانی، حسن یزدانی، حاج حیدر کارگر، سلطانرضا ولی نژاد، حمرا گل افروز، علی گل افروز، رحیم بیچرانلو(رحیم‌خان بخشی)، مختار زنبیل باف، عباسقلی رنجبری، علی غلامرضایی، آی‌محمد یوسفی، غلامحسین افکاری و علی اصغر اسلامی نام برد. از میان بخشی‌های ترکمن ارازمراد آرخی، نظرلی محجوبی، قابل ذکرند.

منابعویرایش


پانویسویرایش

  1. همشهری آنلاینhttp://www.hamshahrionline.ir/News/?id=44550 بایگانی‌شده در ۳۰ مارس ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine