بندر ترکمن

شهری در استان گلستان

بندر ترکمن (بندر شاه) شهری بندری که مرکز شهرستان ترکمن در غرب استان گلستان است. بر مبنای آخرین داده های جغرافیایی بیشترین درازای این شهر ۶.۷ کیلومتر بوده است. [۳] این بندر برای اتصال دریایی به ریلی در سال ۱۳۰۶ ساخته شد که دو شهر تازه‌تأسیس بندر شاه را به بندر شاهپور به‌وسیلهٔ اولین خط راه‌آهن سراسری ایران به هم متصل می‌کرد.[۴]

بندر ترکمن
بنر
Map
کشور ایران
استانگلستان
شهرستانترکمن
بخشمرکزی
نام(های) پیشینبندرشاه [۱]
سال شهرشدن۱۳۰۹
مردم
جمعیت۵۳٬۷۹۰ نفر (۱۳۹۵)[۲]
رشد جمعیت۱۱٪+ (۵سال)
جغرافیای طبیعی
مساحت۱۸/۸۵۴ ک. م
ارتفاع۲۰-
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۲۰
اطلاعات شهری
تأسیس شهرداری۱۳۰۶
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۱۷۳
وبگاه
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۶۹ ج
کد آماری۱۱۵۶
بندر ترکمن بر ایران واقع شده‌است
بندر ترکمن
روی نقشه ایران
۳۶°۵۴′۳۵″شمالی ۵۴°۰۶′۴۹″شرقی / ۳۶٫۹۰۹۷۲۲۲°شمالی ۵۴٫۱۱۳۶۱۱۱°شرقی / 36.9097222; 54.1136111

تاریخچه ویرایش

این شهر در زمان رضاشاه پهلوی در سال ۱۳۰۶ خورشیدی بنیان‌گذاری شد و تا پیش از انقلاب اسلامی بندر شاه نامیده می‌شد.[۵][۶] بندر ترکمن یکی از نخستین شهرهای ایران است که راه‌آهن به آن کشیده شد؛ پس از گذشت ۱۴۰۰ کیلومتر راه‌آهن سراسری در ایران، دریای خزر (به‌وسیله بندر شاه) به خلیج فارس (به‌وسیله بندر شاهپور) پیوند یافت.

بندر ترکمن در قدیم دارای سه اسکله بود که اکنون بازمانده‌هایی از آن‌ها به‌جا مانده‌است.[۶] بیشتر مردم این شهر ترکمن و سنی مذهب هستند (٧٣٪)، اما اقوام غیربومی و مهاجر دیگر همچون فارسی‌زبانان سیستانی، ترک‌های آذربایجانی، قزاقها، طبری‌ها (کتولی، استرآبادی و مازندرانی) و غیره هم شیعه هستند .(٢٧%) به‌گفتهٔ محمد آذری مدیر بنیاد نیمروز ، سیستانی‌ها از شرق گلستان به سمت غرب جمعیتشان کاهش می‌یابد و در بندرترکمن سیستانی‌ها در کنار ترکمنها بودوباش دارند و بر اساس مطالعات مرکز مردم‌شناسی بنیاد نیمروز طوایف عنایت و میروفراهی در روستاهای تازه تاسیس زابل محل سفلی و علیا وایوان آباد در کنار دیگر طوایف سیستانی روستاهای مستقل مخصوص سیستانی‌ها را به وجود آوردند.

اقتصاد بندر ترکمن ویرایش

ژتون‌های شرکت تعاونی راه‌آهن بندرشاه. ویژه قحطی در جنگ جهانی دوم. دوره پهلوی

اقتصاد شهر بر پایهٔ راه‌آهن و بندر طراحی شده بوده که با بالا آمدن عمق دریا و کاهش آبخور کشتی‌ها، امروزه عملاً خاصیت بندر تجاری ندارد و تنها مواد سوختی و نفت خام در مقیاس بسیار ناچیز به مقصد نیروگاههای منطقه تخلیه می‌گردد. اقتصاد شهر اکنون بر پایه تولید فرش و گلیم، صید و تولید خاویار، کشاورزی و صنایع دستی و گردشگری رونق دارد.

البته بازارچه گمرکی ساحلی اسکله ترکمن نیز نخستین مکان برای تفریح گردشگران این منطقه به‌شمار می‌آید.

آشوراده (عاشرآدا یا مال عاشر) ویرایش

آشوراده دهی در مرکز شبه جزیره میانکاله در شهرستان بندرترکمن، استان گلستان است. آشوراده تنها جزیرهٔ ایرانی دریای خزر است. این جزیره که در سده‌های گذشته در پی عملکرد و فعالیت گروه‌های انسانی با حفر کانال از توده اصلی خشکی خود (شبه جزیره میانکاله) جدا افتاده‌است. آشوراده در سال ۱۳۵۴ جز نخستین مناطق زیست کره جهان معرفی و ثبت شد. در همین حال در کنوانسیون جهانی رامسر در زمره تالاب‌های مهم دنیا قرار گرفت و سومین اهمیت این منطقه عضویت آن در پناهگاه حیات وحش است که در همه ایام سال میزبان انواع پرندگان است. ۴۰٪ خاویار ایران در نزدیکی این جزیره به دست می‌آید.آشورادا در اصل به معنی جزیره آشور یا عاشور است که در زبان ترکمن به جزیره اسم آدا میگویند.

