روان‌پریشی

(تغییرمسیر از جنون)

روان‌پریشی یا سایکوز (به انگلیسی: Psychosis) به معنای وضعیت روانی غیرطبیعی‌ای است که در روانپزشکی برای بیان حالت «از دست رفتن توانایی تشخیص واقعیت از خیال» بکار می‌رود. پسیکوز دربرگیرنده دسته‌ای از اختلالات روانی است که در طول آن‌ها بیمار دچار علایمی مانند توهم یا هذیان شود. هر گاه این علایم در افراد منجر به بروز اختلال در کارکرد یا بروز دیسترس شود،[۶] می‌توان نام اختلال را بر آن گذاشت. دو مشخصه بارز آن شامل هذیان (بیان غیرعمد درک نادرست از واقعیات) و توهم (دیدن یا شنیدن غیرعمد چیزی که اساساً نبوده و نیست) است.

روان پریشی
مترادف‌هافروپاشی روانی
Van Gogh - Starry Night - Google Art Project.jpg
شب پرستاره اثر ون گوگ (۱۸۸۹)، تغییراتی در رنگ و نور که برای روان پریشان ظاهر می شود را نشان می دهد [۱][۲][۳]
تخصصروان‌پزشکی, روان‌شناسی بالینی
علائماعتقادات غلط, دیدن و شنیدن چیزهایی که دیگران نمی بینند و نمی شنوند, حرفهای نامربوط[۴]
عوارضخودزنی, خودکشی[۵]
علتبیماری روانی (اسکیزوفرنی, اختلال دوقطبی), محرومیت از خواب, برخی شرایط پزشکی, داروهای شیمیایی خاص, مواد مخدر (ازجمله الکل و شاه‌دانه)[۴]
درمانداروهای ضدروان‌پریشی, مشاوره, حمایت اجتماعی[۵]
پیش‌آگهیبستگی به علت دارد[۵]
بسامددر مواقعی تا ۳% جمعیت(ایالات متحده)[۴]

تعریفویرایش

واژه سایکوزیس از ترکیب دو کلمه یونانی پسوخه، ψυχή، به معنای روان، و اُسیس، οσις، به معنای موقعیت غیرطبیعی تشکیل شده‌است؛ و به معنی وضعیتی روانی و غیرطبیعی است که حالتهای مختلفی را دربر می‌گیرد ولی اصلی‌ترین ویژگی آن قطع ارتباط مغز با دنیای واقعیات است.

تاریخچهویرایش

علایم این بیماری در گذشته‌های دور نیز شناخته شده بود؛ و پیشینیان تعبیرهایی افسانه وار درباره‌اش داشتند. در گذشته به شیزوفرنی 'جنون جوانی' نیز می‌گفتند که امروزه چندان مورد کاربرد روان‌پزشکان و روان‌شناسان نیست. پیشینیان معتقد بودند دیوانه و مجنون کسی است که دیو یا جن او را تسخیر کرده‌است.

عللویرایش

عوامل ارثی - ژنتیکی، ضربات و تنش‌های شدید روانی، جسمی و محیطی باعث جهش عوامل ژنتیکی پیشا-موجود در فرد، شده و ظهور بیماری را سرعت بخشند. الکل و داروهای خاص می‌توانند سبب جنون شوند، اسکیزوافکتیو، تومورهای مغزی، اسکیزوفرنی، ابتلا به حملات تشنجی، افسردگی‌های نادیده گرفته شده، اختلالات خلقی دوقطبی، زوال عقل (دمانس و آلزایمر) و سکته‌های مغزی.

پاتوفیزیولوژیویرایش

به کاراندام‌شناسی حالت‌های نابهنجار به‌ویژه به بررسی تغییر عملکردهایی که همراه با یک نشانگان یا بیماری رخ می‌دهند، پاتوفیزیولوژی گفته می‌شود.

