باز کردن منو اصلی

تاج‌الدوله (۱۲۰۹ – حدود ۱۲۶۰ قمری) ادیب، شاعر و خطاط و همسر چهل و دوم فتحعلی شاه قاجار بود.

تاج‌الدوله
نام کامل طاووس خانم
لقب(ها) تاج‌الدوله
زادروز ۱۲۰۹ (قمری)
زادگاه اصفهان
محل درگذشت نجف
همسر فتحعلی شاه قاجار
فرزندان سیف‌الدوله
نیرالدوله
عضدالدوله
شیرین‌جان‌خانم
خورشید کلاه‌خانم شمس‌الدوله
مرصع خانم

نامش «طاووس خانم» بود و تباری گرجی داشت. در اصفهان متولد شد. در پانزده‌سالگی در سال ۱۲۲۴ قمری به عقد فتحعلی شاه درآمد. شاه به مناسبت این ازدواج نام تخت جواهرنشان خورشید را به تخت طاووس تغییر داد. تاج الدوله زیر نظر نشاط اصفهانی تحصیل کرد. نشاط در حق تاج‌الدوله پدری و استادی کرد و وی را به درجه کمال رساند.[۱] مدتی بعد از ازدواج، فتحعلی شاه به او چنان علاقه‌مند شد که پیشنهاد داد عقد غیردائم او به عقد دائم تبدیل شود، اما تاج‌الدوله نپذیرفت، چرا که معتقد بود بر هم زدن ساعت سعدی که او به عقد شاه درآمد، نامیمون خواهد بود.[۲]

قرب و منزلت تاج‌الدوله تا جایی رسید که به دستور فتحعلیشاه، عمارتی مجلل برای اقامت او ساختند و به این طریق تاج‌الدوله درباری مستقل پیدا کرد. بخشی از خزانه شاهی نیز تحت عنوان «خزانه مخصوص» به او سپرده شد. تاج‌الدوله هرسال نوروز شاه را با تمام حرم و دختران شوهر کرده او به مدت سیزده روز در عمارت خود مهمان می‌کرد. فتحعلی شاه را رسم بر این بود که هر ماه در موقع استهلال پس از رویت ماه و نظر به آیینه و قرآن به روی تاج‌الدوله نگاه می‌کرد.[۲]

تاج‌الدوله هنگام درگذشت فتحعلی شاه در ۱۹ جمادی‌الثانی ۱۲۵۰ در سعادت آباد اصفهان در کنار او بود و شاه سر در دامن تاج‌الدوله داشت که درگذشت.[۲] تاج‌الدوله مدتی از بیم درگیری شاهزادگان به سید محمدباقر شفتی پناه برد. پس از بر تخت نشستن محمدشاه تمام جواهرات خود را به شاه بخشید و به همراه پسرش سیف‌الدوله به عتبات سفر کرد. او پس از چندبار سفر به حج، تا پایان عمر در نجف ماند.[۱] تاج‌الدوله در اوایل دهه ۱۲۶۰ یا اواخر دهه ۱۲۵۰ در نجف درگذشت[۲] و در صحن آرامگاه علی بن ابی‌طالب دفن شد.[۱]

فرزندان فتحعلی شاه
نشسته از راست: مرصع‌خانم، خرم‌بهارخانم، ماه‌باجی‌خانم
ایستاده از راست:جهانسوز میرزا، سلطان احمد میرزا عضدالدوله

تاج‌الدوله در سرودن شعر دست داشت و سروده‌های وی به طور پراکنده در منابع آمده است.[۱]

تاج‌الدوله شش فرزند داشت:[۳]

  1. سلطان محمد میرزا سیف‌الدوله
  2. شیرین‌جان‌خانم
  3. فرخ‌سیر میرزا نیرالدوله
  4. سلطان احمد میرزا عضدالدوله
  5. خورشید کلاه‌خانم شمس‌الدوله
  6. مرصع خانم

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ «تاج‌الدوله اصفهانی». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. دریافت‌شده در ۳ فروردین ۱۳۹۱.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ «طاووس خانم تاج‌الدوله». مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران. دریافت‌شده در ۳ فروردین ۱۳۹۱.
  3. عضدالدوله، ص۳۰۴
  • عضد الدوله، احمد (شاهزاده) (۱۳۵۵تاریخ عضدی، تهران: انتشارات بابک