بچه‌مهندس

سریالی در قالب چهار فصل
(تغییرمسیر از بچه مهندس)

بچه مهندس یک مجموعهٔ تلویزیونی ایرانی است که در چهار فصل تولید شده‌است. فصل نخست این مجموعه تلویزیونی نوشتهٔ سجاد ابوالحسنی و نگارش فیلمنامه فصل‌های دوم تا چهارم مجموعه تلویزیونی بر عهدهٔ حسن وارسته بوده‌است .[۵][۶][۷] سه فصل این مجموعه تلویزیونی را علی غفاری و فصل چهارم آن را احمد کاوری کارگردانی کرده و سعید سعدی هم تهیه و تولید مجموعه تلویزیونی را بر عهده داشته‌است.[۸] بنا بر اظهارات تهیه کنندهٔ فصل اول این مجموعه تلویزیونی، این مجموعه از ابتدا برای ماه رمضان ساخته نشده‌بود اما با تصمیم مدیران سیما فصل اول آن در ۳۰ قسمت در ماه رمضان ۱۳۹۷ از شبکه دوم سیما پخش شد.[۹] فصل دوم این مجموعه نیز از دی ماه ۹۷ پخش آن شروع و در بهمن ۹۷ به پایان رسید،[۱۰] فصل سوم این مجموعه در ماه رمضان ۱۳۹۹ پخش شد.[۱۱] فصل چهارم بچه مهندس در ماه رمضان ۱۴۰۰ پخش شد .[۱۲]

بچه مهندس
دانلود-سریال-بچه-مهندس-با-کیفیت-HD.jpg
ژانردرام
نویسندهسجاد ابوالحسنی (فصل ۱)
حسن وارسته: طراح و سرپرست نویسندگان فصل ۲ و ۳ و ۴[۱][۲][۳][۴]
نویسندگان:
امیر شاداب (فصل ۲ تا ۴)
رضا خمسه (فصل ۳)
احسان فکا (فصل ۴)
کارگردانعلی غفاری (فصل ۱ تا ۳)
احمد کاوری (فصل ۴)
بازیگراننقش اصلی:
یونا تدین
مانی رحمانی
روزبه حصاری
محمدرضا رهبری
نقش‌های مکمل:
بهناز جعفری
ساناز سعیدی(بازیگر)
پرویز پورحسینی
اندیشه فولادوند
عباس جمشیدی فر
پرهام فرخی پور
بهاره رهنما
سوگل طهماسبی
سلمان فرخنده
افشین نخعی
سیاوش چراغی پور
فرزین محدث
فرهاد قائمیان
ثریا قاسمی
مهشیدجوادی
آهنگ پایانرضا صادقی (فصل ۱ و ۲)
احسان خواجه امیری (فصل ۳)
حمید حامی (فصل ۴)
کشور سازندهایران
زبان اصلیفارسی
شمار قسمت‌هافصل اول: ۳۰ قسمت
فصل دوم: ۳۲ قسمت
فصل سوم: ۳۶ قسمت
فصل چهارم: ۳۰ قسمت
تولید
تهیه‌کنندهٔ اجراییفدک فیلم
تهیه‌کنندهسعید سعدی
فیلم‌برداریرضا شیخی
تدوین‌گرانناصر فخری
یعقوب غفاری
پخش
شبکهٔ اصلیشبکه دو
فرمت تصویر576i
فرمت صداStereo
نخستین نمایششبکه دو

موضوع مجموعه تلویزیونی و بازیگر نقش اصلیویرایش

داستان این مجموعه در تاریخ معاصر و در سه فاز کودکی، نوجوانی و جوانی پسری مطرح می‌شود که در نوزادی رها شده چون پدرش نمی‌خواسته او به دنیا بیاید؛ در شبی پس از چند ماه که به خانه می‌آید و کودک را می‌یابد؛ با زنش دعوا می‌کند و مادر و بچه از خانه بیرون می‌آیند. مادر، بچه را به پرورشگاه می‌سپارد و در آنجا نام بچه را جواد جوادی می‌گذارند.

