باز کردن منو اصلی

جواد معروفی (زادهٔ ۱۲۹۱ در تهران - درگذشتهٔ ۱۶ آذر ۱۳۷۲ در تهران)، آهنگساز و نوازنده پیانو اهل ایران بود. او فرزند استاد موسی معروفی نوازنده تار بود.

جواد معروفی
Javad Maroufi.jpg
اطلاعات
نام اصلی جواد معروفی
تولد ۱۲۹۱
تهران
ملیت ایران ایرانی
مرگ ۱۶ آذر ۱۳۷۲ (۸۱ سال)
تهران
سبک‌(ها)

موسیقی کلاسیک

موسیقی سنتی ایرانی
ساز(ها) پیانو، ویولن، تار
ناشرین کاسپین، ایران صدا
سازهای برجسته
پیانو
شاگرد(ها)

انوشیروان روحانی اردشیر روحانی افلیا پرتو مهین زرین پنجه ساسان محبی پویان آزاده سامان احتشامی

مزدا انصاری
آلبوم معروف خواب‌های طلایی، انتظار، سپیده، عاشورا، طبیعت، ردیف موسیقی ایران برای پیانو
وبگاه وبگاه جواد معروفی

محتویات

زندگی‌نامهویرایش

سال هزار و دویست و نود و یک در تهران چشم بر جهان گشود. مادرش عذرا و پدرش موسی معروفی از شاگردان برگزیده درویش خان و از موسیقی دانان بزرگ دوره خود بود. پنج سال داشت که خواهرش نرگس به دنیا آمد. چند سال بعد در همان دوره کودکی مادرش را از دست داد و در خانواده پدری بزرگ شد. در ۱۸ سالگی با شمس الزمان ازدواج کرد. حاصل این ازدواج چهار فرزند بود: منوچهر، شکوه الزمان (گیتی)، ژیلا و فرهاد. معروفی نخستین فردی بود که ردیف موسیقی ایرانی را با خط بین‌المللی برای پیانو نگارش کرد که با انحصار اختصاصی تام، بازنوازی و انتشار این اثر در اختیار شاگرد برگزیده اش دکتر پویان آزاده است. او در طول عمر خود سعی در آشتی دادن موسیقی سنتی و غربی داشت. وی در بامداد روز سه شنبه، ۱۶ آذر ۱۳۷۲ در تهران درگذشت و پیکر او در آرامگاه فرهیختگان ادب و هنر (مقبرهٔ شمارهٔ ۹۵۳ بهشت زهرا تهران) به خاک سپرده شده‌است.

فعالیت هنریویرایش

آموزش موسیقی را نزد پدر آغاز کرد؛ تار می‌نواخت و با نواختن ویولن نیز آشنا شد. بعد از دوره ابتدایی، در ۱۴ سالگی و در دوره‌ای که کلنل وزیری مدیر هنرستان ملی موسیقی بود، به تحصیل در آن جا مشغول شد. به پیانو روی آورد و نزد خانم تاتیانا خاراتیان به یادگیری تکنیک نوازندگی پیانو کلاسیک مشغول شد. اتودها و پرلودهای فردریک شوپن، سونات‌های ولفگانگ آمادئوس موتسارت، لودویگ ون بتهوون، فرانتس شوبرت و فوگ‌های باخ را با مهارت می‌نواخت. در کنار موسیقی کلاسیک، موسیقی ایرانی را هم ادامه داد و تحصیلات موسیقی را نزد علینقی وزیری کامل کرد.

در ۲۱ سالگی، در ۱۳۱۲، به دلیل استعداد شگرفش در موسیقی به استخدام وزارت فرهنگ و هنر وقت درآمد و معلم موسیقی مدارس تهران شد و به آموزش سلفژ و دیکته موسیقی در هنرستان پرداخت. از ۱۳۱۹، هم‌زمان با افتتاح رادیو به این مؤسسه پیوست و سال‌ها تک نواز پیانو بود. از ۱۳۳۲ به سرپرستی موسیقی رادیو منصوب شد و هم‌زمان با آن به عضویت شورای عالی موسیقی درآمد. معروفی همچنین رهبر ارکستر شماره یک و رهبر ارکستر گل‌ها بود. او تنظیم‌کننده آهنگ‌های علی اکبر شیدا، عارف قزوینی، رکن‌الدین مختاری و درویش خان و بسیاری دیگر از آهنگسازان معروف ایرانی بوده‌است.

