باز کردن منو اصلی

بِن، مرکز شهرستان بن، یکی از شهرهای استان چهارمحال و بختیاری در ایران است. شهر بِن از شمال به سد زاینده رود، از جنوب به کوه بِن و شهر وردنجان، از غرب به کوه افغان و روستای لارک (لاطان) و از شرق به کوه شیراز و سامان محدود می‌شود.[۱] فاصله بن تا شهرکرد، مرکز استان، ۲۰ کیلومتر است. این شهر زادگاه «میرزا حبیب دستان» نخستین گردآورنده دستور زبان فارسی، روشنفکر، شاعر و مترجم ایرانی (۹۳–۱۸۳۵ میلادی) می‌باشد. شهر بن به دلیل مجاورت با آبگیر زیبای گرداب، رودخانه و سد زاینده‌رود از مراکز مهم توریستی استان و ایران است. جمعیت شهر بن بالغ بر۱۲ هزار نفر است.

بن
بین
Chahar Mahaal and Bakhtiari Ben.svg
کشور  ایران
استان چهارمحال و بختیاری
شهرستان بن
مردم
جمعیت ۱۲٬۹۷۱نفر (۱۳۹۵)
اطلاعات شهری
ره‌آورد گردو، بادام، قالیآذری، انگور، آلوچه
تابلوی خوش‌آمد به شهر

از محلات این شهر می‌توان به محله بازار قدیم واقع در جوار مسیل مرکزی شهر، محله قوزی Quzey، قارایال (تپه سیاه) و قبرستان قدیم اشاره نمود.

محتویات

جمعیتویرایش

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۲٬۹۷۱ نفر (در ۴٬۰۴۹ خانوار) بوده‌است.[۲]

سالجمعیت±%
۱۳۹۰۱۱٬۷۵۵—    
۱۳۹۵۱۲٬۹۷۱+۱۰٫۳٪

جغرافیاویرایش

شهر بن از شمال به سد زاینده رود، از جنوب به کوه جنگی، از غرب به کوه افغان و از شرق به کوه شیراز محدود می‌شود.

وجه تسمیهویرایش

نام بن در میان مردمان این شهر و ترک زبانان استان، در اصل (بین_ Been) گفته می شود.

کلمه ( بین ) در ترکی استانبولی و آذری به معنی هزار است و در ترکی شرق آسیا و قشقایی مین هم خوانده می شود.

بنابراین با توجه به حضور و اسکان جنگجویان ترک در این منطقه ، کلمه بین اشاره به محل اسکان (هزار جنگجو) چیزی شبیه تیپ امروزی دارد که به مرور میان مردم منطقه متداول شده است.

بنابراین وجه تسمیه قرار گرفتن میان یا بین کوه ها، بن و پایه کوه ها مصداق اغلب شهر ها و روستا های استان و مناطق زاگرس نشین است و مناسبتی هم با زبان ترکی منطقه ندارد.

یا وجه تسمیه اینکه این منطقه در گذشته از نظر موقعیت جغرافیائی در محدوده‌ای بین حوزه نفوذ خوانین چهارمحال و خوانین قاشقایی بوده‌است به «بین» معروف بوده‌است که به مرور کلمه «بین» به «بِن» تغییر شکل داده‌است هم نادرست بوده چرا که بن هم مانند سامان، چادگان و بسیاری روستا ها در یک محور ترک نشین از شرق به غرب استان واقع شده و میان دو خوانین نبوده است.

بنابراین وجه تسمیه بین به معنی هزار( محل اردوی هزار جنگجو ) به واقعیت نزدیک تر است و وجه تسمیه های معمول گفته شده کمی ساده اندیشانه به نظر می رسد.

تاریخویرایش

قدمت و تاریخ هسته اصلی شهر بن مشخص نیست و نیاز به مطالعه دارد. از مهمترین رویدادهای تاریخی مستند شهر بِن که توسط تاریخ نگارانی همچون لارنس لاکهارت، کروسینسکی و پطروشفسکی ذکر شده‌است، می‌توان به مقاومت مردم بِن در حوادث مربوط به اشغال ایران توسط افغان‌ها اشاره کرد که برخی آثار آن همچون کتیبه و قلعه محمود افغان و قنات‌های ویران شده در اطراف شهر به جای مانده‌است.

بعد از ظهور نادرشاه افشار، او به همراه مردم، با توپ‌های جنگی به پناهگاه‌های افغان‌ها شلیک کرد که آثار آن بر کوه افغان برجا مانده‌است از جمله حفره‌ای بزرگ و فروریختن صخره‌ها، که به خوبی مبین برخورد گلوله توپ است. افاغنه چاره را در این می‌دیدند که به نقاط مرتفع تر بروند و اقدام به کندن پلکان بلندی نموده‌اند (که امروزه به پلکان تاریخی افغان معروف است) تا از شر گلوله توپ‌ها در امان باشند و در نهایت آنان را وادار به فرار کرد.

مردمویرایش

زبان و نژاد اکثر مردم شهر بن از ترک های اغوز و قزلباشی میباشد که به سبب نزدیکی به مردم قشقایی با اشتباه قشقایی نامیده میشود و دلیل این نیز تفاوت های تلفظ واژگانی در زبان دوطرف میباشد.

بنابر شواهد موجود و تطبيق قرائن تاريخي، ترک هاي ساکن در اين منطقه و بخشي از شهرستان هاي اطراف آن (همچون شهرستان سامان يا شهرستان فريدن در غرب استان اصفهان) عمدتا توسط سلسله صفويه و پس از انتخاب اصفهان به عنوان پايتخت صفويان، در اين ناحيه اسکان داده شده اند. در واقع ايلات ترکي که بخش اصلي نيروهاي حامي صفويان در ابتداي تشکيل اين سلسله را تشکيل مي دادند، به پاداش حمايت هاي خود و به منظور حفاظت از پايتخت صفويه به اين منطقه وارد شدند و به مرور زمان از زندگي ايلي به زندگي يکجانشيني تغيير سوق پيدا کردند.