نقش کودکی جواد جوادی (فصل اول) را یونا تدین ایفا کرد، مانی رحمانی نقش نوجوانی جواد جوادی (فصل دوم) را ایفا کرد و در فصل سوم مجموعه تلویزیونی بچه مهندس، روزبه حصاری نقش جوانی جواد را بر عهده گرفت.
در فصل چهارم ابتدا اعلام شد که روزبه حصاری همانند فصل قبل ایفاگر نقش جواد جوادی خواهد بود اما به علت عدم توافق حصاری با سعید سعدی و احمد کاوری، محمدرضا رهبری جایگزین وی شد.

توضیحاتویرایش

این مجموعه تلویزیونی در گروه فیلم و سریال شبکه پنج سیما تولید شده بود و قرار شد در ماه رمضان همان سال از شبکه پنج پخش شود اما به دلیل آماده نشدن مجموعه تلویزیونی ویژه ماه رمضان شبکه دو (پدر) این مجموعه تلویزیونی از شبکه دو پخش شد.[۱۳]

فصل‌هاویرایش

خلاصه داستان فصل ۱ویرایش

زنی هراسان و با حالی پریشان کودک خود را با اصرار و التماس زیاد به پرورشگاه می‌سپارد و ادعا می‌کند اگر بچه را نپذیرند پدرش او را خواهد فروخت. در پرورشگاه نام بچه را جواد جوادی می‌گذارند و او با بچه‌های دیگر در خانواده بزرگ پرورشگاه کم‌کم بزرگ می‌شود. صدیقه (ساناز سعیدی) همسر قدرت کم‌کم به او علاقمند شده و رابطه عاطفی میان او و جواد برقرار می‌شود. مدیر پرورشگاه خانم جاهد (بهناز جعفری) شخصی بسیار سخت گیر و خشن است که روشهای تربیتی او موجب ناراحتی بچه‌ها و کارکنان مرکز می‌گردد. از طرف دیگر سر و کله مردی که چهره وحشتناکی دارد و به صورت زخمی معروف است پیدا می‌شود و همه فکر می‌کنند که پدر جواد است (اما در فصل دوم مشخص می‌شود که پدر مژگان است) و با ایجاد وحشت و نگرانی در پرورشگاه، منشأ اتفاقاتی در مجموعه تلویزیونی می‌شود. جواد به کارهای فنی علاقه دارد و استعداد عجیبی در ساختن وسایل با استفاده از مواد بی‌مصرف و دور انداخته شده دارد و به همین دلیل بچه مهندس نامیده می‌شود. او در ۶ سالگی موفق شد به تنهایی دوچرخه ای تعمیر کند. جواد دوست صمیمی با نام رسول دارد که در خوشی‌ها و لحظات سخت با اوست. جواد به یکی از دختران پرورشگاه بنام مژگان علاقمند می‌شود و این علاقه یکی از محورهای داستان می‌گردد؛ و آن را به سرپرستی خانم آقای عباسی می‌سپارند و جواد سعی می‌کند تا به او برسد و او را برگرداند. سپس صدیقه (مادر جواد جوادی) می‌میرد و مدیر پرورشگاه خانم جاهد به دلیلی از پرورشگاه می‌رود و آقای لاهوتی (سیاوش چراغی پور) جانشین او می‌شود و به دلیل بزرگ شدن بچه دخترها و کارمندان زن را از هم جدا می‌کنند. فاز اول مجموعه تلویزیونی بچه مهندس در ۳۰ قسمت، ماه رمضان ۹۷ از شبکه دو سیما پخش شد.[۱۴]

