باز کردن منو اصلی

بیژن عبدالکریمی

نویسنده، شاعر، و فیلسوف ایرانی

بیژن عبدالکریمی (متولد ۱۳۴۲ در تهران) فیلسوف ایرانی و دانشیار گروه فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال است.[۱] وی از اعضای هیئت مدیرهٔ انجمن فلسفه میان‌فرهنگی ایران است. پژوهش‌های او عمدتاً در حوزه نقد سنت‌های فکری، فلسفه هایدگر، فلسفه فرهنگ و فلسفه سیاسی است.

بیژن عبدالکریمی
Abdolkarimi2.jpg
شناسنامه
نام کامل بیژن عبدالکریمی
مکتب فلسفه قاره‌ای
علایق اصلی فلسفه هایدگر، فلسفه فرهنگ، فلسفه سیاسی
ایده‌های چشمگیر جهان نیچه‌ای، پایان تئولوژی
ملیت ایرانی
تابعیت ایرانی
زادروز ۱۳۴۲
زادگاه تهران، ایران
محل زندگی تهران
مدرک تحصیلی دکتری
رشته تحصیلی فلسفه غرب
محل کار دانشگاه آزاد تهران شمال
استاد راهنما سعید عبدالسعید
استادان رضا داوری اردکانی، احمد فردید، عبدالکریم سروش
دلیل شهرت نقد علوم انسانی اسلامی، نقد تئولوژی

عبدالکریمی دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد فلسفه را به ترتیب در سال‌های ۱۳۶۷ و ۱۳۷۳ در دانشگاه تهران به پایان رساند و در سال ۱۳۸۰ از دورهٔ دکتری فلسفه در دانشگاه اسلامی علیگر فارغ‌التحصیل شد.[۲]

از چپ: بیژن عبدالکریمی، علی‌اکبر رشاد و محمدمهدی میرباقری در همایش علم دینی، ۹ خرداد ۱۳۹۱، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

محتویات

دیدگاه‌هاویرایش

عبدالکریمی از منتقدان جدیِ نگاه سیاسی به مقولهٔ فرهنگ، علوم انسانی اسلامی و اسلامی‌سازی دانشگاه‌ها است و معتقد است باید رویکرد اونتولوژیک جایگزین رویکردهای تئولوژیک و ایدئولوژیک شود. او بر بازخوانی سنت فکری متفکرانی همچون علی شریعتی و احمد فردید تأکید می‌کند و رویکرد صاحبنظرانی چون عبدالکریم سروش، مصطفی ملکیان و محمد مجتهد شبستری نسبت به متون مقدس را مورد نقد قرار داده‌است.[۳][۴][۵][۶][۷][۸]

او همچنین به نقد «تفکر تئولوژیک» پرداخته‌است و عنوان کرده‌است که آنچه در برخی از محافل تحت عنوان «امتناع تفکر در ایران» سخن گفته می‌شود باید به منزله «امتناع تفکر در پارادایم تفکر تئولوژیک» فهم شود. او در اشاره به شکل‌گیری فضاهای ذهنی تئولوژیک از متکلمان سخن گفت: «بعد از ظهور هر دینی، یک گروه متکلم برای حفظ وحدت پیروان و دفاع از اعتقادات آنان به وجود آمدند تا به رفع و دفع «شبهات» بپردازند، متکلمانی که درست برخلاف فیلسوفان به «سؤال» با دیده بدبینی می‌نگریستند و می‌نگرند و کاربرد تعبیر «شبهه» در لسان آنان و در سنت کلامی ما به خوبی این بدبینی را نشان می‌دهد. در نظر متکلمان «شبهه» پرسشی است که گویی برای اخلال در وحدت امت و متزلزل کردن ایمان مؤمنان اظهار می‌شود.». او موکداً بیان داشت که «مراد من از تفکر تئولوژیک، شناخت خداوند یا دین و دینداری در معنای ارتباط با حقیقت قدسی نیست و ما با نقد تئولوژی، خواهان نقد دینداری و دعوت به سکولاریسم نیستیم».

ویژگی‌های تفکر تئولوژیکویرایش

مهمترین ویژگی‌هایی را که عبدالکریمی برای تفکر تئولوژیک برشمرد به اختصار می‌توان چنین بیان داشت:[۹]

  1. تفکر تئولوژیک، تفکری جدلی است، یعنی این نحوه از تفکر بیش از آنکه دغدغه فهم انسان، جهان، تاریخ، هستی و حقیقت را داشته باشد، خود را متعهد به دفاع و توجیه پاره ای از باورهای تاریخی می‌داند.
  2. تفکر تئولوژیک، در مواجهه با اغلب شواهد بی‌اعتباری یک باور، از سرسپردگی ایمانی، از آن باور دفاع می‌کند و وجه تمایزهای بی‌معنی به کار می‌برد.
  3. تفکر تئولوژیک به تاریخی بودن باورهای خود، آگاه نیست و باورهای خود را حقایقی ازلی و ابدی می‌انگارد.
  4. تفکر تئولوژیک، تفکری دوری است، یعنی استدلال‌هایش مبتنی بر مفروضات از پیش پذیرفته شده و توجیه این مفروضات است.
  5. تفکر تئولوژیک، تفکری سیستماتیک به معنایی خاص است. این نحوه از تفکر، سیستم ساز است. در سیستم‌های تئولوژیک همواره پاره ای از اجزا، پاره ای دیگر را تأیید می‌کند و هر بخش از سیستم بخش دیگر سیستم را تکافو می‌کند.
  6. تفکر تئولوژیک حتی با کتاب مقدس، آیات و روایات و عبارات بزرگان و آبای دین مورد اعتقاد خود، به نحوی ابزاری و دوگانه برخورد می‌کند؛ یعنی تا آنجا به آیات و روایات تمسک می‌جوید که در جهت اثبات معتقدات نظام کلامی و تئولوژیک مورد نظر خویش باشد، در غیر این صورت این آیات و روایات به سهولت مورد غفلت واقع شده یا مورد تفسیرهای عجیب و غریب قرار می‌گیرد.

