بدرالزمان قریب

زبان‌شناس ایرانی

بدرالزمان قریب گرکانی[۲] (زاده ۱ شهریور ۱۳۰۸[۳][۴] در تهران – درگذشته ۷ مرداد ۱۳۹۹ در تهران)[۵] زبان‌شناس ایرانی، تنها زن از اعضای پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، چهره ماندگار و مشاور رئیس این فرهنگستان بود.

بدرالزمان قریب گرکانی
Badrzaman Gharib 139610041445358512884434.jpg
در دی ۱۳۹۶
زادهٔ۱ شهریور ۱۳۰۸
تهران
درگذشت۷ مرداد ۱۳۹۹ (۹۰ سال)
تهران
مدفنمقبره خانوادگی قریب در حرم شاه عبدالعظیم[۱]
محل زندگیایران
ملیتایرانی
پیشهزبان‌شناس و عضو فرهنگستان
سازمانفرهنگستان زبان و ادب فارسی
آثارفرهنگ سُغدی، تحلیل ساختار فعل در زبان سُغدی و…
خویشاوندانشمس‌العلما قریب گرکانی
جایزه(ها)Ribbon of Adab Parsi.png
نشان درجه یک
کتاب سال جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۵) و (۱۳۷۴)
جایزه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی (۱۳۷۷)
کتاب "جشن‌نامه بدرالزمان قریب"
چهره‌های ماندگار (۱۳۸۱)
جایزه ادبی تاریخی بنیاد موقوفات محمود افشار (۱۳۸۷)

خانوادهویرایش

بدرالزمان قریب در سال ۱۳۰۸ در تهران زاده شد.[۶] او اصالتاً اهل روستای گرکان، شهرستان آشتیان، استان مرکزی و از نوادگان شمس‌العلما قریب گرکانی بود.[۲]

تحصیلویرایش

بدرالزمان قریب تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در همین شهر با گرفتن دیپلم علوم طبیعی به پایان برد. پس از آن از ادامه تحصیل در آن رشته طبیعی باز ماند. تا اینکه فرصتی پیش آمد و به ادبیات فارسی علاقه‌مند شد. او در ۱۳۳۳ در آزمون ورودی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران پذیرفته شد. بدرالزمان قریب در سال ۱۳۳۶ مدرک کارشناسی زبان و ادبیات فارسی گرفت و یک سال بعد برای تحصیل در زبان‌های باستانی ایران با گرفتن بورس تحصیلی از دانشگاه پنسیلوانیا به ایالات متحده آمریکا رفت. او از گروه زبان‌شناسی و خاورشناسی دانشگاه پنسیلوانیا مدرک کارشناسی ارشد گرفت و برای یک سال نیز در دانشگاه میشیگان مشغول به تحصیل آواشناسی شد. در این مدت علاوه بر زبان سانسکریت، زبان‌شناسی هند و اروپایی را نیز آموخت.[۲] قریب در سال ۱۳۴۰ (خورشیدی) با استفاده از بورس تحصیلی شاگردان اول، به دانشگاه کالیفرنیا، برکلی وارد شد و با راهنمایی والتر هنینگ به پژوهش پرداخت و پایان‌نامه دکترای خود را با عنوان تحلیل ساختاری فعل در زبان سُغدی نوشت.

استادی دانشگاهویرایش

بدرالزمان قریب پس از بازگشت به ایران پس از یک سال در دانشگاه شیراز با رتبه استادیاری به مدت چهار سال و نیم به آموزش زبان فارسی باستان، زبان پهلوی، و تاریخ زبان فارسی پرداخت. پس از آن، بار دیگر با دریافت فرصت مطالعاتی به آمریکا رفت و همزمان با پژوهش، مدتی را به عنوان استاد مدعو در دانشگاه یوتا زبان فارسی درس داد و یک ترم نیز به عنوان پژوهشگر در دانشگاه هاروارد پژوهش کرد و بار دیگر به دانشگاه شیراز بازگشت.[۲]

بدرالزمان قریب در سال ۱۳۵۰ (خورشیدی) به دانشگاه تهران منتقل شد[۲]

فرهنگستان زبان فارسیویرایش

بدرالزمان قریب در سال ۱۳۷۷ (خورشیدی) به عنوان عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی و در سال ۱۳۷۸ (خورشیدی) به سمت سرپرست گروه گویش‎شناسی این فرهنگستان انتخاب شد. او در سال ۱۳۸۳ (خورشیدی) نیز مدیریت گروه زبان‎های ایرانی فرهنگستان را به‌عهده گرفت.[۲] بدرالزمان قریب تنها عضو پیوستهٔ زنِ فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود.[۲][۷]