خلاصه داستان فصل ۲ویرایش

فصل دوم مجموعه تلویزیونی بچه مهندس روایتگر داستان مقطع نوجوانی جواد جوادی است.[۱۵] قصه این فصل در سال ۸۳ رخ می‌دهد. جواد که همچون سن کودکیش کنجکاوست و ذهن پرسشگری دارد[۱۶] در این فصل به دنبال هویت اصلی خودست؛ بنابراین با یافتن سرنخی کوچک از مادرش گلچهره، و پدرش که گمان می‌کند صورت زخمی است، به جستجو می‌پردازد تا به راز گذشته خود پی ببرد. این راز گشایی فقط محدود به هویت خود نمی‌شود، او با زیر نظر گرفتن بابا اسماعیل و نشانه‌هایی از سرلک پی به هویت اصلی بابا اسماعیل می‌برد. در میانه کنجکاویهای نوجوانانه و یافتن حقیقت، بر آن می‌شود تا سراغ عشق دوره کودکیش مومو، که فرزند خوانده خانواده متمول عباسی شده؛ رفته و قول و قرار کودکی را به مژگان و خانواده عباسی یادآوری کند. جواد با یافتن خانه عباسی و دیدار با مجدد با مژگان، دوباره با شروط دیگر خانواده عباسی روبرو می‌شود. او برای رسیدن به مژگان باید به سن قانونی و عقلی رسیده و در دانشگاه معتبری قبول شود.[۱۷] جواد در ۱۸ سالگی پس از قبولی با رتبه خوب در کنکور آن هم در دانشگاه امیر کبیر، با روزنامه اعلام نتایج پذیرفتگان کنکور نزد مژگان و خانواده اش می‌رود تا به آنها بگوید که به عهد خود وفا کرده، حال نوبت آنهاست که به قرار خود پایبند باشند، اما باز با مانع جدیدی روبرو می‌شود خانواده عباسی قصد رفتن به کشور آمریکا دارند و جواد و مژگان در فرودگاه با یکدیگر خداحافظی می‌کنند و مژگان به او قول می‌دهد که پایان داستان این دو خوش است.[۱۸] داستان فصل دوم بچه مهندس در ۳۲ قسمت در دی ماه سال ۱۳۹۷ پخش شد.[۱۹]

خلاصه داستان فصل ۳ویرایش

«جواد جوادی» در این فصل پا به دانشگاه امیر کبیر می‌گذارد. در همان بدو ورود طی اتفاق غیر مترقبه ای با مسعود و سپس قاسم که از اهالی بیرجند است آشنا می‌شود. گرچه دوستی جواد با این دو کمی دچار چالش بوده اما رفته رفته با یکدیگر رفیق می‌شوند. هر سه دوست با هم پیمان می‌بندند که با سخت کوشی و تحصیل، نخبه شده و به راحتی جذب دانشگاه پورتلند آمریکا که محل سکونت مژگان عباسی است بشوند. آنها در مقطع فوق لیسانس برای آزمایش پروژه خود وارد حریم ممنوعه شده و برایشان مشکلات عدیده امنیتی پیش می‌آورد. مشکلاتی که موجب می‌شود جواد به آینده اش و رسیدن به پورتلند نگران شود. در ادامه ماجرا خطرهای زیادتری دامن جواد و مسعود و قاسم را می‌گیرد. آنها در این فصل برای رهایی از موانع به نوبه خود اقدام می‌کنند. تیم جهت برای رسیدن به هدف بزرگشان در چند جبهه می‌جنگند. جنگ با رقبای دانشگاه، درگیری با بازار کار و تبعیض‌ها، جنگ برای اثبات خود به مدیران و مسئولین و صاحب صنایع، مرافعه با رئیس سخت گیر و مقرراتی دانشگاه آقای توفیقی، تلاش برای برطرف کردن سوءظنی که سرگرد خوشنام به آنها دارد باعث شده تا این فصل با فراز و فرودهای متعددی مواجه شود. به‌خصوص در میانه نبرد هر سه دوست درگیر مسائل عاطفی هستند یا می‌شوند که راه را برای رسیدن به پورتلند دشوارتر می‌کند… در پایان داستان، جواد از رفتن به پورتلند و ازدواج با مژگان منصرف می‌شود و تصمیم می‌گیرد با مرضیه، همکار و هم دانشگاهی اش، دختر دکتر توفیقی ازدواج کند. فصل سوم مجموعه تلویزیونی بچه مهندس در ۳۶ قسمت تهیه و تولید و در کنداکتور پخش ماه رمضان ۹۹ شبکه دو قرار گرفت.[۲۰][۲۱]

