جنگ‌های پسافرمیمی

نام عناصر ۱۰۴ تا ۱۰۶، موضوع مجادله‌ای[۱] بود که در دهه ۱۹۶۰ شروع شد که توسط شیمی‌دان‌ها به نام جنگ‌های پسافرمیمی[۲] شناخته شده‌است؛ زیرا این عناصر پس از عنصر فرمیم (عنصر شماره ۱۰۰) در جدول تناوبی قرار دارند. این جدال، از اختلاف نظرهای دانشمندان آمریکایی و شوروی که اولین بار این عناصر را جدا کرده بودن به وجود آمد. راه حل نهایی این مجادله، در سال ۱۹۹۷ نیز برای نام‌گذاری عناصر ۱۰۷ تا ۱۰۹ استفاده شد.

اختلافاتویرایش

برابر با کنوانسیون نام‌گذاری عناصر؛ حق نام‌گذاری عناصر جدید برای کاشفان آن است. با این حال، برای عناصر ۱۰۴، ۱۰۵ و ۱۰۶، میان آزمایشگاهی در آمریکا و آزمایشگاهی دیگر در شوروی، با توجه به این که کدام یک آن‌ها را زودتر کشف کرده‌اند، بحثی سر گرفت. هر کدام از طرفین، نام خود را برای عناصر ۱۰۴ و ۱۰۵ پیشنهاد می‌دادند که توسط طرف مقابل به رسمیت شناخته نمی‌شد.


مخالفانویرایش

دو گروه اصلی که در این مناقشه درگیر بودند عبارتند از:

همچنین کمیسیون نام‌گذاری شیمی معدنی آیوپاک (IUPAC)، به عنوان داور، نام‌گذاری پیشنهادی خود را به مجمع عمومی آیوپاک معرفی کرد. گروهی آلمانی نیز در مرکز تحقیقات یون سنگین GSI، که عناصر ۱۰۷ تا ۱۰۹ را کشف کرده بودند، زمانی به این مناقشه اضافه شدند که کمیسون نام‌گذاری شیمی معدنی پیشنهاد داد که نام "hahnium"، که توسط آمریکایی‌ها برای عنصر ۱۰۵ پیشنهاد شده بود، برای عنصر ۱۰۸ که این گروه کشف کرده بودند استفاده شود.

نام‌های پیشنهادی
گروه عدد اتمی نام نام‌بخش
آمریکایی ۱۰۴ Rutherfordium ارنست رادرفورد
۱۰۵ Hahnium اتو هان
۱۰۶ Seaborgium گلن سیبورگ
روسی ۱۰۴ Kurchatovium ایگور کورچتو
۱۰۵ Nielsbohrium نیلز بوهر
آلمانی[۳] ۱۰۷ Nielsbohrium نیلز بوهر
۱۰۸ Hassium هسن، آلمان
۱۰۹ Meitnerium لیزه مایتنر

در سال ۱۹۹۴، کمیسیون نامگذاری شیمی معدنی نام‌های زیر را پیشنهاد کرد:

عدد اتمی نام نام‌بخش
۱۰۴ Dubnium دوبنا، روسیه
۱۰۵ Joliotium فردریک ژولیو کوری
۱۰۶ Rutherfordium ارنست رادرفورد
۱۰۷ Bohrium نیلز بور
۱۰۸ Hahnium اتو هان
۱۰۹ Meitnerium لیزه مایتنر


اعتراض به طرح پیشنهادی IUPAC 94ویرایش

این راه حل موجب اعتراض انجمن شیمی آمریکا (ACS) شد؛ زیرا حق گروه آمریکایی برای معرفی نام عنصر ۱۰۶ مورد بحث قرار نگرفته‌است و این گروه باید حق نام عنصر را داشته باشد. در واقع، آیوپاک تصمیم گرفت که اعتبار کشف عنصر 106 را به برکلی اختصاص دهد.

