ترکستان غربی

بخش غربی سرزمین ترکستان

ترکستان باختری که به آن ترکستان روس نیز گفته می‌شود، سرزمینی بوده است که اکنون بخشی از جمهوری‌های ترکمنستان، ازبکستان، قرقیزستان، تاجیکستان و تکه‌ی جنوبی جمهوری قزاقستان می‌باشد که با پاره‌های اپاختری افغانستان و اپاختر باختری چین (ترکستان خاوری)، سازندهٔ ترکستان بزرگ هستند.

Russian Turkestan
Русский Туркестан
Governorate-General امپراتوری روسیه
۱۸۶۷–۱۹۱۸
Coat of arms of Turkestan
Coat of arms
Turkestan 1900-de.svg
استان های ترکستان روسه در ۱۹۰۰
مرکزتاشکند
مساحت 
• (1897)
۱٬۷۰۷٬۰۰۳ کیلومترمربع (۶۵۹٬۰۷۸مایل‌مربع)
جمعیت 
• (1897)
5280983
تاریخچه 
• تأسیس
۱۱ جولای ۱۸۶۷
• انحلال
۳۰ آوریل ۱۹۱۸
زیربخش‌های سیاسی۵ ابلاست (از ۱۸۹۹)
قبلی
بعدی
Orenburg General-Governorate
Caucasus General-Governorate
Khanate of Kokand
سلسله چینگ
جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی ترکستان
سرزمین ترکستان

گسترهٔ جغرافیاییویرایش

ترکستان باختری یا ترکستان روس سرزمین پهناوری است که بخش بزرگی از آن در گذشته به‌نام سرزمین تور، توران و خوارزم زبانزد بود که امروزه میان افغانستان و اپاختر خاوری ایران و قزاقستان روس و ترکستان خاوری و مغولستان بیرونی قرار دارد. و جمهوری‌های ترکمنستان و ازبکستان در این ناحیه است. رود سیحون و جیحون در آن جاری است و به‌درستی می‌توان آن‌را حوضه دریاچهٔ ارال و دو رود یاد شده دانست. قسمت اپاختر باختری این سرزمین را پیش از مغول٬ ترکستان و قسمت جنوب خاوری آن را فرغانه می‌نامیدند.[۱]

این سرزمین خود به دو بخش ترکستان جوزجان یا ترکستان جنوبی و ترکستان خوارزم یا ترکستان اپاختری جدا می‌شود.

ترکستان جوزجان یا ترکستان جنوبیویرایش

ترکستان جنوبی یا ترکستان جوزجان (که به صورت ترکستان گوزگان، ترکستان گوزگانان و ترکستان جوزجانان نیز به کار می‌رفته است) در بخش اپاختری افغانستان، جنوب رود جیحون و در باختر سرزمین بلخ قرار داشته‌است. ولایت‌های جوزجان، سرپل و فاریاب در اپاختر افغانستان پاره‌ای از ترکستان جنوبی شمرده می‌شوند.

ترکستان خوارزم یا ترکستان اپاختریویرایش

ترکستان اپاختری یا ترکستان خوارزم دربردارنده بخش‌هایی از فرارود و خوارزم بوده است که هم‌اکنون در کشورهای ترکمنستان، ازبکستان و ... جای گرفته‌است. این بخش در اپاختر رود جیهون، خاور دریاچه خزر و جنوب دریاچه آرال جای گرفته است.

تورانویرایش

نام توران در اوستا و تاریخ ایران آمده‌است. بین فرمانروایان ایران و توران همواره بر سر کیش و سرزمین زد و خوردهایی بوده‌است ولی پس از زرتشت بخشی از مردم آن سرزمین کیش زرتشت را پذیرفتند.[۲] استاد واسیلی بارتولد این چالش را چنین بیان می‌کند که نام توران در اوستا آمده است و چنین انگاشته می‌شود که تورانیان شاخه‌ای از آریائیان بوده‌اند. از سدهٔ ششم میلادی که ترکان به آسیای میانه راه یافتند، مانندگی (شباهت) این دو نام سبب شد که برخی نام توران را با نام ترکان یکی بدانند. حال‌آنکه هیچ پیوندی میان این دو نام نبود.[۳]

جستار های وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. لغت‌نامه دهخدا درباره ترکستان باختری.
  2. دانشنامهٔ مزدیسنا، ص ۲۱۵
  3. رضا، عنایت الله. ایران و ترکان در روزگار ساسانیان. ص ۵۵ تا ۶۶

منابعویرایش

  • اوشیدری، جهانگیر (۱۳۷۶دانشنامهٔ مزدیسنا، واژه نامهٔ توضیحی آیین زرتشت، تهران: نشر مرکز، شابک ۹۶۴-۳۰۵-۳۰۷-۵
  • رضا، عنایت الله (۱۳۶۵ایران و ترکان در روزگار ساسانیان، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی