حلیمه سلطان

حلیمه سلطان، (زاده ۱۵۷۲ آبخازیا – درگذشته ۱۶۲۴ استانبول) همسر محمد سوم و هم‌چنین والده سلطان و نایب‌السلطنه پسرش مصطفی یکم بود. سیاست‌های دربار عثمانی در سال‌های ۱۶۱۷ تا ۱۶۱۸، ۱۶۲۲ تا ۱۶۲۳ توسط او تعیین می‌شد. حلیمه توانست به یکی از زنان قدرتمند در امپراتوری عثمانی و دوران سلطنت زنان تبدیل شود زمانی که کوسم سلطان و صفیه سلطان زنده بودند.

حلیمه سلطان
Tomb of Sultan Mustafa I and Ibrahim I - 09.JPG
نگاره‌ای از مقبره حلیمه سلطان در ایا صوفیه
والده سلطان دوره اول
تصدی۲۲ نوامبر ۱۶۱۷ – ۲۶ فوریه ۱۶۱۸
پیشینخندان سلطان
پسینماه‌فیروز سلطان
والده سلطان دوره دوم
تصدی۲۰ می ۱۶۲۲ –۱۰ سپتامبر ۱۶۲۳
پیشینماه‌فیروز سلطان
جانشینکوسم سلطان
نایب‌السلطنه
تصدی۲۲ نوامبر ۱۶۱۷ – ۲۶ فوریه ۱۶۱۸
پیشینندارد
جانشینکوسم سلطان
زادهحدود ۱۵۷۲
آبخاز، قفقاز
درگذشته۱۶۲۴ (۵۲ سال)
ادرنه، امپراتوری عثمانی
آرامگاه
همسر(ان)محمد سوم
فرزند(ان)مصطفی یکم
شاهزاده محمود
دلربا سلطان
نام کامل
دولتلو عصمتلو حلیمه والده سلطان عالیت الشان حضرتلری
دین و مذهباسلام، پیش‌تر مسیحیت

همسر سلطانویرایش

حلیمه سلطان دارای اصالتی آبخازی بود و بعدا وارد حرم‌سرای محمد سوم در مانیسا شد. او در سال ۱۵۸۶ شاهزاده محمود را به دنیا آورد. عالمه در سال ۱۵۹۵ زمانی که همسرش به سلطنت رسید او همراه با فرزندانش به استانبول رفت. او بعداً در سال ۱۶۰۰ شاهزاده مصطفی را به دنیا آورد.[۱][۲]

در سال ۱۵۹۷ شاهزاده سلیم فوت شد و محمود به‌ عنوان پسر ارشد سلطان ولیعهد سلطنت شد و قدرت عالمه سلطان افزایش یافت. وی با مادرشوهرش صفیه سلطان رابطه خوبی نداشت به همین دلیل در سال ۱۶۰۳ شاهزاده محمود با دسیسه‌های صفیه اعدام ش [۳][۴]

محمد سوم در ۲۰ دسامبر ۱۶۰۳ درگذشت و احمد یکم جانشین پدرش شد. وی بر خلاف سلاطین پیشین دستور اعدام برادرش مصطفی را صادر نکرد. [۵][۶]

والده سلطانویرایش

احمد یکم در ۲۲ نوامبر ۱۶۱۷ فوت شد و مصطفی یکم که در آن زمان ۱۶ یا ۱۷ سال داشت با کمک ماه‌پیکر سلطان به‌سلطنت رسید و حلیمه مقام والده سلطان را کسب کرد، او که از همان ابتدا مشکل جوانی و روحی فرزندش را می دانست قدرت بزرگی را در اداره امپراتوری عثمانی اعمال کرد. وی در زمان سلطنت پسرش روزانه ۳۰۰۰ آسپر دریافت می‌کرد. خیلی زود به دلیل جوان بودن و مشکلات روانی که مصطفی از آن رنج می‌برد دولت را سریع آشفته کرد و حلیمه سلطان به عنوان نایب السلطنه پسرش جوان و دیوانه خود تبدیل شد و حکومت را اداره می‌کرد و قره داوود پاشا متحد او بود.[۷][۸]

مصطفی بعد از سه ماه و چهار روز از سلطنت خلع شد و برادرزاده‌اش عثمان دوم به‌سلطنت رسید و حلیمه سلطان دوباره به کاخ قدیمی رفت. حلیمه در زمان سلطنت عثمان روزانه ۲۰۰۰ آسپر دریافت می‌کرد. به دلیل نبودن زن قدرتمندی در حرم عثمان و مرگ مادرش در سال ۱۶۲۰ حلیمه نفوذی تا حدی زیاد بر حرم‌سرای توپقاپی و از طریق متحدانش در سیاست دربار در اداره امور داشت. وی در برکناری و ترور عثمان در سال ۱۶۲۲ نقش اساسی داشت. وی با سرداران ینی‌چری ملاقات داشت و آن‌ها را به‌شورش تشویق کرد در نهایت ینی‌چری‌ها از حلیمه حمایت کردند و عثمان را از سلطنت خلع کردند و به اعدام رساندن.[۹][۱۰]