بدرالزمان قریب بیش از دو دهه عضو شورای علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی بود.[۲]

جوایز و بزرگداشتویرایش

بدرالزمان قریب در همایش دوم، جزء چهره‌های ماندگار (۱۳۸۱) ایران شناخته شد. دو کتاب زبان‌های خاموش (۱۳۶۵) و فرهنگ زبان سُغدی (۱۳۷۴) از آثار بدرالزمان قریب به عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزیده شده‌اند.[۸]

بدرالزمان قریب برنده جایزه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی (۱۳۷۷) بود.[۲]

در دی ۱۳۸۷، هفدهمین قالیچه ابریشم جایزه ادبی تاریخی بنیاد موقوفات محمود افشار به بدرالزمان قریب اهدا شد.[۲]

کتاب "جشن‌نامه بدرالزمان قریب" به کوشش زهره زرشناس و ویدا نداف با مقالاتی از کسانی چون ژاله آموزگار، ابوالقاسم اسماعیل‌پور، ایرج افشار، و منوچهر ستوده، از سوی نشر طهوری برای بزرگداشت کارهای بدرالزمان قریب منتشر شده است.[۲]

محمد مصدقویرایش

بدرالزمان قریب علاقه ویژه‌ای به محمد مصدق داشت. او قصیده‌ای برای محمد مصدق سرود و توسط عبدالکریم قریب، به محمد مصدق رساند. مصدق هم عکسی را با ذکر من و تاریخ و امضا برای بدرالزمان قریب فرستاد.[۲]

فیلم زندگیویرایش

فیلم مستند زندگی و آثار بدرالزمان قریب، با زبان خاموش نام دارد.[۲]

درگذشتویرایش

بدرالزمان قریب، صبح ۷ مرداد ۱۳۹۹، در ۹۰ سالگی درگذشت.[۷] به گفته مدیر روابط عمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی «گویا» او بر اثر ابتلا به کروناویروس سندرم حاد تنفسی ۲ درگذشته است.[۲][۹]

آثارویرایش

  • تحلیل ساختار فعل در زبان سُغدی (انگلیسی)
  • زبان‌های خاموش - نوشته یوهانس فریدریش - ترجمهٔ یدالله ثمره و بدرالزمان قریب (کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۶۶)
  • داستان تولد بودا
  • فرهنگ سُغدی (سغدی - فارسی - انگلیسی)
  • کشف کتیبه پهلوی در چین[۱۰]
  • وسنتره جاتکه، داستان تولد بودا به روایت سُغدی
  • تاریخچه گویش‌شناسی در ایران
  • مطالعات سُغدی (مجموعه مقالات)
  • پژوهش‌های ایرانی باستان و میانه
  • قطوف الربیع (اصول فقه به شعر عربی)

پانویسویرایش

  1. پیکر بدرالزمان قریب در خانه ابدی آرام گرفت
  2. ۲٫۰۰ ۲٫۰۱ ۲٫۰۲ ۲٫۰۳ ۲٫۰۴ ۲٫۰۵ ۲٫۰۶ ۲٫۰۷ ۲٫۰۸ ۲٫۰۹ ۲٫۱۰ ۲٫۱۱ ۲٫۱۲ ۲٫۱۳ «درگذشت بدرالزمان قریب، زنی که زبانی را زنده کرد». بی‌بی‌سی فارسی. ۷ مرداد ۱۳۹۹.
  3. «شب بدرالزمان قریب در جشن ۸۸ سالگی او برگزار می‌شود». خبرگزاری مهر. ۲۰۱۷-۰۹-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۸.
  4. قندهاری، فیروزه. «یگانه بدر زمانه». IranNamag. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۸.
  5. «بدرالزمان قریب درگذشت / پیام تسلیت حداد عادل». خبرآنلاین. ۲۰۲۰-۰۷-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۸.
  6. «بدرالزّمان قریب». فرهنگستان زبان و ادب فارسی. ۵ آبان ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۹.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «بدرالزمان قریب، ادب‌شناس و زبان‌شناس، بر اثر ابتلا به کرونا درگذشت». رادیو فردا. ۱۳۹۹-۰۵-۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۹.
  8. «بدر الزمان قریب». بنیاد ملی نخبگان. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۸.
  9. خبرگزاری ایسنا (۷ مرداد ۱۳۹۹). «بدرالزمان قریب از دنیا رفت».
  10. بدرالزمان قریب. «کتیبه پهلوی در چین» (PDF).

منابعویرایش

پیوند به بیرونویرایش