توماس ادوارد لورنس (به انگلیسی: Thomas Edward Lawrence) (زاده ۱۶ اوت ۱۸۸۸–۱۹ مه ۱۹۳۵) باستان‌شناس، افسر نظامی، دیپلمات و نویسنده بریتانیایی بود.

توماس ادوارد لورنس
With Lawrence in Arabia.jpg
لورنس در ۱۹۱۹
نام اصلی توماس ادوارد لورنس
نام مستعار Lawrence of Arabia, El Aurens
زاده ۱۶ اوت ۱۸۸۸(۱۸۸۸-08-۱۶)
Tremadog, Caernarfonshire، ولز، بریتانیا
درگذشته ۱۹ مه ۱۹۳۵ میلادی (۴۶ سال)
اردوگاه بووینگتن، دورست (انگلستان)، انگلستان، بریتانیا
مدفون در St Nicholas, Moreton, دورست
وفادار به/عضوِ بریتانیا بریتانیا
عرب شورش پادشاهی حجاز
سازمان/شاخه Flag of the British Army.svg نیروی زمینی بریتانیا
Air Force Ensign of the United Kingdom.svg نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا
سال خدمت ۱۹۱۴–۱۸
۱۹۲۳–۳۵
درجه سرهنگ و Aircraftman
جنگ‌ها

جنگ جهانی اول

نشان‌ها Companion of the Order of the Bath
Distinguished Service Order
لژیون دونور
Croix de guerre (فرانسه)
لورنس در سال ۱۹۱۷م در شمال جده
لورنس در لباس نظامی
مزار لورنس دردورست

وی طی جنگ جهانی اول به عنوان رایزن نظامی انگلستان برای رهبران عرب حجاز کار می‌کرد. حجاز در آن زمان تحت تسلط ترک‌های عثمانی بود. عثمانی در جنگ جهانی اول متحد آلمان بود و به همین دلیل دشمن انگلستان محسوب می‌شد. در این دوران، پادشاهی و امارت حجاز در دست شریف حسین بود و سرهنگ «لورنس» نماینده دولت انگلیس در دربار وی بود.[۱]

لورنس در عربستان فرهنگ اعراب را مطالعه می‌کرد و نه تنها زبان عربی را به خوبی فرا گرفته بود، بلکه لهجه‌های قبایل مختلف را هم آموخته بود. او از پوشیدن لباس عربی و زندگی مثل مردان قبایل بیابانی احساس غرور می‌کرد و به همین دلیل لقب لورنس عربستان به او داده شد. در مشاهدات لورنس به نکات جالبی در فرهنگ عرب اشاره شده‌است.

محتویات

حضور در ایرانویرایش

در سال‌های ۱۳۰۸ و ۱۳۰۹ لورنس از طریق مرز ایران و عراق- نواحی سردشت کردستان- به ایران وارد شد و با برخی از سرکردگان طوایف منطقه ملاقات‌هایی نیز انجام داد. لندن مایل بود برای رضاخان که در آن زمان به انگلیس‌ها پشت کرده بود دردسر ایجاد کند. رضاخان تمایل زیادی به همکاری با آلمان‌ها داشت و لندن از این همکاری سخت ناراحت بود. اولین سندی که در مورد ورود مخفیانه لورنس عربستان به ایران وجود دارد، گزارش محرمانه علی منصور استاندار د.

پس از کشته شدن سیمیتقو، فرمانده قوای آذربایجان از تحریکات «لورنس»، در منطقه اطلاع داشت و به وسیله رکن ۲ قوای تحت امر خود از اقدامات لورنس مطلع شد. سرانجام افسر رئیس رکن دو که طی ماجرایی از ورود «لورنس» به ایران مطلع بود و تا ارومیه وی را تعقیب کرده بود، موفق شد وی را در مدرسه آمریکایی ارومیه شناسایی و دستگیر کند. او ابتدا خود را شخص دیگری معرفی کرد سپس «لورنس» به دفتر فرماندهی قوای آذربایجان انتقال یافت و چون جریان امر با تلگرام رمز به اطلاع رضاخان رسیده بود، از اعدام وی خودداری شد و نامبرده را تحت‌الحفظ به زندان تازه‌تأسیس قصر فرستادند و او را به عنوان یک معلم و کشیش ساده انگلیسی زندانی کردند.

سر انجام در یکی از روزهای اسفند ۱۳۰۹ با اجرای یک صحنه‌سازی توسط مأموران مستوفی الممالک نخست وزیر رضاخان و ایجاد یک شورش در زندان، لورنس ابتدا پذیرایی و اطعام و سپس با مساعدت‌های سرتیپ زاهدی مخفیانه از تهران فراری داده می‌شود.[۲][۳]

تخریب خط آهن حجازویرایش

نوشتار اصلی: خط آهن حجاز

در طول جنگ جهانی اول، بخشی از مسیر خط حجاز توسط توماس ادوارد لورنس، تخریب و نابود شد.[۴]

مرگویرایش

لورنس پس از یک تصادف با موتورسیکلت خود، شش روز در حالت اغما بود و در تاریخ ۱۹ مه ۱۹۳۵ میلادی در اردوگاه بووینگتن انگلستان در گذشت.

در فرهنگ عامهویرایش

کتاب

زندگی‌نامه وی با عنوان «هفت ستون حکمت» (به انگلیسی: The Seven Pillars of Wisdom) اثر مهم وی به شمار می‌رود، که در آن راجع به تجربیات خود در عراق می‌گوید.

سینما

فیلم لورنس عربستان، که در آن پیتر اوتول نقش لورنس را بازی می‌کند، براساس زندگی توماس ادوارد لورنس، در سرزمین حجاز ساخته شده‌است.

جستار شخصیت‌های مشابهویرایش

منابعویرایش

  1. سفرنامه حاج ایاز خان قشقایی، به کوشش پرویز شاکری، کتابخانه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ۱۳۸۸
  2. «ورود مخفیانه لورنس عربستان به ایران و فرار از زندان قصر». پزوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. بازبینی‌شده در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۵. 
  3. «روایت قتل فرخی یزدی تا حبس لورنس عربستان در زندانی که موزه می‌شود». خبرگزاری میراث فرهنگی، ۳ مرداد ۱۳۸۶. 
  4. Heritage: The Hejaz Railway, BBC News