در همین راستا، گروه آلمانی با اشاره به این که طبق یک کنوانسیون طولانی مدت که یک عنصر توسط کاشفان آن نامگذاری می‌شود، ضد نام پیشنهادی "Hahnium" برای عنصر ۱۰۶ اعتراض کرد.[۳]

علاوه بر این؛ چون قبلاٌ در بسیاری از کتاب‌های آمریکایی نام‌های Rutherfordium و Hahnium برای عنصرهای ۱۰۴ و ۱۰۵ استفاده شده بود، انجمن شیمی آمریکا مخالف استفاده این نام‌ها برای عناصر دیگر بود.

در سال ۱۹۹۵، آیوپاک قوانین بحث برانگیز را رد کرد و کمیته ای از نمایندگان ملی را برای یافتن مصالحه ایجاد کرد. آن‌ها پیشنهاد کردند که در عوض حذف سایر پیشنهادها آمریکایی‌ها، بجز نام Lawrencium برای عنصر شماره ۱۰۳، Seaborgium برای عنصر ۱۰۶ استفاده شود. با توجه به این که طبق گزارشی در سال ۱۹۹۳ گروه روسی به عنوان اولین سنتزکننده عنصر ۱۰۲ شناخته شده بود، نام Flerovium جایگزین نام Nobelium شد. این تصمیم توسط دانشمندان آمریکایی رد شد و به این ترتیب موجب الغای آن شد.[۴] نام Flerovium بعدها برای عنصر شماره ۱۱۴ استفاده شد.[۵]

قطعنامه IUPAC 97ویرایش

در سال ۱۹۹۷، آیوپاک اجلاس دیگری برگزار کرد و در آن به بررسی تمامی نام‌های مورد استفاده و پیشنهادها پرداخت. در نهایت، تصمیم نهایی در مجمع عمومی آیوپاک در ژنو سوئیس اعلام شد.[۶] عنصر شماره ۱۰۵ Dubnium (Db) نامیده شد، که از شهر دوبنا در روسیه که مؤسسه مشترک تحقیقات هسته‌ای در آن قرار دارد گرفته شده‌است. نام‌های پیشنهادی آمریکایی‌ها نیز برای عناصر ۱۰۲، ۱۰۳، ۱۰۴ و ۱۰۶ مورد استفاده قرار گرفتند.

نام‌گذاری نهایی
عدد اتمی نام نام‌بخش
۱۰۴ رادرفوردیوم ارنست رادرفورد
۱۰۵ دوبنیم دوبنا، روسیه
۱۰۶ سیبورگیم گلن سیبورگ
۱۰۷ بوهریم نیلز بوهر
۱۰۸ هاسیم هسن، آلمان
۱۰۹ مایتنریم لیزه مایتنر

خلاصهویرایش

خلاصه نام‌گذاری عناصر از ۱۰۱ تا ۱۱۲:

عدد اتمی نام سیستماتیک آمریکایی روسی آلمانی IUPAC 94 نام نهایی (IUPAC 97) نام امروزی (فارسی)
۱۰۱ unnilunium mendelevium mendelevium mendelevium مندلیفیم
۱۰۲ unnilbium nobelium joliotium nobelium nobelium نوبلیم
۱۰۳ unniltrium lawrencium rutherfordium lawrencium lawrencium لارنسیم
۱۰۴ unnilquadium rutherfordium kurchatovium dubnium rutherfordium رادرفوردیم
۱۰۵ unnilpentium hahnium nielsbohrium joliotium dubnium دوبنیم
۱۰۶ unnilhexium seaborgium rutherfordium seaborgium سیبورگیم
۱۰۷ unnilseptium nielsbohrium bohrium bohrium بوهریم
۱۰۸ unniloctium hassium hahnium hassium هاسیم
۱۰۹ unnilennium meitnerium meitnerium meitnerium مایتنریم
۱۱۰ ununnilium hahnium becquerelium darmstadtium دارمشتادیم
۱۱۱ unununium roentgenium رونتگنیم
۱۱۲ ununbium copernicium کوپرنیسیم
عدد اتمی گزینه‌های اصلی نامگذاری اتم نام‌بخش نام سیستماتیک عنصر شناسایی و کشف توسط لیست نام‌های GSI و JINR