علایم و نشانه‌هاویرایش

علایم اصلی که در جنون دیده می‌شود عبارتند از:

درمانویرایش

درمان بسته به علت جنون متفاوت است. در اکثر موارد بستری شدن در بیمارستان‌های اعصاب و روان لازم است. داروهایی که توهمات شنوایی ("صداهای شنیده شده")و هذیانها را کاهش می‌دهند، و تفکر و رفتار را پایدار می‌کنند(داروهای آنتی سایکوتیک) مکمل هستند یعنی اغلب به تنهایی مؤثر نمی‌باشند.. گروه درمانی یا مشاوره روان شناسانه نیز کمک‌کننده است.

دارودرمانی در روان‌پریشیویرایش

نسل اول ضدّ روان‌پریشی‌ها،

  1. بوتیروفنون‌ها مانند هالوپریدول و دروپردیول
  2. فنوتیازین‌ها مانند کلرپرومازین، فلوفنازین، تیوریدازین، تری فلوپرازین و پرفنازین
  3. تیوگزانتین‌ها مانند تیوتیکسن و فلوپنتیکسول

نسل دوم آنتی سایکوتیک‌ها (جدیدترند) مانند الانزاپین، کلوزاپین، ریسپریدون، کوئتیاپین، زیپراسیدون

نسل سوم مانند آری پیپرازول

روان‌درمانیویرایش

پیش آگهیویرایش

بیشتر بیماران مبتلا در صورتی که درمان مناسب را دریافت کنند به شکل قابل توجهی بهبود می یابند. پیش آگهی به عواملی چون سن شروع، طول مدت بیماری درمان نشده، علایم همراه، جنسیت، تاهل و حمایت های اجتماعی بستگی دارد.

عوارضویرایش

کاهش عملکرد شغلی، تحصیلی و اجتماعی ممکن است اتفاق بیفتد. در صورت درمان نشدن احتمال این عوارض بسیار بیشتر است. در وضعیت حاد احتمال آسیب زدن به خود و دیگران وجود دارد.

جنون و مسئولیت حقوقی افرادویرایش

دیوانه در مقابل عاقل به کسی گفته می‌شود که نمی‌تواند به درستی از عقل اش استفاده کند. به چنین فردی مجنون گفته می‌شود؛ روانپریشها در اصطلاح عامه دیوانه و در اصطلاح فقهی و حقوقی جزو مجانین محسوب می‌شوند. در حقوق کیفری به دلیل عدم وجود توانایی بیمار در آگاهی از رفتار خویش و عدم توانایی در ارزیابی عملکرد خودش، جنون رافع مسئولیت کیفری به حساب می‌آید و از نظر حقوقی این افراد محجور هستند که این امر دارای آثار حقوقی قابل توجهی است. باید توجه داشت که جنون با سفیه تفاوت دارد و آثار جنون نیز با سفاهت متفاوت است. دیوانگی یا جنون -از نظر شدت و ضعف، دائم یا ادواری بودن و… اشکال متعددی دارد به همین دلیل در بسیاری از موارد تعیین حدود و مسئولیت مجنون مشکلات زیادی بهمراه دارد و نیاز به کارشناسی دقیق متخصصین دارد.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. Kelly, Evelyn B. (2001). Coping with schizophrenia (1st ed.). New York: Rosen Pub. p. 25. ISBN 978-0-8239-2853-8.
  2. Maio, Dr Vincent Di; Franscell, Ron (2016). Morgue: A Life in Death. St. Martin's Press. p. 236. ISBN 978-1-4668-7506-7. Unknown parameter |name-list-style= ignored (help)
  3. Bogousslavsky, Julien; Boller, François (2005). Neurological Disorders in Famous Artists. Karger Medical and Scientific Publishers. p. 125. ISBN 978-3-8055-7914-8. Unknown parameter |name-list-style= ignored (help)
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام NIH2018QA وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام NHS2016 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  6. Gelder, Michael (2005). "Psychiatry", P. 12. Oxford University Press Inc. , New York. ISBN 978-0-19-852863-0.