برگزیدن رهبر آینده جمهوری اسلامی ایران

انتخاب سومین ولی فقیه

طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، انتخاب سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران پس از پایان رهبری سید علی خامنه‌ای با انتخاب اعضای مجلس خبرگان انجام می‌گیرد.[۱] طبق آیین‌نامهٔ مصوب خبرگان برای برگزیدن رهبر باید حداقل دو سوم خبرگان رأی‌دهنده به نامزد رهبری رأی دهند.

برگزیدن سومین رهبر ایران
ایران
→ ۱۳۶۸

رهبر کنونی

سید علی خامنه‌ای

هم‌اکنون پنجمین دورهٔ مجلس خبرگان این وظیفه را بر عهده دارند که در انتخابات ۱۳۹۴ برگزیده شده‌اند و تا سال ۱۴۰۲ دورهٔ نمایندگیشان ادامه دارد.

در قانون‌اساسی سخنی از جانشین یا قائم‌مقام رهبری به میان نیامده‌است؛ ولی خبرگان می‌توانند در زمان رهبر کنونی جانشین یا قائم‌مقام برای او برگزینند، ولی پس از برکناری حسینعلی منتظری از سمت قائم‌مقامی رهبر دیگر از این شیوه استفاده نشده‌است.[۲]

بر طبق قانون اساسی، در صورت ناتوانی موقت رهبر از وظیفه‌های خود یا تا هنگام معرفی رهبر پسین، شورایی شامل رئیس‌جمهور و رئیس قوهٔ قضاییه و یکی از فقیهان شورای نگهبان به انتخاب مجمع تشخیص مصلحت نظام همهٔ وظایف رهبری را به‌طور موقت به عهده می‌گیرد. چنانچه در این مدت یکی از ایشان به هر دلیل نتواند وظیفه‌اش را بگزارد، فرد دیگری به انتخاب مجمع، با حفظ اکثریت فقیهان در شورا به جای وی منصوب می‌گردد.[۳]

بررسی‌ها

اکبر هاشمی رفسنجانی نمایندهٔ پیشین مجلس خبرگان از تهران و رئیس پیشین این مجلس، اواخر سال ۱۳۹۴ گفته‌بود: «کمیته‌ای در حال بررسی نامزدهای احتمالی آینده رهبر ایران است». وی ادعا کرده‌بود که این کمیته در صورت نیاز می‌تواند «یک شورای رهبری» را به جای یک شخص رهبر برگزیند.[۴] با این حال شورای رهبری در همه‌پرسی بازنگری قانون اساسی سال ۱۳۶۸ از قانون اساسی حذف شده‌است و این ادعای وی خلاف قانون اساسی است. سید محمود علوی دیگر نمایندهٔ خبرگان از تهران در این باره گفته‌است در قانون اساسی فعلی جایگاهی برای شورای رهبری نیست.[۵]

در مجلس خبرگان رهبری، کمیسیونی سه‌نفره با عنوان کمیسیون تعیین مصادیق رهبری (کمیسیون تحقیق یا ویژه) وجود دارد که لیستی از گزینه‌های رهبری را انتخاب و رصد می‌کند و تنها رهبر فعلی می‌تواند از حاصل کار آنها جویا شود. افراد این کمیسیون هم محرمانه هستند.[۶][۷]

گاردین و رویترز می‌نویسند، جانشینی برای رهبری در ایران به یک تابو در ایران تبدیل شده‌است.[۴][۸]

گمانه‌زنی‌ها

اگرچه هیچ گزارش و اظهارنظر رسمی از سوی خبرگان رهبری – که تعیین‌کنندگان قانونی رهبر هستند – در این‌باره منتشر نشده‌است، اما تحلیلگران برخی رسانه‌ها گمانه‌زنی‌هایی دربارهٔ جانشین رهبری ارائه داده‌اند.

درگذشتگان

افراد زیر در دوران زندگانی شان به عنوان نامزدهای احتمالی رهبری تلقی می‌شدند.

