جلیل زندی

خلبان ایرانی

جلیل زندی (زاده ۱۲ اردیبهشت ۱۳۳۰ گرمسار – درگذشته ۱۲ فروردین ۱۳۸۰ تهران) سرتیپ دوم خلبان اف-۴ فانتوم ۲ و اف-۱۴ تامکت نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران و معاون طرح و برنامه آن نیرو بود.[۱] زندی با رکورد ۱۱ پیروزی در نبردهای هوایی، موفق‌ترین خلبان جنگ ایران و عراق بود، همچنین با رکورد ۸ پیروزی تأیید شده در نبردهای هوایی، بعنوان موفق‌ترین خلبان اف-۱۴ تامکت جهان نیز شناخته می‌شود.[۲][۳]

جلیل زندی
Jalil Zandi-.jpg
زادهٔ۱۲ اردیبهشت ۱۳۳۰
گرمسار
درگذشتهٔ۱۲ فروردین ۱۳۸۰ (۴۹ سال)
تهران
مدفن
درجهسرتیپ دوم
بخشخلبان جنگنده اف-۴ فانتوم اف-۱۴ تام‌کت
جنگ‌ها و عملیات‌هاجنگ ایران و عراق
جنگ نفت‌کش‌ها
نشان‌هاFath Medal 2nd Order.jpg نشان درجه ۲ فتح
دوره دافوس دوره عالی دوره مقدماتی دوره دوم دانشکده افسری
وینگ خلبانی جنگنده F14 Tomcat

زندگی‌نامهویرایش

جلیل زندی در تاریخ ۱۲ اردیبهشت ماه سال ۱۳۳۰ در گرمسار زاده شد. پدرش «عزت‌الله زندی»؛ تکنسین راه‌آهن و زادهٔ روستای لجران و مادرش «گوهرتاج فولادی»؛ خانه‌دار و از اهالی شهر گرمسار بود. جلیل به همراه خانواده‌اش تا پایان کلاس نهم دبیرستان (۱۳۴۴) در گرمسار زندگی می‌کرد و به علت انتقالی پدرش به تهران (محلهٔ خزانهٔ فرح‌آباد) نقل مکان کرد. او دورهٔ دبیرستان را در تهران، «دبیرستان وحید» واقع در محله خانی‌آباد به پایان رساند.

نیروی هوایی ارتشویرایش

وی در سال ۱۳۴۷ دیپلم گرفت. در آن دوران در آزمون ورودی دانشگاه پهلوی شیراز در رشته مهندسی کشاورزی پذیرفته شد، ولی به علت زیادی مخارج، از رفتن به شیراز بازماند. به دلیل آن که سن اعزام به خدمت سربازی در آن دوران ۲۰ سالگی بود، باید ۲ سال دیگر صبر می‌کرد و چون بدون کارت پایان خدمت سربازی، اجازهٔ استخدام در ادارات را نداشت، به ارتش شاهنشاهی ایران پیوست.

او در اواخر سال ۱۳۴۸ به‌عنوان همافر، به نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی ایران پیوست، اما پس از چند ماه در اوایل سال ۱۳۴۹ به علت علاقه‌ای که به خلبانی داشت، به عنوان هنرجوی خلبانی، به ایالات متحده آمریکا اعزام شد و پس از گذراندن یک دوره ۱۴ ماهه در آمریکا، به‌عنوان خلبان به ایران بازگشت.

زندی پس از بازگشت به ایران، زیر نظر شهرام رستمی، که به‌تازگی به عنوان معلم پرواز معرفی شده بود، به یادگیری پرواز با هواپیمای اف-۴ ئی پرداخت. سپس به‌عنوان خلبان جنگنده اف-۴ به همدان منتقل گردید. وی تا آبان ۱۳۵۷ دورهٔ خلبانی اف-۱۴ را نیز سپری کرد و از آن پس فعالیت خود را در پایگاه هشتم شکاری مستقر در اصفهان ادامه داد.

جنگ ایران و عراقویرایش

در نخستین روز جنگ ایران و عراق هنگامی که هواپیماهای عراقی فرودگاه مهرآباد را بمباران کردند، او برای دیدن بستگانش در تهران به سر می‌برد، که با شنیدن خبر بمباران، به اصفهان بازگشت.

هنگامی که سروان نیروی هوایی بود، اغلب با مافوق خود؛ سرهنگ دوم خلبان عباس بابایی که فرماندهٔ پایگاه هشتم شکاری اصفهان بود، درگیری داشت.[۳] عباس بابایی به برخورد بی‌رحمانه با خلبانان و افسرانی که متهم به عدم وفاداری به نظام جمهوری اسلامی و ارزش‌های آن می‌شدند، معروف بود.[۴]

زندانویرایش

در روز ۲۳ تیر ۱۳۶۱ با مراجعه مأموران به درب منزل وی را به اتهام تمرد از یک دستور، به بازداشتگاه منتقل کردند. این اتهام توسط عباس بابایی فرمانده وقت پایگاه شکاری اصفهان، به زندی نسبت داده شده بود. اندکی پس از بازداشت، برای محاکمه او را به دادگاه انقلاب تحویل دادند.

