باز کردن منو اصلی

فرمانده کل نیروهای مسلح یا فرمانده کل قوا عنوانی است که امروزه در نظام جمهوری اسلامی ایران به فرماندهِ کل نیروهای مسلح این کشور اطلاق می‌شود که از سال ۱۳۶۰ و مطابق با قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بر عهدهٔ مقام رهبری است.[۱]

فرمانده کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
Emblem of Iran.svg
SEYYED ALI KHAMENEHEI - LEADER OF IRAN.jpg
متصدی کنونی
سید علی خامنه‌ای

از ۱۴ خرداد ۱۳۶۸
ستاد فرماندهی کل قوا
لقب مقام معظم رهبری
اقامت‌گاه دفتر مقام معظم رهبری
گمارنده نمایندگان مردم
مدت دوره تا زمان داشتن صلاحیت [الف]
بنیادگذاری ۱۵ مرداد ۱۲۸۵ (۱۱۲ سال پیش)
نخستین دارنده مظفرالدین‌شاه قاجار

پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران از آن به‌عنوان بزرگ‌ارتشتاران یاد می‌شده‌است. بزرگ‌ارتشتاران عنوانی رسمی و نظامی بوده‌است که در دورهٔ پهلوی برای مقام فرماندهی سه نیروی مسلح کشور ایران به‌کار می‌رفت و دارندهٔ آن محمدرضا شاه پهلوی بود که با وقوع انقلاب اسلامی، از بین رفت.

طبق اصل ۱۱۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی، اعلام جنگ و صلح و بسیج نیروها، همچنین نصب و عزل و قبول استعفای رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، فرماندهان کل و فرماندهان عالی ارتش و سپاه و نیروی انتظامی از اختیارات رهبری است. فرمانده کل فعلی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران سید علی خامنه‌ای است.

محتویات

فهرست فرماندهان کلویرایش

پیش از انقلاب مشروطهویرایش

ر. نگاره نام دوران تصدی طول دوران درجه شاخه نظامی
 دولت علّیه ایران (۱۱۷۵–۱۲۸۵) •  
۱   شاه
آغامحمدخان قاجار
۱ فروردین ۱۱۷۵[۲] ۲۸ خرداد ۱۱۷۶ ۱ سال، ۸۹ روز ن/م ن/م
۲   شاه
فتحعلی‌شاه
۲۸ خرداد ۱۱۷۶ ۱ آبان ۱۲۱۳ ۳۷ سال، ۱۲۸ روز ن/م ن/م
۳   شاه
محمدشاه
۱ آبان ۱۲۱۳ ۱۳ شهریور ۱۲۲۷ ۱۳ سال، ۳۱۷ روز ن/م ن/م
۴   شاه
ناصرالدین‌شاه
۱۴ شهریور ۱۲۲۷ ۲۹ مهر ۱۲۲۷ ۴۶ روز ن/م ن/م
۵   صدراعظم
محمدتقی فراهانی[ب]
۲۹ مهر ۱۲۲۷ ۲۹ آبان ۱۲۳۰[۴] ۳ سال، ۳۰ روز ن/م[پ]
ارتش ایران
(۱۲۲۶–۱۲۳۰)
(۴)   شاه
ناصرالدین‌شاه
۲۹ آبان ۱۲۳۰ ۱۲ اردیبهشت ۱۲۷۵ ۴۴ سال، ۱۶۳ روز ن/م ن/م
-   صدراعظم
علی‌اصغر اتابک
۱۲ اردیبهشت ۱۲۷۵ ۲۱ خرداد ۱۲۷۵ ۴۰ روز ن/م ن/م
۶   شاه
مظفرالدین‌شاه
۲۱ خرداد ۱۲۷۵ ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ ۱۰ سال، ۵۷ روز ن/م ن/م
صدور فرمان مشروطیت (۱۴ مرداد ۱۲۸۵)