سال ۱۹۹۲

نام رسمی

سال ۱۹۹۵

نام رسمی

سال ۱۹۹۷

۱۰۳ لارنسیم ارنست ارلاندو لارنس unniltrium

(Unt)

مؤسسه مشترک تحقیقات هسته ای(JINR)

و

آزمایشگاه ملی لارنس برکلی کالیفرنیا (LBNL)

لارنسیم

Lr

لارنسیم

Lr

لارنسیم

Lr

رادرفوردیم ارنست رادرفورد
۱۰۴ کورچاتوفیم ایگور کورچاتوف unnilquadium

(Unq)

مؤسسه مشترک تحقیقات هسته ای(JINR)

و

آزمایشگاه ملی لارنس برکلی کالیفرنیا (LBNL)

مایتنریم

Mt

دوبنیم

Db

رادرفوردیم

Rf

رادرفوردیم ارنست رادرفورد
۱۰۵ نیلزبوهریم نیلز بوهر unnilpentium

(Unp)

مؤسسه مشترک تحقیقات هسته ای(JINR)

و

آزمایشگاه ملی لارنس برکلی کالیفرنیا (LBNL)

کورچاتوفیم

Ku

ژولیتیم

Jl

دوبنیم

Db

هانیم اتو هان
۱۰۶ سیبورگیم گلن تئودور سیبورگ unnilhexium

(Unh)

آزمایشگاه ملی لارنس لیورمور

(LLNL)

و

آزمایشگاه ملی لارنس برکلی کالیفرنیا (LBNL)

رادرفوردیم

Rf

سیبورگیم

Sg

سیبورگیم

Sg

۱۰۷ نیلزبوهریم نیلز بوهر unnilseptium

(Uns)

مرکز تحقیقات یون سنگین GSI هلمهولتز

(GSI)

و

مؤسسه مشترک تحقیقات هسته ای(JINR)

نیلزبوهریم

Ns

نیلزبوهریم

Ns

بوهریم

Bh

۱۰۸ هاسیم هسن، آلمان unniloctium

(Uno)

مرکز تحقیقات یون سنگین GSI هلمهولتز

(GSI)

هاسیم

Hs

هانیم

Ha

هاسیم

Hs

۱۰۹ مایتنریم لیزه مایتنر unnilennium

(Une)

مرکز تحقیقات یون سنگین GSI هلمهولتز

(GSI)

هانیم

Ha

مایتنریم

Mt

مایتنریم

Mt

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. ویکی‌پدیای انگلیسی. "Transfermium Wars".
  2. Inc, Educational Foundation for Nuclear Science (1995-01). Bulletin of the Atomic Scientists. Educational Foundation for Nuclear Science, Inc. Check date values in: |تاریخ= (help)
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ نام‌هایی که آیوپاک برای عناصر سنگین برگزید. صص. http://www٫gsi٫de/documents/DOC-۲۰۰۳-Jun-۳۵-۵٫pdf.
  4. Albert, Ghiorso; C, Hoffman Darleane; T, Seaborg Glenn (2000-01-21). Transuranium People, The: The Inside Story. World Scientific. ISBN 9781783262441.
  5. Names and symbols of the elements with atomic numbers 114 and 116 (IUPAC Recommendations 2012). صص. https://www٫iupac٫org/publications/pac/pdf/۲۰۱۲/pdf/۸۴۰۷x۱۶۶۹٫pdf.
  6. Bera, Jitendra K. (1999-03-01). "Names of the heavier elements". Resonance. 4 (3): 53–61. doi:10.1007/BF02838724. ISSN 0973-712X.

پیوند به بیرونویرایش