باز کردن منو اصلی

میرزا حسن خان اسفندیاری ملقب به محتشم‌السلطنه (زاده ۱۲۴۶ خورشیدی - درگذشته ۱۳۲۳ خورشیدی) سیاست‌مدار ایرانی و رئیس مجلس شورای ملی، وزیر و سفیر کبیر ایران بوده است. او همچنین پدر همسر اول مریم فیروز محسوب می‌شود.[۲]بنابر بسیاری از منابع و از جمله کتاب تاریخ خانواده اسفندیاری تالیف اسدالله اسفندیاری چاپ ۱۳۲۹ [۳] ، محتشم السلطنه یکی از اعضای خاندان اسفندیاری (نور) و از خاندان‌های معروف ایران و نور استان مازندران در دوره قاجار و پهلوی است که نسب ایشان به شاخه‌ای از اسپهبدان طبرستان موسوم به پادوسبانیان می‌رسد. پادوسبانیان سلسله‌ای ساسانی تبار بودند که از حدود سال ۴۰ هجری تا دوران شاه عباس کبیر صفوی بر بخش‌هایی از طبرستان (بعداً مازندران) حکمرانی میکردند. علی اسفندیاری (نیما یوشیج) و محتشم السلطنه از مشهورترین اعضای این خاندان هستند. در عصر قاجار و پهلوی، وزرا و نمایندگان مجلس و چهره‌های سیاسی و علمی و هنرمندان متعددی از میان افراد این خانواده برخاستند.

حسن اسفندیاری

محتشم السلطنه
ESFANDIAARI.jpg
رئیس مجلس شورای ملی
ادوار دهم تا سیزدهم
مشغول به کار
۱۳۱۴ – ۱۳۲۲
در زمانِ رضاشاه پهلوی
حوزه انتخاباتی تهران[۱]
سفیر کبیر ایران
وزیر مالیه
شروع به کار
کابینه‌های دوم و ششم
نخست‌وزیر حسن مستوفی
وزیر معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه
شروع به کار
کابینه پنجم
نخست‌وزیر حسن مستوفی
وزیر عدلیه و وزیر خارجه
شروع به کار
کابینه اول
نخست‌وزیر حسن مستوفی
وزیر خارجه ایران
اطلاعات شخصی
زاده ۱۸ ذیحجه ۱۲۸۳
۲۳ آوریل ۱۸۶۷
۳ اردیبهشت ۱۲۴۶
تهران،
درگذشت ۵ اسفند ۱۳۲۳ شمسی
۲۴ فوریهٔ ۱۹۴۵ (۷۷ سال)
ملیت  ایران
فرزندان عباسقلی اسفندیاری
شغل ، سیاستمدار
مذهب اسلام شیعه
لقب(ها) «آخوند اعیان»

محتویات

آغاز کارویرایش

پدرش میرزا محمد صدیق‌الملک از کارمندان وزارت امور خارجه بود. محتشم السلطنه در سال ۱۲۸۳ قمری در شهر تهران متولد شد و پس از اتمام تحصیلات مقدماتی در تهران به مدرسه دارالفنون رفت. ابتدا به تبعیت از پدر به عضویت وزارت امور خارجه درآمد و پس از مدتی به عنوان نایب سفارت به برلین اعزام شد. در این مأموریت به زبان‌های فرانسه، آلمانی و انگلیسی تسلط پیدا کرد.

بیسمارک و هیتلرویرایش

وی در حین این مأموریت موفق شد با اتو فون بیسمارک صدراعظم آلمان مذاکراتی به عمل آورد. سال‌ها بعد، در زمانی که اسفندیاری به عنوان رئیس هیئت نمایندگی ایران برای شرکت در تاجگذاری جورج ششم پادشاه انگلستان عازم آن کشور بود، در برلین با آدولف هیتلر ملاقات و گفتگو کرد و حتی در این ملاقات شوخ‌طبعی نیز نمود. هیتلر از او پرسید: «آیا شما سابقاً در آلمان مأموریت داشته‌اید؟» و او پاسخ داد: «بله، البته قبل از تولد شما».

