طایفه تکلو (ترکی استانبولی : Tekeoğulları Beyliği به عربی : بنو تكة) یا تکه لو، طایفه‌ای‌ از ترک‌های اغوز که در ایران‌، ترکیه و ترکمنستان ساکن اند. حضور این طایفه در آناتولی همانند سایر طوایف ترک با پیروزی در نبرد ملازگرد (۱۰۷۱ میلادی) صورت گرفت که سرآغاز مرحله جدیدی برای فتح تمام آناتولی بود. ترکان سلجوقی پس از پیروزی بر امپراطوری بیزانس در نبرد ملازگرد که به اسارت امپراطور رومانوس دیوژن انجامید به پیشروی خود ادامه دادند و علاوه بر آسیای صغیر بر خاور نزدیک از جمله فلسطین نیز (۱۰۸۷ میلادی) مسلط شدند.[۱][۲][۳]

امارت تکه - آناتولی

نبرد ملازگرد و تصرف آناتولیویرایش

 
نبرد ملازگرد

پیروزی سلطان آلپ ارسلان در نبرد ملازگرد تنها به شکست و اسارت امپراتور بیزانس منتهی نشد بلکه سد استوار امپراتوری بیزانس برای همیشه در برابر ایرانیان و مسلمانان فرو ریخت تا شروعی باشد برای وقایع بعدی در منطقه آسیای صغیر. در طول یک سده جمعیت بزرگی از ترکهای اوغوز به سوی آناتولی مهاجرت کردند. تصرف آناتولی از سوی ترکان اغوز در عین حال موجب نجات جهان اسلام از مخاطرات و تهدیدات جدی امپراتوری بیزانس شد که با تصرف آسیای صغیر و ایجاد یک مدنیت نوین اسلامی برای جهان اسلامی موهبتی بود. تأسیس امپراتوری سلجوقیان روم توسط نوادگان ارسلان اسرائیل از اولین پیامدهای این پیروزی است [۴]

حسن خلیفه باباویرایش

 
شاهقلی بابا تکه لی

طایفه تکلو در ولایت تکه ساکن و در دوران فترت سلاجقه روم، در امیرنشین تکه (Tekeoğulları Beyliği) حاکم بودند[۵]. این طایفه در زمان شاه اسماعیل صفوی همراه با شش ایل بزرگ ترکمان (ایل افشار، ایل شاملو، ایل استاجلو، ایل ذوالقدر، ایل روملو و ایل قاجار) از آناتولی عثمانی به ایران آمدند و پایه‌های دودمان صفوی را بنیاد گذاردند. ترکان تکلو از طوایف بزرگ قزلباش بودند که از تکه ایلی (آنتالیا) مهاجرت خود را به ایران در دهة دوم سدة دهم آغاز کردند[۶]. یکی از سران این طایفه، به نام حسن خلیفه (پدر شاه قلی بابا) به خدمت شیخ حیدر، پدر شاه اسماعیل اول رسید و در حلقه مریدان خاص وی داخل شد. شیخ حیدر او را مامور کرد که به ولایت خود باز گردد و به ترویج مذهب تشیع و گرد آوردن مریدان همت گمارد. حسن بیگ روملو، مورخ احسن التواریخ می‌نویسد: حسن خلیفه دو نوبت به خدمت شیخ حیدر آمد. آن حضرت او را با چهل نفر از صوفیان به چله خانه فرستاد و هر یک ایشان را یه کوزه آب و قرصی نان همراه کرد تا در اربعین به این مقدار غذا قناعت کنند. بعد از انقضای مدت که از چله خانه بدر آمدند، همه صوفیان توشه خود به کار برده بودند الا حسن خلیفه که آنچه برده بود به خدمت قطب زمانه آورد. مرشد کامل او را رخصت داده روانه ولایت تکه ایلی گردانید. چون بدان دیار رسید در منزل خود نزول نمود. پیره سنان که یکی از صوفیان سلطان حیدر بود، به حضار مجلس گفت که حسن خلیفه آمد، ولی آتش سوزان در ولایت تکه ایلی آورد .... و از وی خوارق عادات سر می‌زد و مردم تابع او می‌شدند.

حسن خلیفه بابا در غاری نزدیک محل زندگی خود به عبادت می‌پرداخت، از این رو در آناتولی به سرعت شهرت فراوانی یافت. او توانست مریدان زیادی را به درگاه خود جذب کند، در این اثنا به تعلیم فقه به شاهقلی هم می‌پرداخت. شهرت پدر و پسر به گوش سلطان بایزید دوم هم رسید بود و سلطان چندین بار برای گرفتن دعا نزد حسن خلیفه بابا رفته و از او طلب دعا در درگاه پروردگار کرده بود و هر سال، برای حسن خلیفه بابا شش تا هفت هزار سکه برای گرفتن دعا می‌فرستاد.[۷]

شورش شیعیان آناتولی علیه عثمانی، ورود به ایران و تشکیل قوای قزلباشویرایش

در سال ۱۵۱۱م/۸۹۰ خ گروهی از شیعیان در تکه در آسیای صغیر در ساحل دریای مدیترانه به رهبری شاه قلی بابا تکلو (فرزند حسن خلیفه) بر علیه حکومت عثمانی شورش کردند و در آن سال شمار زیادی از افراد قبیله تکلو برای تقویت سپاه شاه اسماعیل از گرمیان به ایران آمدند.[۸]