خلاصه داستان فصل ۴ویرایش

در ادامه داستان فصل سه بچه مهندس، جواد جوادی که از ازدواج با مژگان و مهاجرت به خارج از کشور منصرف شده‌است؛ قصد ازدواج با مرضیه، دختر رئیس دانشگاه و هم‌دانشگاهی‌اش را دارد. اما صادق به خاطر ماجراهای گذشته جوادی، با ازدواج این دو مخالف است. از سوی دیگر با دستیابی ایرانی‌ها به پهپاد آمریکایی RQ170، گروهی مأمور پس گرفتن قطعات پهپاد از ایرانی‌ها می‌شوند. در ادامه ماجرا و در آستانه ازدواج جواد و مرضیه، بیماری و ابتلای جوادی به تومور مغزی، زندگی جواد را دچار تغییراتی می‌کند تا جایی که حتی از ازدواج با مرضیه منصرف می‌شود. اما در ادامه ماجرا اتفاقاتی رخ می‌دهد که جوادی متحول شده و به اشتباهش پی می‌برد. در ادامه داستان جواد با پذیرش ریسک عمل، زیر تیغ جراحی پروفسور حسام که در حرم مطهر رضوی با او آشنا شده می‌رود و با طی کردن طول درمانش بهبود می‌یابد و با مرضیه ازدواج می‌کند و تیم جاسوسی که قصد پس گرفتن قطعات پهپاد را داشتند از بین می‌روند.

بازخوردهاویرایش

انتقاداتویرایش

انتقادات بابت طراحی صحنه و رعایت نکردن صحنه با دوره زمانی وقوع قصه متوجه مجموعه فوق گشت، جایی که مجموعه تلویزیونی در اوایل دهه هشتاد اتفاق می‌افتد اما فضای شهری متعلق آن دوره نیست.[۲۲] مرگ تراژیک گلچهره و دیر رسیدن جواد به همراه ژاله[۲۳] بر سر جنازه مادر نوجوان قصه، بخشی از مخاطبان را به خاطر نرسیدن مادر و فرزند و دیدن صحنه دلخراش مرگ مادر توسط فرزندش، مکدر کرد.[۲۴] نقد بعدی وارد شده به مجموعه به تصویر کشیده شدن رابطه عاشقانه بین دو شخصیت نوجوان مجموعه تلویزیونی بود، و تابوی نشان دادن روابط عاطفی دو نوجوان که سالها در رسانه رسمی ایران و بین خانواده‌های سنتی ممنوع بود را به تصویر کشید. برخی سازندگان این مجموعه را مروج سند ۲۰۳۰ یونسکو و تساهل «روابط غیرشرعی» دانستند و برخی مجموعه تلویزیونی فوق را بابت طرح مسئله ازدواج دو شخصیت نوجوان مروج کودک‌همسری دانستند.[۲۵][۲۶][۲۷] در مجموعه تلویزیونی بازیگر نوجوان نقش جواد جوادی ۱۴ ساله (مانی رحمانی) تصمیم به ارتباط با عشق قدیمی و هم سن خود مژگان ۱۱ ساله دارد. مسئلهٔ کودک همسری پیش از این ضمن مطرح بودن در محافل مجازی و سیاسی-اجتماعی کشور مورد بحث‌های بسیار قرار گرفته و موضوع حساسی بود. کاربران در فضای مجازی مجموعه تلویزیونی را حاوی «بدآموزی»، «ترویج کودک همسری»، «بیدار کردن هیجانات جنسی نوجوانان» و راحت شدن روابط دخترها و پسرهای نوجوان دانستند. عده زیادی نیز بر این اعتقاد بودند که سرانجام تلویزیون برخی از[۲۸]ها و خطوط قرمز را شکسته و دیدش را نسبت به اینگونه روابط که مستلزم این مقطع سنی است باز کرده و آن را به فال نیک گرفته اندو خواهان پرداخت و شکافتن بیشتر موضوعات از صدا و سیما شدند.[۲۹] بهاره رهنما بازیگر تئاتر و سینما و از بازیگران این مجموعه تلویزیونی تلویزیونی که پیشتر سابقه واکنش نشان دادن به مسائل اجتماعی را داشت در خصوص پذیرفتن بازی در این مجموعه تلویزیونی و انفعالش برابر موضوع فوق که توسط عده ای مورد انتقاد قرار گرفت. نهایتاً وی بدین امر واکنش نشان داد و گفت مجموعه تلویزیونی بچه مهندس به هیچ وجه در پی ترویج کودک همسری نبوده و قصد نویسنده و کارگردان آگاهی بخشی به نوجوانان و والدین بوده.[۳۰][۳۱] بازیگران و عوامل مورد انتقاد مجموعه تلویزیونی عموماً از پاسخگویی مستقیم به اتهامات خود داری کردند. علی غفاری کارگردان[۳۲] و مجموعه تلویزیونی و حسن وارسته نویسنده و سایر عوامل تولید نسبت به آن واکنش نشان دهند.[۳۳][۳۴] در گفتگوهایشان با سایتها و خبرگزاریها[۳۵] این اتهام را رد کرده و موکداً گفتند که مجموعه تلویزیونی چنین قصدی نداشته‌است. چرا که هم سند ۲۰۳۰ تعریف مشخصی دارد و هم کودک همسری.[۳۶]