سیاستویرایش

 
محتشم‌السلطنه و هیتلر

اسفندیاری از سنین جوانی در دستگاه دولتی مشغول به کار بوده‌است. او پس از مأموریت در زمان بیسمارک به ایران بازگشت و به ریاست اداره دول غیرهمجوار وزارت خارجه منصوب شد. در سال ۱۲۷۳ خورشیدی به او لقب جناب و نشان درجه اول شیر و خورشید داده شد.[۴] یک سال قبل از قتل ناصرالدین شاه به لقب محتشم السلطنه مفتخر گردید و با سمت ژنرال قنسول ایران به شبه قاره هند عزیمت کرد. در هنگام سفر سوم مظفرالدین شاه جزو ملتزمان رکاب بود و در دوره محمدعلی شاه سمت مترجم حضوری وی را داشت. در کابینه امین السلطان اتابک معاون وزارت خارجه شد و در کابینه مستوفی الممالک وزارت دادگستری را ازآن خود نمود.

دوره‌های وزارتی او از این زمان پی در پی فرامی‌رسد. او در کابینه‌های سپهدار تنکابنی، صمصام السلطنه، عین الدوله و مجدداً مستوفی الممالک وزیر بود. در مخالفت با قرارداد ۱۹۱۹ نطق‌های زیادی کرد و به همین مناسبت به کاشان تبعید شد. با روی کار آمدن احمد قوام به وزارت امور خارجه و در سال ۱۳۰۱ در دوم نخست وزیری احمد قوام به وزارت معارف رسید.[۵]

از دوره پنجم تا دوره سیزدهم مجلس شورای ملی نماینده تهران و مازندران و از دوره دهم برای چهار دوره متوالی سمت ریاست مجلس را از آن خود کرد. با تبعید رضاشاه در اثر وقایع شهریور بیست، به تدریج از سیاست کناره‌گیری نمود و به امور دینی پرداخت به گونه‌ای که به «آخوند اعیان» معروف شد.

در سال ۱۳۱۳ کنگره فردوسی که با شرکت مستشرقین و دانشمندان بزرگ عالم، در تهران و مشهد تشکیل یافت به اتفاق آراء به ریاست کنگره تعیین گردید. در ۱۳۱۴ که فرهنگستان برای احیای زبان فارسی تشکیل شد، از اعضای پیوسته فرهنگستان بود.[۶]

پس از انقضای دوره سیزدهم که به دلیل کهولت سن قادر به احراز شغل نبود و حقوق بازنشستگی هم نداشت بنا بر مصوبه مجلس سیزدهم ماهیانه هزار تومان از مجلس شهریه دریافت می‌کرد. وی مردی متدین، محافظه کار و گشاده‌دست و مورد احترام نمایندگان مجلس بود. حاج محتشم السلطنه در سن ۷۷ سالگی در تهران درگذشت.[۷] مدفن او در آرامگاه خانوادگی در ابن بابویه است.[۸]

خواهرزاده وی، مجید آهی، در دولت‌های علی منصور، محمدعلی فروغی و علی سهیلی وزیر دادگستری بوده است.[۹]

منابعویرایش

  1. «حسن اسفندیاری (محتشم السلطنه(». مرکز پژوهشها. ۱۹۸۰-۰۱-۰۱. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۰۸. 
  2. ESFANDĪĀRĪ, ḤĀJJ MOḤTAŠAM-AL-SALṬANA ḤASAN
  3. اسفندیاری، اسدالله (۱٣۲٩ در تهران صفحات ۱۴٨ تا ۱۵۵). [[تاریخ خانواده اسفندیاری]] (PDF). چاپ اقبال. از پارامتر ناشناخته |محل انتشار= صرف‌نظر شد (کمک); تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک); تداخل پیوند خارجی و ویکی‌پیوند (کمک)
  4. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، زندگینامه و شرح حال رجال وزرای امور خارجه، 130-133.
  5. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، زندگینامه و شرح حال رجال وزرای امور خارجه، 130-133.
  6. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، زندگینامه و شرح حال رجال وزرای امور خارجه، 130-133.
  7. ذکاء الملک فروغی و وقایع شهریور بیست، دکتر باقر عاقلی، انتشارات علمی، ۱۳۶۴ تهران
  8. بازیگران سیاسی عصر رضاشاهی و محمدرضاشاهی، ناصر نجمی، انتشارات انیشتین، ۱۳۷۳ تهران
  9. ذکاء الملک فروغی و وقایع شهریور بیست، دکتر باقر عاقلی، انتشارات علمی، ۱۳۶۴ تهران

الگو:کابینه حسن مستوفی