شاهنشاهی مشروطهویرایش

ر. نگاره نام دوران تصدی طول دوران درجه شاخه نظامی
 دولت علّیه ایران (۱۲۸۵–۱۳۰۴) •  
۱   شاه
مظفرالدین شاه
۱۵ مرداد ۱۲۸۵ ۱۲ دی ۱۲۸۵ ۱۴۹ روز ن/م ن/م
۲   شاه
محمدعلی شاه
۱۲ دی ۱۲۸۵ ۲۵ تیر ۱۲۸۸ ۲ سال، ۱۹۴ روز ن/م ن/م
  نایب‌السلطنه
علی‌رضا عضدالملک
۲۵ تیر ۱۲۸۸[۵] ۳۰ شهریور ۱۲۸۹ ۱ سال، ۵۶ روز ن/م ن/م
  نایب‌السلطنه
ابوالقاسم ناصرالملک
۳۰ شهریور ۱۲۸۹[۵] ۲۹ تیر ۱۲۹۳ ۳ سال، ۳۱۴ روز ن/م ن/م
۳   شاه
احمد شاه
۲۹ تیر ۱۲۹۳[۵] ۲۵ بهمن ۱۳۰۳ ۱۰ سال، ۲۰۸ روز ن/م ن/م
۴   نخست‌وزیر
رضا خان[ت]
۲۵ بهمن ۱۳۰۳[۶] ۲۴ آذر ۱۳۰۴ ۳۰۴ روز سرتیپ
قوای قزاق
(۱۲۷۳–۱۳۰۰)
 دولت شاهنشاهی ایران (۱۳۰۴–۱۳۵۷) •  
۱   شاه
رضا شاه
۲۴ آذر ۱۳۰۴ ۲۵ شهریور ۱۳۲۰ ۱۵ سال، ۲۷۵ روز ن/م[ث]
قوای قزاق
(۱۲۷۳–۱۳۰۰)
۲   شاه
محمدرضا شاه
۲۵ شهریور ۱۳۲۰ ۳۰ تیر ۱۳۳۱ ۱۰ سال، ۳۰۹ روز ن/م[ج]
۳   نخست‌وزیر
محمد مصدق[چ]
۳۰ تیر ۱۳۳۱ ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ۱ سال، ۲۹ روز ن/م ن/م
(۲)   شاه
محمدرضا شاه
۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ۲۵ سال، ۱۷۶ روز آریابد
وقوع انقلاب اسلامی ایران (۲۲ بهمن ۱۳۵۷)

جمهوری اسلامیویرایش

ر. نگاره نام دوران تصدی طول دوران درجه شاخه نظامی
 جمهوری اسلامی ایران (۱۳۵۷–تاکنون) •  
-   رهبر انقلاب
سید روح‌الله خمینی
۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ۱۲ آذر ۱۳۵۸ ۲۹۵ روز ن/م ن/م
۱   رهبر
سید روح‌الله خمینی
۱۲ آذر ۱۳۵۸[ح] ۱۶ بهمن ۱۳۵۸ ۶۴ روز ن/م ن/م
۲   رئیس‌جمهور
ابوالحسن بنی‌صدر[خ]
۳۰ بهمن ۱۳۵۸[۱۰] ۲۰ خرداد ۱۳۶۰[۱۱] ۱ سال، ۱۱۱ روز ن/م ن/م
(۱)   رهبر
سید روح‌الله خمینی
۲۰ خرداد ۱۳۶۰ ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ ۷ سال، ۳۵۸ روز ن/م ن/م
۳   رهبر
سید علی خامنه‌ای
۱۴ خرداد ۱۳۶۸ تاکنون ۲۹ سال، ۳۴۸ روز ن/م[د]