پس از ترور عثمان، مصطفی دوباره به سلطنت رسید و ولی بخاطر بدتر شدن بیماری شدید روحی سلطان، حلیمه سلطان با کمک قره داوود پاشا حکومت عثمانی را شخصاً اداره می‌کرد. اما در سال ۱۶۲۳ ابازه محمد پاشا خاستار انتقام عثمان شد و از سمت ارزروم به سمت استانبول لشکرکشی کرد. حلیمه دستور اعدام داماد خود وزیراعظم قره داوود پاشا را صادر کرد اما فایده‌ای نداشت و در نهایت علمای مذهبی، پاشاهای دیوان و افسران عالیرتبه سپاهی و سرداران ینی‌چری سرسختانه خواستار برکناری مصطفی شدند و در این میان مردم نیز به شورش برخاستند. وی به این شرط که جان پسرش حفظ شود رضایت خود را اعلام کرد.[۱۱][۱۲]

مرگویرایش

بعد از خلع مصطفی، مراد چهارم فرزند احمد یکم و کوسم سلطان به سلطنت رسید. حلیمه سلطان همراه با دخترش به کاخ قدیمی نقل مکان کرد ولی بخاطر اتفاقات گذشته بر سر خلع و قتل عثمان دوم به دستور کوسم سلطان شش ماه بعد در سال ۱۶۲۴ مخفیانه کشته شد و در ایا صوفیه دفن شد.[۱۳]

فرزندانویرایش

حلیمه سلطان همراه با محمد سوم سه فرزند داشت.[۱۴]

منابعویرایش

  1. Ga ́bor A ́goston, Bruce Alan Masters. New York: Facts on File (January 1, 2009). Günhan Börekçi. "Mustafa I." Encyclopedia of the Ottoman Empire. Infobase Publishing. p. 409. ISBN 978-1-438-11025-7.
  2. M. Sadık Bilge (2005). Osmanlı devleti ve Kafkasya: Osmanlı varlığı döneminde Kafkasya'nın siyasî-askerî tarihi ve idarî taksimâtı, 1454-1829. Eren Yayıncılık.
  3. Börekçi, Günhan. İnkırâzın Eşiğinde Bir Hanedan: III. Mehmed, I. Ahmed, I. Mustafa ve 17. Yüzyıl Osmanlı Siyasî Krizi - A Dynasty at the Threshold of Extinction: Mehmed III, Ahmed I, Mustafa I and the 17th-Century Ottoman Political Crisis. p. 78.
  4. Peirce 1993, p. 231.
  5. Peirce 1993, p. 129.
  6. Shaw, Stanford J.; Shaw, Ezel Kural (October 29, 1976). History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 1, Empire of the Gazis: The Rise and Decline of the Ottoman Empire 1280-1808. Cambridge University Press. p. 186. ISBN 978-0-521-29163-7.
  7. Dorothy O. Helly, Susan Reverby (1992). Gendered Domains: Rethinking Public and Private in Women's History : Essays from the Seventh Berkshire Conference on the History of Women. Cornell University Press. p. 52. ISBN 978-0-801-49702-5.
  8. Peirce 1993, p. 145.
  9. Gabriel Piterberg (2003). An Ottoman Tragedy: History and Historiography at Play. University of California Press. p. 14. ISBN 978-0-520-93005-6.
  10. Leslie P. Peirce (1993). The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. Oxford University Press. pp. 126–127. ISBN 978-0-195-08677-5.
  11. A History of the Ottoman Empire to 1730. CUP Archive. p. 137.
  12. Elli Kohen (2007). History of the Turkish Jews and Sephardim: Memories of a Past Golden Age. University Press of America. p. 211. ISBN 978-0-761-83600-1.
  13. Börekçi, Günhan. Factions And Favorites At The Courts Of Sultan Ahmed I (r. 1603-17) And His Immediate Predecessors. pp. 65 and n. 96.
  14. Tezcan, Baki. The Debut Of Kösem Sultan's Political Career. p. 357.

مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا، Halime Sultan، ویکی‌پدیا انگلیسی، دانشنامه آزاد (بارگذاری ۳۰ اسفند ۱۳۹۵)

مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا، Halime Sultan، ویکی‌پدیای ترکی، دانشنامه آزاد (بارگذاری ۳۰ اسفند ۱۳۹۵)

والده پیشین:

خندان سلطان
دوره دوم:

ماه‌فیروز سلطان

حلیمه سلطان
دولت عصمتلو و عالیت الشان حضرت حلیمه والده سلطان
والده سلطان امپراتوری عثمانی

۲۲ نوامبر ۱۶۱۷ – ۲۶ فوریه ۱۶۱۸

۲۰ می ۱۶۲۲ – ۱۰ سپتامبر ۱۶۲۳

والده پسین:

ماه‌فیروز سلطان

دوره دوم:

کوسم سلطان