درخواست‌نامهٔ خلبانان پایگاه هشتم شکاری اصفهان برای آزادی جلیل زندی، صفحهٔ یکم
درخواست‌نامهٔ خلبانان پایگاه هشتم شکاری اصفهان برای آزادی جلیل زندی، صفحهٔ دوم

دادگاه انقلاب، جلیل زندی را به ۱۰ سال زندان محکوم کرد، که البته به درخواست فرمانده وقت نیروی هوایی؛ هوشنگ صدیق و درخواست تعدادی از خلبانان نیروی هوایی، پس از ۶ ماه از زندان آزاد گردید.[۴]

دلیل اتهام تمرد از دستوری که به او نسبت داده شد، این بود که از او خواسته شد تا با هواپیمای بونانزا، که هواپیمای تک‌موتورهٔ ملخ‌دار است و فاقد سیستم‌های لازم ناوبری جهت پرواز مسیرهای دور و در شب می‌باشد، به هنگام غروب در یک مأموریت به بوشهر پرواز کند و او به علت آشنا نبودن با مسیر، درخواست یک بلد را داشت و زمانی که با درخواست او مخالفت شده بود، از انجام این دستور امتناع نمود. گزارش کتبی زندی به مسئول عملیات پایگاه، مبنی بر عدم توانایی انجام آن مأموریت و ارجاع این گزارش به فرمانده وقت پایگاه هشتم شکاری، سپس ارسال مدارک از سوی عباس بابایی به دادگاه انقلاب اصفهان، باعث زندانی شدن وی به مدت ۶ ماه گردید.[۴]

نبردهای هواییویرایش

شهرت جلیل زندی به‌عنوان خلبان جنگندهٔ اف-۱۴ است. وی دارای ۱۱ پیروزی در نبردهای هوایی مستقیم (۸ فروند از این پیروزی‌ها قابل استناد و تأییدشده توسط منابع غربی است[۵][۶][۷] و ۳ فروند دیگر، پیروزی احتمالی می‌باشد) در طول جنگ ایران و عراق است.[۸] این پیروزی‌ها شامل: ۴ فروند میگ-۲۳، ۲ فروند سوخو-۲۲، ۲ فروند میگ-۲۱ و ۳ فروند داسو میراژ اف۱ می‌باشند.[۹] از این رو او به‌عنوان موفق‌ترین خلبان شکاری جنگ ایران و عراق و موفق‌ترین خلبان اف-۱۴ جهان شناخته می‌شود.[۱۰]

پس از جنگویرایش

آخرین سِمَت رسمی زندی پیش از مرگ، معاونت طرح و برنامه ستاد نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران بود.

درگذشتویرایش

زندی در تاریخ ۱۲ فروردین ۱۳۸۰ در سن ۴۹ سالگی در یک حادثهٔ رانندگی به همراه همسرش؛ «زهرا محب شاهدین» در تهران درگذشت. پیکر هر دو آنها در آرامستان بهشت زهرا قطعه ۶۶، ردیف ۱۳۷، شماره ۵۰ به خاک سپرده شد.

جستارهای وابستهویرایش

۶ خلبان تک‌خال تاریخ نبردهای هوایی[۱۱][۱۲][۱۳]ویرایش

۱. مانفرد فون ریشتهوفن، خلبان تک‌خال جنگ جهانی اول

۲. اریش هارتمان خلبان تک‌خال جنگ جهانی دوم

۳. نااووین ون کوک خلبان تک‌خال جنگ ویتنام

۴. گیورا اپستین خلبان تک‌خال جنگ اعراب و اسرائی

۵. جلیل زندی خلبان تک‌خال جنگ ایران و عراق

۶. محمد عتیقه چی خلبان تکخال جنگ ایران و عراق

نگارخانهویرایش

منابعویرایش

  1. «Iranian Air-to-Air Victories, 1982-Today». web.archive.org. ۲۰۱۰-۰۳-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۱۶.
  2. Imperial Iranian Air Force: Samurai in the skies
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ Fire in the Hills: Iranian and Iraqi Battles of Autumn 1982, by Tom Cooper & Farzad Bishop, Sept. 9, 2003
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ Iranian F-۱۴ Tomcat Units in Combat by Tom Cooper & Farzad Bishop, 2004, Oxford: Osprey Publishing, pp. 23-24, شابک ‎۱ ۸۴۱۷۶ ۷۸۷ ۵
  5. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۷ ژوئیه ۲۰۱۳.
  6. http://www.acig.org/artman/publish/article_210.shtml
  7. http://www.acig.org/artman/publish/article_211.shtml
  8. Herbert, Adam (January 2015). "Air Power Classics". Air Force Magazine: 76.
  9. Iranian F-۱۴ Tomcat Units in Combat by Tom Cooper & Farzad Bishop, 2004, Oxford: Osprey Publishing, pp. 85–88, ISBN 1 84176 787 5
  10. Iranian F-۱۴ Tomcat Units in Combat by Tom Cooper & Farzad Bishop, 2004, Oxford: Osprey Publishing, p. ۷۹, ISBN 1 84176 787 5
  11. «خلبانان تکخال جهان». www.aerospacetalk.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۱۶.
  12. E., Gordon (2008). Mikoyan MiG-21. Dexter, Keith., Komissarov, Dmitriĭ (Dmitriĭ Sergeevich). Hinckley: Midland. ISBN 9781857802573. OCLC 245555578.
  13. «Home - acig.org». web.archive.org. ۲۰۱۱-۰۴-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۱۶.

پیوند به بیرونویرایش