اگرانوویچ می‌نویسد ینصرپاشا (فرزند شاه قلی بابا) در ناحیه خوی، در نزدیکی دریاچه ارومیه، زندگی کرد و سر انجام در همان‌جا نیز در گذشت. پس از مرگش، شش پسر به نام‌های قوجا، بنده علی، پلات، دمیرچی، ساری خان، و نوروز علی از او باقی ماند. پسران ینصرپاشا که هر کدام طایفه‌ای را تحت ریاست داشتند، پس از مرگ پدر از یکدیگر جدا شدند و نام آنان بر این طوایف گذاشته شد. بعداً از این طوایف شعبات کوچکتری پدید آمد. تبارنامه پسران ینصر پاشا و طوایف تابعه آنان که بعدها اکثریت طوایف شاهسون در سراسر کشور زیر مجموعه و یا همپیمان این طوایف بودند، در الگوی تبارنامه زیر آورده شده‌است:[۹]

حسن خليفه بابا
شاهقلی پاشا
ینصر پاشا
قوجا بیگ(قوجابیگلو)بنده علی بنده علی بیگلوپلات پلاتلودمیر خان دمیرچی لوساری خان ساری خان بیگلونوروز علی نوروزعلی بیگلو
طوایف تابعه : مرادلو ، اودولو ، خلیفه لوطوایف تابعه : علی بابالو ،بیگ باغلو ، خلف لوطوایف تابعه : قره شیخ لو ، آبی بیگ لو ، قوزآتلو ، یورتچی، دورجون خوجالو ، تکله ، یکه لوطوایف تابعه : اینانلو ، کلاسر لو،حاجی خوجالو ،قوردلار ،عربلوطوایف تابعه :اجیرلو ، میلی-خلیفه لو ، بالابیگلو ، بیگدلو ، همونلو، زرگرطوایف تابعه :گیکلو ریا، پیرایواتلو

ایل تکلو و تشکیل قوای قزلباشویرایش

 
قزلباش

تکیه‌گاه عمده صفویه، قبایل چادرنشین ترک بودند که در آغاز از هفت قبیله تشکیل می‌شدند و عبارت بودند از: تکه‌لو، شاملو، روملو، استاجلو، افشار، قاجار و ذوالقدر. این قبایل بعدها به نام مشترک قزلباش خوانده شدند.[۱۰]

قوم تکلو امروزه به زبانهای ترکی و لری صحبت میکنند. تکلوها را میتوان در نواحی خراسان، کرمانشاه، کرمان ( منطقه تاریخی اقطاع) و همدان یافت. در روستای بیغش چهل وپنج کیلومتری ملایر به سمت اراک بیش از نیمی از مردم روستا از قوم تکلو هستند. مورخان گفته اند یکی از اقوام که نادرشاه افشار را در فتوحات، یاری میرسانده قوم تکلو بوده است.

شخصیت هاویرایش

  • در پی در گیری دیوسلطان روملو و کپک استاجلو بر سر نیابت سلطنت شاه طهماسب او سر نیابت اتحاد سه گانه با آن دو تشکیل داد ولی دیو سلطان، کپک را کشت و چوها سلطان، شاه طهماسب را تحریک کرد و شاه ضعیف خود با تیر کمان دیو سلطان را کشت و چوها سلطان تکلو نایب بلامنازع سلطان طهماسب شد.[۱۱]
  • محمد تکلو یا تکه لو (تکل پشت)

او پسر ارشد شاه قلی بابا تکلو که یکی از غارتگران اصلی نامبرده شده بود از دست سربازان شاه اسماعیل گریخت و عازم آذربایجان شد.

بخاطر ارادت بیش از حد مجید خان ترک و حمید خان ترک [ ۲ تن از سرداران بزرگ آذربایجان ] نسبت به شاه اسماعیل، از طرف شاه اسماعیل مامور شدن برای دستگیری محمد تکلو و توانستند در دامنه‌های سهند به خاطر سرمای شدید محمد تکلو را دستگیر کنند.

در سال ۹۱۸ ف / ۱۵۱۲ م به دستور شاه اسماعیل به خاطر فرار و نا فرمانی از ایشان دستور قتل او صادر و توسط حمید خان ترک اجرا گردید و این قضیه باعث کدورت بین طایفه تکلو و حمید خان ترک گردید. حال بسیاری از این قوم بزرگ در کرمان ،اصفهان و ترکیه زندگی میکنند .[۱۲]

منابعویرایش

  1. قدیانی، فرهنگ توصیفی تاریخ ایران، ۱۱۱.
  2. کوریک، امپراتوری بیزانس، ۱۱۱.
  3. امامی خوئی، «نبرد ملازگرد یا خندق دوم دنیای اسلام».
  4. عسلی و بینش، روزهای سرنوشت ساز در جنگ‌های صلیبی، ۲۱.
  5. «http://www.kimkimdir.gen.tr/kimkimdir.php?id=1547». پیوند خارجی در |title= وجود دارد (کمک)
  6. تاریخ قزلباشان ص 27.
  7. تاریخ عثمانی جلد ۲ چاپ ۱۰ صفحات ۲۳۰٬۲۳۱٬۲۵۴٬۲۵۵ مترجم: سینا شهبازی.
  8. ایران در عصر صفوی - راجر سیوری - چاپ نوزدهم - صفحهٔ ۳۸
  9. ریچارد تاپر. تاریخ سیاسی اجتماعی شاهسون‌های مغان. ترجمه حسن اسدی. نشر اختران ۱۳۸۴.
  10. حمیدرضا صفاکیش، صفویان در گذرگاه تاریخ، تهران، سخن، 1380.
  11. ایران در عصر صفوی - راجر سیوری - چاپ نوزدهم - صفحهٔ ۵۱
  12. http://danesh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=طایفه+تکلو&SSOReturnPage=Check&Rand=0

پیوند به بیرونویرایش