سیاوش چراغی پور دیگر بازیگر این مجموعه نیز در پاسخ به انتقادات مطرح شده در خصوص ترویج کودک همسری این‌طور پاسخ داد:

دربارهٔ بعضی موضوعات شیطنت‌هایی صورت گرفته که خیلی نظر بی‌رحمانه‌ای است؛ مثلاً گفتند که این مجموعه تلویزیونی دارد ترویج عشق بین نوجوانان و ازدواج در سن پایین می‌کند در حالی که اصلاً این هدف نویسنده نبود. همان‌طور که همه ما چالش‌های عاطفی در دوران نوجوانی احتمالاً برایمان پیش آمده که گذرا و بدون عمق بوده در این مجموعه تلویزیونی هم به درستی به آن اشاره می‌شود. اما بزرگترهای این بچه‌ها همگی ناراضی هستند و سد اینها شده‌اند و مخالف هستند و همین نشان می‌دهد که قرار نیست چیزی تبلیغ شود.[۳۷]

برخی از منتقدان به تصویر کشیده شدن روابط فوق در مجموعه تلویزیونی بچه مهندس اما عقیده دارند که فارغ از آنچه که پایان‌بندی این مجموعه تلویزیونی دربردارد، با به تصویر کشیدن این مسئله قبح امر را شکسته‌اند، فارغ از اینکه کودکان در نهایت به هم برسند یا خیر و برخی از کارشناسان این تابو شکنی و شکستن خطوط قرمز را ستودند و معتقد بودند که برخی از حقایق مقطع نوجوانی و عشق این برهه از زندگی را باید به نمایش گذاشت.[۳۸]

بازیگران فصل اولویرایش

بازیگر نقش توضیحات
یونا تدین جواد جوادی (کودکی) نقش اصلی
پرویز پورحسینی اسماعیل جهانشیری (بابا اسماعیل) نگهبان پرورشگاه و برادر ناتنی منیره
بهناز جعفری منیره جاهد خواهر ناتنی اسماعیل و مدیر پرورشگاه
ساناز سعیدی صدیقه اقدسیان مادر خوانده جواد و مربی پرورشگاه
نیوشا علیپور مژگان عباسی (مومو) (کودکی) دختر خوانده سارا و افشین و دوست جواد
آریا نرج‌آبادی رسول (کودکی) دوست جواد
برزو ارجمند قدرت جعفرپور همسر صدیقه
بهاره رهنما سارا عباسی همسر افشین و مادر خوانده مژگان
عباس جمشیدی‌فر کریم فرجام سرایدار پرورشگاه
نفیسه روشن رویا هرندی مربی پرورشگاه
سوگل طهماسبی زینب احدی مربی پرورشگاه
سلمان فرخنده هادی همت مربی پرورشگاه
افشین نخعی افشین عباسی همسر سارا و پدر خوانده مژگان
محمد کاسبی آصف معاون سرلک (مدیر مؤسسه)
کریم اکبری مبارکه یعقوب (صورت زخمی) پدر واقعی مژگان
اندیشه فولادوند گلچهره بقایی مادر جواد
سیاوش چراغی‌پور عزیز لاهوتی مدیر داخلی پرورشگاه
فرزین محدث یحیی نعیمی سرایدار پرورشگاه
حمید شریف‌زاده محمد جهانشیری پسر اسماعیل
مریم خدارحمی آسیه همسر کریم و مربی پرورشگاه
هاله گرجی پونه مربی پرورشگاه
فرخنده فرمانی‌زاده عالیه مربی پرورشگاه
مهرناز بیات اکرم مربی پرورشگاه
شیدا یوسفی دکتر میرآبی پزشک پرورشگاه
سمانه حبیب‌پور دکتر صمیمی دستیار دکتر میرآبی
علی برقی رضا آشپز پرورشگاه
شهروز ابراهیمی دکتر گرامی دندانپزشک و از مدعیان پدرخواندگی جواد و رسول
بهار نوحیان مهرانه همسر دکتر گرامی
طوفان مهردادیان ملکی معاون افشین
افشین سنگ‌چاپ معتاد
ساعد هدایتی سروان مهدی ذاکر رئیس کلانتری
بهرام سروری‌نژاد راننده آصف
علی خوش بین مانی حشمتی (کودکی) پسر منیره
کریم قربانی رحمت نگهبان کارخانه