کتاب‌هاویرایش

تألیفویرایش

  • در جستجوی معاصریت، بیژن عبدالکریمی، تهران: نقد فرهنگ، ۱۳۹۸
  • دن‌کیشوت‌های ایرانی، بیژن عبدالکریمی، تهران: نقد فرهنگ، ۱۳۹۷
  • آیندۀ روحانیت و جهان معاصر، بیژن عبدالکریمی، تهران: نقد فرهنگ، ۱۳۹۷
  • پرسش از امکان امر دینی در جهان معاصر، بیژن عبدالکریمی: تهران: نقد فرهنگ، ۱۳۹۷
  • مشرکی در خانواده پیامبر، حسن محدثی و بیژن عبدالکریمی، تهران: انتشارات نقد فرهنگ، ۱۳۹۶
  • پایان تئولوژی (دوجلدی)، بیژن عبدالکریمی، تهران: انتشارات نقد فرهنگ، ۱۳۹۵
  • شریعتی و تفکر آینده ما، بیژن عبدالکریمی، تهران: نقد فرهنگ، ۱۳۹۳
  • هایدگر در ایران، بیژن عبدالکریمی، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، ۱۳۹۲
  • هایدگر و استعلا: شرحی بر تفسیر هایدگر از کانت، بیژن عبدالکریمی، تهران: انتشارات ققنوس، ۱۳۹۲ (چاپ اول ۱۳۸۱)
  • ما و جهان نیچه‌ای، بیژن عبدالکریمی، تهران: انتشارات علم، ۱۳۸۷
  • ما و پست‌مدرنیسم: نقد و بررسی گفتمان پست‌مدرنیسم در ایران، بیژن عبدالکریمی و محمدعلی محمدی، تهران: جهاد دانشگاهی، ۱۳۸۴
  • هگل یا مارکس: نقدی بر جریان روشنفکری ایران، بیژن عبدالکریمی و محمد رضایی، تهران: انتشارات نقد فرهنگ، ۱۳۸۴
  • مونیسم یا پلورالیسم: واکاوی هستی‌شناسی یک نظریه اجتماعی (تحلیل و نقد دیدگاه داریوش شایگان در افسون‌زدگی جدید)، گروه مؤلفان، تهران: مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها، ۱۳۸۳
  • رهایی‌بخشی یا سلطه: نقدی بر نظام آموزش و پرورش ایران، بیژن عبدالکریمی و محمدعلی محمدی، تهران: انتشارات نقد فرهنگ، ۱۳۸۱
  • قصه من و تو (مجموعه شعر)، بیژن عبدالکریمی، تهران: انتشارات نقد فرهنگ، ۱۳۸۰
  • شریعتی و سیاست‌زدگی، بیژن عبدالکریمی، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۷۷
  • تفکر و سیاست: نسبت مابعدالطبیعه و فلسفه سیاسی در افلاطون، بیژن عبدالکریمی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۶
  • ن‍گ‍اه‍ی دوب‍اره ب‍ه م‍ب‍ان‍ی ف‍ل‍س‍ف‍ه س‍ی‍اس‍ی ش‍ری‍ع‍ت‍ی: ت‍ام‍ل‍ی ب‍ر پ‍ارادوک‍س دم‍ک‍راس‍ی م‍ت‍ع‍ه‍د، بیژن عبدالکریمی، تهران: نشر اشراقیه، ۱۳۶۸

ترجمهویرایش

  • بررسی روشنگرانه اندیشه‌های مارتین هایدگر، والتر بیمل، بیژن عبدالکریمی (مترجم)، تهران: انتشارات سروش، ۱۳۸۱
  • هایدگر، پاتریشیا آلتنبرند جانسون، بیژن عبدالکریمی (مترجم)، تهران: انتشارات علم، ۱۳۸۷
  • تکنولوژی رسانه‌ای از منظری انتقادی، یوست ون لون، بیژن عبدالکریمی (مترجم)، احد علیقلیان (مترجم)، تهران: همشهری، ۱۳۸۸

ویرایشویرایش

  • نوشته‌های اساسی شریعتی، بیژن عبدالکریمی (به اهتمام)، تهران: نقد فرهنگ، ۱۳۹۳
  • ادبیات و فلسفه در گفتگو، هانس گئورگ گادامر، زهرا زواریان (مترجم)، بیژن عبدالکریمی (ویراستار)، تهران: نقش و نگار
  • اگزیستانسیالیسم، دین، و اخلاق، ثریا احمدی و سعیده مرادی، بیژن عبدالکریمی (ویراستار)، تهران: علم، ۱۳۹۰

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. استادان گروه فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال
  2. انتشار هایدگر با ترجمهٔ بیژن عبدالکریمی
  3. بیژن عبدالکریمی :«هایدگر در ایران» تا اتمام نگارش جلد دوم منتشر نمی‌شود
  4. مصاحبه روزنامه ایران با عبدالکریمی
  5. عبدالکریمی: علوم انسانی اسلامی یک عبارت پارادوکسیکال و خود متناقض است
  6. ژورنالیسم و فلسفه در گفتگو با بیژن عبدالکریمی
  7. عبدالکریمی از مواجهه توتالیتر با متن سخن گفت
  8. علوم انسانی اسلامی نوعی شرق‌شناسی وارونه است
  9. «ایمان دینی بدون «انتخاب آگاهانه» قوام ندارد/ هفت تلقی از دین». مهر.

پیوند به بیرونویرایش