نام تصویر زندگی سوابق
ولادت وفات سن
عباس واعظ طبسی ۳ تیر ۱۳۱۴ ۱۴ اسفند ۱۳۹۴ ۸۰ سال، ۲۵۴ روز
اکبر هاشمی رفسنجانی[۸][۱۴][۲][۱۵] ۳ شهریور ۱۳۱۳ ۱۹ دی ۱۳۹۵ ۸۲ سال، ۱۳۷ روز
سید محمود هاشمی شاهرودی[۸][۱۴][۲][۱۲][۱۵][۱۶] ۲۴ مرداد ۱۳۲۷ ۳ دی ۱۳۹۷ ۷۰ سال، ۱۳۱ روز
ابراهیم امینی[۸] ۹ تیر ۱۳۰۴ ۵ اردیبهشت ۱۳۹۹ ۹۴ سال، ۳۰۰ روز
محمد یزدی[۱۴] ۹ مهر ۱۳۱۰ ۱۹ آذر ۱۳۹۹ ۸۹ سال، ۴۰ روز
  • نماینده مجلس خبرگان قانون اساسی (۱۳۵۸)
  • نماینده مجلس شورای اسلامی (۱۳۵۹–۱۳۶۷)
  • عضو شورای نگهبان (۱۳۶۷–۱۳۶۸؛ ۱۳۷۸–۱۳۹۹)
  • رئیس قوه قضائیه (۱۳۶۸–۱۳۷۸)
  • نماینده مجلس خبرگان رهبری (۱۳۶۹–۱۳۹۵)
  • رئیس مجلس خبرگان رهبری (۱۳۹۳–۱۳۹۵)
محمدتقی مصباح یزدی[۱۴][۲] ۱۱ بهمن ۱۳۱۳ ۱۲ دی ۱۳۹۹ ۸۵ سال، ۳۳۷ روز
  • عضو مجلس خبرگان رهبری (۱۳۶۹–۱۳۹۵)

دیدگاه‌ها

سید یوسف طباطبایی‌نژاد، نماینده ولی فقیه در اصفهان با توجه به تصحیح قانون اساسی و حذف شورای رهبری از آن، تشکیل شورای رهبری را نظریه صحیحی ندانست.[۱۷] پیش از آن، محسن مجتهد شبستری، نماینده آذربایجان شرقی در مجلس خبرگان رهبری نیز این خبر را رد کرده‌بود.[۱۸]

پانویس و منابع

  1. اصل ۱۰۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ بهداد بردبار (15 July 2015). "Who will be Iran's next supreme leader?". المانیتور. Archived from the original on 22 January 2016. Retrieved 29 November 2016.
  3. اصل ۱۱۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ بزرگمهر شرف‌الدین (21 October 2014). آلیسون ویلیامز, ed. "Iran's possible next Supreme Leader being examined: Rafsanjani". رویترز. Retrieved 30 December 2015.
  5. «علوی: قانون اساسی فعلی، جایگاهی برای شورای رهبری ندارد». خبرآنلاین. ۲۸ آذر ۱۳۹۴.
  6. https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3537942-تنها-کسی-که-از-گزینه-رهبری-آینده-اطلاع-دارد-کیست
  7. https://www.aa.com.tr/fa/ایران/نامزدهای-جانشینی-رهبر-ایران-مشخص-شده-است/1502417
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ ۸٫۴ ۸٫۵ Saeed Kamali Dehghan (31 October 2014), "When the time comes, who will succeed Iran's Ayatollah Ali Khamenei?", گاردین, retrieved 30 December 2015
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ https://www.atlanticcouncil.org/wp-content/uploads/2019/12/After-Sistani-and-Khamenei-IB_FA.pdf
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ Golkar, Saeid (Spring 2019), "Iran after Khamenei: Prospects for Political change", Middle East Policy, 26 (1): 75–88, doi:10.1111/mepo.12401
  11. Farda, Radio (2017-08-04). "Khamenei's New Potential Hard-line Successor". RFE/RL. Retrieved 2020-03-02.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ "Predicting the Unpredictable in Iranian Politics", استراتفور, 8 March 2017, retrieved 15 March 2017
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ ۱۳٫۲ Bozorgmehr Sharafedin (13 December 2015), "Who will be Iran's next Supreme Leader?", بی‌بی‌سی, retrieved 30 December 2015
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ ۱۴٫۲ ۱۴٫۳ Sharafedin, Bozorgmehr (13 December 2015), "Who will be Iran's next Supreme Leader?", BBC, archived from the original on 3 February 2016, retrieved 30 December 2015
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ Sadjadpour, Karim (2009), "Reading Khamenei: The World View of Iran's Most Powerful Leader" (PDF), Carnegie Endowment for International Peace, archived from the original (PDF) on 25 January 2016, retrieved 30 December 2015
  16. Lim, Kevjn (10 January 2019), "Iran's Next Supreme Leader Is Dead", Foreign Policy, archived from the original on 11 January 2019, retrieved 30 December 2015
  17. «تشکیل شورای رهبری نظریه صحیحی نیست». قدس آنلاین | پایگاه خبری - تحلیلی. ۲۰۱۶-۰۲-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۰۶.
  18. «خبر «تشکیل شورای رهبری» از کجا آمد». ایسنا. ۲۰۱۹-۰۲-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۰۶.

پیوند به بیرون