بازیگران فصل دومویرایش

بازیگر نقش توضیحات
مانی رحمانی جواد جوادی (نوجوانی) نقش اصلی
پرویز پورحسینی اسماعیل جهانشیری (محمدرضا سرلک) نگهبان پرورشگاه، برادر ناتنی منیره و مدیر مؤسسه
سیما تیرانداز ژاله فرمایش (شیدا قیاسی) دوست گلچهره
اندیشه فولادوند گلچهره بقایی مادر جواد
علی اوسیوند وثوق دلدار (مجید اعتمادی) همسر غزل و قاتل پدر و مادر واقعی جواد
سیاوش چراغی‌پور عزیز لاهوتی مدیر پرورشگاه
بهاره رهنما سارا عباسی همسر افشین و مادرخوانده مژگان
افشین نخعی افشین عباسی همسر سارا و پدرخوانده مژگان
بهناز جعفری منیره جاهد خواهر ناتنی اسماعیل
کریم اکبری مبارکه یعقوب (صورت زخمی) پدر واقعی مژگان
عسل مردی مژگان عباسی (مومو) دختر خوانده سارا و افشین، دوست و معشوقه جواد
مهتاب جامی
مریم کاویانی غزل همسر وثوق
سلمان فرخنده هادی همت مربی پرورشگاه
عباس جمشیدی‌فر کریم فرجام آشپز پرورشگاه
فرزین محدث یحیی نعیمی مربی پرورشگاه
سوگل طهماسبی زینب احدی همسر محمد
حمید شریف‌زاده محمد جهانشیری پسر اسماعیل و همسر زینب
نسرین نکیسا شکوفا مددکار زندان
یدالله شادمانی اوس ناصر صاحبکار جواد
بنیامین محمدیان رسول (نوجوانی) دوست جواد
صحرا اسدالهی لیلا معینی نامزد هادی و خبرنگار
مهران نائل فرهاد حشمتی همسر منیره و پدر مانی
مسعود بهنامی مهر قاقازلی نوچه وثوق
روح‌الله مهرابی فرشاد همسر گلچهره و پدر جواد
طوفان مهردادیان ملکی معاون افشین
مهرداد فلاحتگر امانت وکیل وثوق
فرج‌الله گل‌سفیدی رجب کارمند اداره پست
سیامک اشعریون بهرامی پستچی
حسین ملکی صاحب مسافرخانه
فاطمه مرتاضی صاحبخانه قبلی افشین
متین مصطفوی مانی حشمتی پسر منیره و فرهاد
کریم قربانی رحمت نگهبان کارخانه
سعید هاشمی نوری کارمند کتابخانه