مجتمع ستاره اسکله ترکمن ویرایش

 

مجتمع ستاره اسکله ترکمن نخستین مجتمع تجاری رفاهی اسکله بندر ترکمن می‌باشد؛ که شامل 250 واحد تجاری، رستوران و هتل پنج ستاره می‌باشد. معماری این مجتمع و محل بنای آن برای گردشگران جاذبهٔ بسیاری را به وجود آورده‌است.



دیدنی‌های بندر ترکمن ویرایش

جزیرهٔ آشوراده بزرگ‌ترین جزیرهٔ ایرانی خزر در این شهر قرار دارد.

 

دیوار دفاعی گرگان مربوط به دوره ساسانیان که از شهرستان کلاله آغاز می‌شود با طی حدود دویست کیلومتر در این شهرستان به دریا منتهی می‌شود. این دیوار بزرگ‌ترین دیوار جهان پس از دیوار چین است [۷] و در کل ترکمن صحرا امتداد دارد.

دوشنبه بازار بندر ترکمن از دیدنی‌های این شهر ترکمن نشین است که در آن صنایع دستی ترکمن به قیمتی مناسب عرضه می‌شود.

فرش ترکمنی، پشتی ترکمنی، روسری‌های زنانه و صنایع دستی ترکمن‌ها و بشمه و بورگ و قطاب مهم‌ترین سوغاتی این شهر هستند. ضمن آنکه در اعیاد قربان و فطر نیز این منطقه دیدنی است. این دو عید بزرگ‌ترین عید ترکمن‌ها به‌شمار می‌روند. پارک گلستان بزرگ‌ترین پارک این شهر است که در بلوار بهشتی واقع شده‌است.

 
نگاره‌ای از اسکله بندر ترکمن

خیابان‌های استقلال، اسپریس، آزادی، شهرداری و بلوار پاسداران (فرمانداری) از زیباترین و پر رفت‌وآمدترین مناطق این شهر هستند.[۸]

در این شهر بازار بزرگ اسکله مقصد اصلی گردشگران میباشد که کالاهای بسیار متنوعی در آن عرضه میشود. و در اسکله علاوه بر بازار بزرگ و پارک و وسایل تفریحی گوناگون ، گردشگران می توانند از طریق قایق خود را به جزیره آشوراده برسانند.

آموزش عالی ویرایش

در بندر ترکمن یک دانشگاه پیام نور با رشته‌های انسانی و ریاضی وجود دارد و سال ۱۳۹۰ در بندرترکمن دانشگاه آزاد شروع به پذیرش دانشجو به صورت بدون کنکور نمود. که هنوز هم که هنوزه مدارک برخی دانشجویانی که در این دانشگاه آزاد تحصیل کرده بودند به آنها تحویل داده نشده‌است

ورزش ویرایش

در شهر بندرترکمن هشت سالن ورزشی چند منظوره و دو زمین چمن مصنوعی و یک استخر شنا وجود دارد. همچنین استادیوم قاندومی یکی از بزرگ‌ترین استادیوم‌های استان گلستان در بلوار بهشتی روبروی پارک گلستان واقع است. دو زمین فوتبال و والیبال ساحلی نیز در شهر وجود دارد. از دیگر دیدنی‌های بندرترکمن مجموعه ورزشی اسب‌دوانی است که هر ساله مسابقات اسب دوانی مختلفی در آن برگزار می‌شود و یک هییت شطرنج به مدیریت ابراهیم پیکر وجود دارد.

جمعیت ویرایش

 
نقشهٔ زبانی استان گلستان

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۵۳٬۹۷۰ نفر (۱۴٬۵۱۲ خانوار) بوده‌است.[۹]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۴۵۱۳٬۰۸۱—    
۱۳۵۵۱۷٬۳۳۹۳۲٫۶٪+
۱۳۶۵۲۸٬۳۵۸۶۳٫۶٪+
۱۳۷۰۳۴٬۶۳۵۲۲٫۱٪+
۱۳۷۵۳۸٬۷۸۲۱۲٪+
۱۳۸۵۴۵٬۰۴۵۱۶٫۱٪+
۱۳۹۰۴۸٬۷۳۶۸٫۲٪+
۱۳۹۵۵۳٬۹۷۰۱۰٫۷٪+

پانویس ویرایش

  1. «تصویبنامه در خصوص تغییر نام بندر شاه به بندر ترکمن». دستور. دریافت‌شده در ۵ ژانویه ۲۰۲۱.
  2. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». مرکز آمار ایران.
  3. Geographic International System Data Center
  4. «بندر شاه». موسسهٔ لغت‌نامهٔ دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۲-۱۹.
  5. «مرکز پژوهشها - تغییر نام شهر و بخش بندرشاه به بندر ترکمن». rc.majlis.ir. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۰۵.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ افشار سیستانی، ایرج، نام دریای پارس و دریای مازندران و بندرها و جزیره‌های ایرانی، تهران: کشتیرانی والفجر ۸، ۱۳۷۶ خ. ص۳۰۶.
  7. «Iran Newspaper». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ اکتبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۱۵ آوریل ۲۰۰۸.
  8. Pinorest؛ شیرازی، محمدرضا قاسم. «یک سفر سه روزه هیجان انگیز به بندر ترکمن». مجله پینورست. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۰.
  9. «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.

منابع ویرایش

پیوند به بیرون ویرایش