خودش می‌گوید:

«از بدو تأسیس رادیو در سال ۱۳۱۹ در آنجا هم مشغول شدم. در آن موقع سنی نداشتم ولی هم نوازنده پیانو بودم و هم رهبر ارکستر شماره یک. سال اولی که رادیو تأسیس شد، در اولین ارکستر رادیو این نوازنده‌ها بودند: ابوالحسن صبا، حبیب سماعی، حسین تهرانی، مرتضی نی‌داوود و خود من. بعدها که برنامه گل‌ها تأسیس شد من رهبر ارکستر آن شدم و نوازنده پیانو و سولیست هم بودم. برای ارکستر گل‌ها هم قطعاتی تنظیم می‌کردم.»

او در نواختن پیانو برای موسیقی ایرانی، از روش مشیر همایون شهردار بیشتر از مرتضی محجوبی اقتباس می‌کرد؛ اما شیوه‌ای ویژه و یکتا داشت که تکنیک در آن آشکار بود. معروفی بیش از چهل سال در زمینه آهنگسازی فعالیت کرد. معروفی و پدرش، از نخستین کسانی محسوب می‌شوند که قطعاتی در دامنه موسیقی ایرانی برای پیانو ساخته و تنظیم کرده‌اند. اولین قطعه جواد معروفی، ترانه‌های خیام، بر اساس رباعیات خیام بود که در ۱۳۱۵ اجرا شد.

از جمله خدمات فرهنگی و آموزشی جواد معروفی، می‌توان به سال‌های تدریس در دانشگاه تهران اشاره کرد. در آن زمان روش ساخت آهنگ و فرم‌های اصیل موسیقی را تدریس می‌کرد. استاد در سال‌های عمرش در دانشگاه تهران و هنرستان عالی موسیقی شاگردان بسیاری تربیت کرد که از هنرمندان بنام کشور هستند. اردشیر روحانی، افلیا پرتو، انوشیروان روحانی، پرویز اتابیگ (اتابکی)، مهین زرین پنجه و ساسان محبی.

خودش می‌گوید:

«سبک من را انوشیروان روحانی، اردشیر روحانی، افلیا پرتو، مهین زرین پنجه و ساسان محبی خوب می‌نوازند. آن‌ها شاگردان خوبم بوده‌اند. آنها، هم موسیقی ایرانی را می‌دانند و هم موسیقی غربی را. موسیقی ایرانی را وقتی به شاگرد درس می‌دهیم که دست روان داشته باشد و موسیقی کلاسیک را زده باشد. چون موسیقی کلاسیک دست را روان و نت خوانی را قوی می‌کند. بعداً موسیقی ایرانی به او درس می‌دهیم، چون موسیقی ایرانی تکنیک مفصلی دارد.»

یادواره ها و بزرگداشت هاویرایش

در زمان حیات جواد معروفی ، بزرگداشتی برای او در منزل فریدون حافظی با سخنرانی علی تجویدی و انوشیروان روحانی با حضور اساتید بزرگ موسیقی ایران برگزار شده بود.

علی تجویدی دربارۀ این مراسم گفته است:

آخرین خاطرات من از آن مرحوم به مجلس بزرگداشت خود ایشان باز می گردد که در آنجا فرصت دیدار و گفت و گو با آن عزیز از دست رفته نصیب شد. من همیشه نسبت به شاگردان کلنل وزیری احترام و ارزش ویژه ای قائل بوده ام و بار ها گفته ام که عظمت کلنل در شاگردان او نیز متجلی بود. همیشه کلنل را با کمال الملک و شاگردان او را با پدر خودم (هادی خان تجویدی مینیاتوریست برجسته معاصر) مقایسه کرده ام. به هر حال، در مجلس بزرگداشت جواد معروفی با بسیاری از هنرمندان از جمله شاگردان استاد دیدار کردم. در این مجلس لوحۀ سپاسی نیز به پاس خدمات ارزندۀ استاد به موسیقی ایران تقدیم ایشان شد. جواد معروفی با وقار و متانت همیشگی اش در مجلس حضور یافته بود و مثل همیشه با مهربانی ذاتی خود مرا مورد لطف قرار داد. او از چهره هایی است که همواره نه تنها در ذهن دوستان و همکارانش، که در یاد مردم حقشناس ایرانی باقی خواهد ماند.