جستارهای وابستهویرایش

یادداشتویرایش

  1. به تشخیص مجلس خبرگان رهبری
  2. برگزیده از سوی شاه به عنوان شخص اول ایران.[۳]
  3. فرماندهی کل قشون نظام را بر عهده داشته و ملقب به «امیر نظام» بود.
  4. برگزیده از سوی مجلس شورای ملی.
  5. سرتیپ تا پیش از شاهنشاهی.
  6. سروان[۷] تا پیش از شاهنشاهی.
  7. مصدق با دریافت اختیارات فوق‌العاده از سوی شاه، تمام قدرت اجرایی کشور را در اختیار گرفت.[۸] وی با این که فقط دو پست نخست‌وزیری و وزارت جنگ (نام آن را به وزارت دفاع ملی تغییر داده بود) را در اختیار داشت، اما اقتداری فراتر از آنچه که شاه به عنوان فرمانده کل قوا از قانون اساسی مشروطه دریافته کرده بود، در اختیار داشت و فرماندهان ارتش و ژاندارمری را عزل و نصب می‌نمود.[۹]
  8. با تأیید قانون اساسی توسط ملت در جریان همه پرسی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فرماندهی کل نیروهای مسلح بنا به اصل ۱۱۰ قانون اساسی رسماً در اختیار رهبری قرار گرفت.
  9. برگزیده از سوی رهبری.
  10. وی سرپرستی فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را بر عهده داشت.[۱۲] در آن زمان، سپاه فاقد درجات نظامی بود.

منابعویرایش

  1. «اصول مرتبط با رهبرى در قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران». دفتر مقام معظم رهبری. دریافت‌شده در ۲۳ دی ۱۳۹۵.
  2. پری، جان (۲۸ ژوئیه ۲۰۱۱) [۱۵ دسامبر ۱۹۸۴]. «ĀḠĀ MOḤAMMAD KHAN QĀJĀR». در یارشاطر، احسان. دانشنامه ایرانیکا (به انگلیسی). ۱: فصل ۶. نیویورک: انتشارات دانشگاه کلمبیا. صص. صص ۶۰۲-۶۰۵.
  3. آدمیت، فریدون (۱۳۶۹). امیرکبیر و ایران. تهران: انتشارات خوارزمی. ص. ص ۱۹۷. شابک ۹۷۸۹۶۴۴۸۷۰۳۰۹.
  4. آدمیت، فریدون (۱۳۶۹). امیرکبیر و ایران. تهران: انتشارات خوارزمی. ص. ص ۷۱۴. شابک ۹۷۸۹۶۴۴۸۷۰۳۰۹.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ شیخ‌الاسلامی، محمدجواد (۲۸ ژوئیه ۲۰۱۱) [۱۵ دسامبر ۱۹۸۴]. «AḤMAD SHAH QĀJĀR». در یارشاطر، احسان. دانشنامه ایرانیکا (به انگلیسی). ۱: فصل ۶. نیویورک: انتشارات دانشگاه کلمبیا. صص. صص ۶۵۷-۶۶۰.
  6. دانیل, التون (2012). تاریخ ایران. ای‌بی‌سی-سی‌ال‌آی‌او. p. ص ۱۳۶. ISBN 0313375097.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ فردوست، حسین (۱۳۶۹). شهبازی، عبدالله، ویراستار. ظهور و سقوط سلطنت پهلوی. ۱. تهران: انتشارات مؤسسه اطلاعات. ص. ص ۵۶. شابک ۹۷۸۹۶۴۴۲۳۱۵۰۶.
  8. بوکن، جیمز (۲۰۱۳). ایام‌الله: انقلاب در ایران و پیامدهای آن. سایمون اند شوستر. ص. ص ۶۴. شابک ۱۴۱۶۵۹۷۷۷۸.
  9. پرادوس، جان (۲۰۰۶). امنیت برای دموکراسی:جنگ‌های پنهان سی‌آی‌ای. ایوان آر دی. صص. صص۱۰۲-۱۰۳. شابک ۱۶۱۵۷۸۰۱۱۴.
  10. «حکم انتصاب آقای بنی‌صدر به سمت فرماندهی کل قوا». مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی. دریافت‌شده در ۱۲ بهمن ۱۳۹۵.
  11. «حکم عزل ابوالحسن بنی‌صدر به سمت فرماندهی نیروهای مسلح». مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی. دریافت‌شده در ۱۲ بهمن ۱۳۹۵.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای». دفتر حفظ و نشر آثار آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای. ۱ فروردین ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ۲۳ دی ۱۳۹۵.