منابعویرایش

  1. «فصل دوم «بچه مهندس» از امشب روی آنتن دو».
  2. «پشت صحنه بچه‌مهندس».
  3. «ساخت فاز دوم «بچه مهندس» تمام شد».
  4. «با نویسنده و تهیه‌کننده «بچه مهندس 3»، سریال رمضانی شبکه دو/قصه‌های جواد».
  5. «تلاش نویسنده «بچه مهندس» برای انعکاس دغدغه جوانان/ فیلمنامه‌ای که ۷ بار بازنویسی شد+ فیلم/حسن وارسته نویسنده و سرپرست نویسندگان فصل دوم و سوم «بچه مهندس» جزئیات این دو فصل را تشریح کرد».
  6. «واکنش حسن وارسته نویسنده "بچه مهندس" به گمانه‌زنی‌ها دربارهٔ سرنوشت جواد جوادی».
  7. «حسن وارسته در گفت و گو با میزان: حضورم در سریال بچه مهندس یک ریسک است/ شخصیت جواد در فصل دوم جسورتر می‌شود».
  8. «فصل دوم «بچه مهندس» از امشب روی آنتن دو».
  9. ««بچه مهندس» سریال مناسبتی ویژه ماه مبارک رمضان نبود».
  10. «خبرهای کوتاه رادیو و تلویزیون».
  11. «زمان پخش بچه مهندس ۳ مشخص شد/سریال مناسبتی شبکه دو در رمضان».
  12. «اولین تیزر سریال "بچه‌مهندس4" منتشر شد- اخبار رادیو و تلویزیون - اخبار فرهنگی تسنیم | Tasnim». خبرگزاری تسنیم | Tasnim. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۰۸.
  13. «شروع تصویربرداری فاز دوم سریال بچه مهندس برای گروه فیلم و سریال شبکه پنج سیما».
  14. «بچه مهندس سریال رمضانی شبکه دو شد».
  15. «ماجرای کامل فصل دوم سریال بچه مهندس».
  16. «کارگردان «بچه مهندس» : منتظر غافلگیری باشید».
  17. «کارگردان سریال بچه مهندس توضیح داد: آخر بچه مهندس خیلی جذاب است».
  18. «برخی از نقدهای فیلم بچه مهندس».[پیوند مرده]
  19. ««بچه مهندس» از ۸ دی ماه پخش می‌شود».
  20. «احتمال پخش "بچه‌مهندس"۳ در ماه رمضان».
  21. «قصه سریال‌های رمضانی».
  22. «گاف‌های سریال بچه مهندس!».
  23. «سیما تیرانداز: در سریال بچه مهندس رابین هود زن بودم!».
  24. «سکانس دردناک سریال بچه مهندس 2».
  25. «نشست عوامل «بچه مهندس»: سریال براساس علوم روانشناسی تولید شد/ انتقاد از حاشیه‌ها».
  26. «ماجرای سکانسهای جنجالی بچه مهندس، ترویج کودک همسری یا نقد عشق نوجوانی».
  27. «توضیحات نویسنده سریال بچه مهندس دربارهٔ حواشی ترویج کودک همسری».
  28. تابو
  29. «آیا تلویزیون کودک همسری را تبلیغ می‌کند؟».
  30. «واکنش بهاره رهنما به انتقادات از تبلیغ "کودک همسری" در "بچه مهندس"».
  31. «واکنش بهاره رهنما به انتقادات از تبلیغ "کودک همسری" در "بچه مهندس"».
  32. «غفاری: بازخوردهای خوبی از تماسهای مردم دریافت کردیم».
  33. «نشست عوامل بچه مهندس: سریال بر اساس علوم روانشناسی تولید شده؛ انتقاد از حاشیه‌ها».
  34. «مخاطبان اشتباه متوجه شدند و حق هم دارند».
  35. «گفتگو با علی غفاری کارگردان بچه مهندس 2، مخاطب ازرمز گشایی لذت می‌برد».
  36. «آیا تلویزیون کودک همسری را تبلیغ می‌کند؟».
  37. «پاسخ بازیگر بچه مهندس به انتقادات برای تبلیغ ازدواج در سن کم». ایران آنلاین.
  38. نیوز، اخبار روز ایران و جهان | آفتاب (۱۳۹۷/۱۱/۱۰–۱۷:۳۴). «آیا تلویزیون کودک همسری را تبلیغ می‌کند؟». fa. دریافت‌شده در 2020-06-14. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)

پیوند به بیرونویرایش