پس از فوت او نیز در ۲۲ دیماه سال ۱۳۷۳ انجمن موسیقی ایران بزرگداشت جواد معروفی را در تالار وحدت برگزار کرد. در این بزرگداشت بهمن بوستان پیرامون زندگی و آثار استاد سخنرانی کرد و ساسان محبی و افلیا پرتو قطعاتی از جواد معروفی را نواختند.[۱] ۷ آبان ۱۳۸۳ بزرگداشت دیگر جواد معروفی در کنسرت هاوس وین برگزار شد. در این بزرگداشت قطعاتی از ساسان محبی و فردریک بوبر که با الهام از موسیقی جواد معروفی ساخته شده بود توسط ارکستر دانشگاه موسیقی وین به رهبری نصیر حیدریان اجرا شد.[۲] به مناسبت بزرگداشت ۱۰۰ امین سال تولد جواد معروفی پویان آزاده یکی از جوان‌ترین نوازندگان از نسل سوم شاگردان او در هامبورگ آلمان برنامه‌ای را در بزرگداشت استاد خود به اجرا درآورد.[۳] در 15 بهمن ماه 1395 نیز مؤسسه فرهنگی هنری رادنواندیش بزرگداشت جواد معروفی را در تالار وحدت برگزار کرد. در این بزرگداشت ابتدا کلیپی از صحبت های افلیا پرتو ، حسن ناهید و فرهاد فخرالدینی درباره استاد معروفی پخش شد و سامان احتشامی قطعه خواب های طلایی و فانتزی ژیلا از جواد معروفی، مزدا انصاری سوئیت آوازی کوکو ساخته خودش با الهام از موسیقی جواد معروفی با همراهی خواننده مسعود یکتا و با شعری از فریدون مشیری و همچنین پویان آزاده قطعه راپسودی اصفهان ساخته جواد معروفی را اجرا کردند. در بخش تجلیل نیز از افلیا پرتو تقدیر شد و سپس ارکستر ملی مهر به رهبری ناصر ایزدی روی صحنه رفت و قطعه بهانه ساخته و تنظیم جواد معروفی ، قطعه عقرب زلف کجت با آهنگ و شعر شیدا و تنظیم جواد معروفی به خوانندگی محمد صرفه جو ، قطعه بگذار امشب پر بگشایم ساخته جواد معروفی و شعر سیمین بهبهانی و همچنین قطعه دلم را بی خبر می بری با شعر کاوه و تنظیم جواد معروفی به خوانندگی امیر رفعتی را اجرا کرد. [۴] [۵]

به مناسبت بزرگداشت بیست و پنجمین سال درگذشت جواد معروفی دکتر پویان آزاده جوان ترین شاگرد او در سریلانکا برنامه ای از آثار او به اجرا درآورد و آلبوم با یادش که انتخاب هایی از آثار استادش بوده را با تنظیم و اجرای خودش منتشر می کند. [۶] [۷] در بهمن ماه همان سال نیز قطعۀ چهارگاه برای پیانو و ارکستر اثر جواد معروفی و تنظیم حسین دهلوی در ارکستر ملی ایران با تکنوازی دکتر آزاده و رهبری فریدون شهبازیان مدیر هنری وقت ارکستر برای نخستین بار اجرا می شود.[۸]

آثارویرایش

  • ترانه های خیام (آهنگ اوّل - دوم - سوم - چهارم و پنجم)
  • آلبوم آهنگ های جواد معروفی (خواب های طلائی - فانتزی ژیلا - رومی - کوکو - ساری گلین - پیش درآمد اصفهان (ساختۀ رضا محجوبی - تنظیم جواد معروفی - پرلود شمارۀ ۵)
  • گزیدۀ آثار استاد جواد معروفی برای پیانو (قطعات ساخته و تنظیم شدۀ ایرانی برای پیانو : راست پنجگاه - چهارگاه - پرلود شمارۀ ۵ - پرلود شمارۀ ۶ - راپسودی در ماهور - ماهور - همایون - رنگ چهارگاه - رنگ همایون - رنگ ماهور - فانتزی شمارۀ ۲ - راپسودی اصفهان - رنگ اصفهان (ساختۀ درویش خان - تنظیم جواد معروفی) - پیش درآمد چهارگاه (ساختۀ رکن الدین مختاری - تنظیم جواد معروفی) - چهارمضراب چهارگاه - کرشمۀ چهارگاه - ضربی چهارگاه - غمگین (ساختۀ علینقی وزیری - تنظیم جواد معروفی) - مرغک (ساختۀ علینقی وزیری - تنظیم جواد معروفی) - دو بلبل (ساختۀ علینقی وزیری - تنظیم جواد معروفی) - پرلود و اتود شمارۀ ۲)
  • ردیف موسیقی ایران برای پیانو (نخستین ردیف برای پیانو به خطّ نت بین المللی) (شور، دشتی، ابوعطا، افشاری، بیات ترک، چهارگاه، همایون، بیات اصفهان، نوا، سه گاه، ماهور، راست پنجگاه)