پیشهویرایش

در این شهر اشتغال در صنعت، باغداری و دامپروری رواج دارد. اراضی و باغات دشت بن که یکی از بزرگترین دشتهای استان چهارمحال و بختیاری است از طریق بیش از ۱۵۰ رشته قنات و ۷۰ حلقه چاه نیمه عمیق و عمیق مشروب می‌شود. همچنیم کارخانه گازکربنیک بن یکی از نقاط مهم گازکربنیک ایران می‌باشد.

هنر قالی بافی در بنویرایش

هنر قالیبافی از دیرباز همراه با کشاورزی در بن رونق داشته‌است. بنابر سایت[۳]>، قالی‌های بن با استفاده از گره ترکی بافته می‌شوند و رج شمار آن‌ها پایین است. شایان ذکر است که یکی از بزرگترین قالی‌های دستباف جهان (در زمان خود) در بن بافته شده‌است. دنیل پرل، خبرنگار وال استریت ژورنال، در گزارش خود در سال ۱۹۹۷ میلادی می‌نویسد[۴] که این قالی توسط ۸۴ زن بافته می‌شود و دارای مساحتی حدود یک سوم هکتار (سه هزار متر مربع) است و می‌تواند قیمتی تا یک میلیون دلار داشته باشد.

گردشگریویرایش

 
گرداب بن)
  1. مجتمع تفریحی گرداب بِن: تالاب بن که به گرداب مشهور است از جاذبه‌های گردشگری این شهر می‌باشد، آلاچیق‌های زیبا در حاشیه تالاب و امکانات قایق‌سواری، پارک بازی جهت کودکان و مناظر دیدنی و دارا بودن اب گوارای چشمه دامنه کوه مجاور تالاب و نزدیکی به شهر بن مسافران انبوهی را از سراسر ایران برای استفاده از این مواهب زیبا به این منطقه جذب می‌نماید.
  2. تندیس یادبود میرزا حبیب دستان بنی
  3. پل قدیمی حاج الله یار با قدمت حدود ۴۰۰ سال
  4. پل قدیمی حاج مهدی با قدمت حدود ۳۰۰ سال
  5. حمام تاریخی معروف به گؤنی (Guney)حامام (حمام رو به آفتاب)

از سایر مکان‌های گردشگری اطراف شهر و در کل شهرستان بن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. ساحل دریاچهٔ سد زاینده رود
  2. حاشیه رودخانه زاینده رود در منطقه باباپیر احمد شهرستان سامان
  3. پیست اسکی روستای بارده
  4. حاشیه رودخانه زاینده رود در اطراف روستای آزادگان
  5. منطقه ییلاقی روستای شیخ شبان (امامزاده سید بهاءالدین محمد)
  6. منطقه ییلاقی امامزاده سید محمد روستای بارده
  7. کوه افغان بن و بقایای باقی‌مانده از حمله افغان‌ها
  8. باغات درازدره بن

مشاهیرویرایش

میرزا حبیب اصفهانی یا میرزا حبیب دستان بنی از سرشناسان این دیار است. میرزا حبیب بنی (اصفهانی) را پیشگام تدوین دستور زبان امروزی برای زبان فارسی دانسته‌اند. البته خود او در زمان حیات برخلاف ادبایی همچون عمان سامانی و دهقان سامانی که پسوند دیار خود را داشتند، خود را اهل بن ندانسته و فقط در همه جا به عنوان میرزا حبیب اصفهانی از او یاد شده است. او نخستین کسی است که کلمه «دستور» را با عنوان کتابی دربارهٔ قواعد زبان فارسی به‌کار برده و این قواعد را از عربی جدا و آن‌ها را از دایره تقلید از صرف و نحو عربی بیرون برده‌است. براساس اطلاعات موجود، او نخستین کسی بوده که اجزای کلام را در زبان فارسی بررسی و طبقه‌بندی کرده‌است، هرچند که خود را مبتکر این طبقه‌بندی نمی‌داند. میرزا عبدالعظیم خان قریب از الگوی او پیروی کرده‌است. دستور سخن (استانبول ۱۲۸۹)، دبستان فارسی (استانبول ۱۳۰۸)، خلاصه رهنمای فارسی (استانبول ۱۳۰۹) و رهبر فارسی (استانبول ۱۳۱۰) کتابهایی است که میرزا حبیب برای آموزش دستور زبان فارسی تألیف کرده‌است.[۵]

پانویسویرایش

  1. «شهر بن». صدا و سیمای چهارمحال و بختیاری. ۲۰۱۷-۰۵-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۵-۰۶.
  2. «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵» (اکسل). درگاه ملی آمار.
  3. ناوک <<http://navakcarpet.com/news.php?item.18.2
  4. http://online.wsj.com/public/resources/documents/pearl063097.htm
  5. میرزا حبیب اصفهانی، دانشنامه جهان اسلام

منابعویرایش

  • دانشنامه استان چهارمحال وبختیاری، ۱۳۸۵.
  • انقراض سلسله صفویه و ایام استیلای افاغنه در ایران، نویسنده: لارنس لاکهارت، مترجم: مصطفی قلی عماد، ناشر: مروارید، ۱۳۶۴
  • سقوط اصفهان به گزارش کروسینسکیف، ترجمه جواد طباطبایی
  • «تاریخ ایران «از دوران باستان تا پایان سدهٔ هجدهم میلادی، ترجمه کریم کشاورز، سازمان انتشارات پیام ۱۳۵۷.