آلبوم های صوتیویرایش

انتظار (رؤیای جوانی - به نازنین سفرکرده - آرزو - ساربان - خورشید می درخشد - انتظار - خاطره ای از استاد)

بهار گلها (دستگاه راست پنجگاه : پیانو جواد معروفی و ویولن همایون خرم)

پرستو ها (پرستوها - پرستوها1 - پرستوها2 - پرستوها3)

جان عشاق (آهنگساز : پرویز مشکاتیان - خواننده : محمدرضا شجریان (حضور جواد معروفی در این آلبوم به عنوان نوازندۀ پیانو : مقدّمه - ساز و آواز - مقدّمه جان عشاق - تصنیف جان عشاق)

چه شور ها (چه شورها - خواب های خوش - بر باد رفته)

خزان (خزان - روزگار من)

خواب های طلائی (پرلود شمارۀ ۱ - پرلود شمارۀ ۲ - پرلود شمارۀ ۳ - پرلود شمارۀ ۴ - پرلود شمارۀ ۵ - فانتزی ژیلا - خواب های طلائی - کوکو - فانتزی روی تم ارمنی - فانتزی در لامینور)

خواب های طلائی دو (خواب های طلائی - گل پژمرده)

دل شکسته (آواز بیات اصفهان : پیانو جواد معروفی و ویولن همایون خرم : دل شکسته)

راز غروب (رؤیا (ماهور) - خاطرۀ کوهستان (افشاری) - راز غروب (اصفهان))

راز گلها (راپسودی - نغمۀ آبشار - راز غروب - راز گلها - پرستوها - شفق - بهار گلها - شکوفه ها)

رومانس 1 ، 2 ، 3 ، 4 ، 5 ، 6 ، 7 ، 8

رومینا (رومینا - طبیعت)

سدۀ یک و دو

شبنم صبحگاهی (به یاد خیّام - شبنم صبحگاهی)

شفق (خاوران و قطار - کرشمه و غم انگیز)

شکوفه ها (دستگاه ماهور : پیانو جواد معروفی و ویولن همایون خرم )

طلوع (بلبل سحری - طلوع)

عاشورا (عاشورا - راز خلقت - فراق)

       ـ نـغـمـه آبـشـار

       و صـدهـا اثـر جـاویـدان در بـرنـامـه هـای گـلـها

منابعویرایش

  1. «بزرگداشت جواد معروفی تالار وحدت» (PDF).
  2. «بزرگداشت جواد معروفی برگزار شد».
  3. «بزرگداشت صدمین سال تولد جواد معروفی».
  4. «نکوداشت جواد معروفی برگزار شد». مجله آنلاین موسیقی راک ایران و جهان. ۲۰۱۷-۰۲-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۲۱.
  5. «خبرگزاری فارس - آیین بزرگداشت جواد معروفی در تالار وحدت برگزار می‌شود». خبرگزاری فارس. ۲۰۱۷-۰۱-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۲۱.
  6. «آلبوم «با یادش» منتشر شد/ ارایه گنجینه مهجور یک مکتب». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۹-۰۱-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۲۲.
  7. «پویان آزاده به یاد استادش نواخت». موسیقی ایرانیان. ۲۰۱۸-۱۲-۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۲۲.
  8. «پویان آزاده: قصد ضبط «چهارگاه برای پیانو و ارکستر» را دارم». گفتگوی هارمونیک Harmony Talk. ۱۳۹۷-۱۱-۲۵ ۱۷:۲۰:۳۳ +۰۰:۰۰. دریافت‌شده در 2019-05-22. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  • THE IRANIAN: Music, Javad Maroufi
  • Rkac ---Javad Maroufi--- English
  • Javad Ma’roufi, Symbol of Iranian Piano
  • "MAʿRUFI, Jawād – Encyclopaedia Iranica".

پیوند به بیرونویرایش