خانات خیوه

کشوری قدیمی در آسیای میانه

خانات خیوه (به ازبکی: Xiva Xonligi) حاکمیتی در آسیای میانه بود که در بین سال‌های ۱۵۱۵ تا ۱۹۲۰ میلادی در منطقهٔ خوارزم در جنوب دریاچه آرال برپا بود. پایتخت این خانات، شهر خیوه در ازبکستان کنونی بود. خانات خیوه به همراه خانات بخارا و خانات خوقند (خجند) یکی از سه خانات ازبک به‌شمار می‌رفت که در دورهٔ زمانی پس از امپراتوری تیموری تا پیش از تصرف آسیای میانه توسط امپراتوری روسیه در اواخر سدهٔ نوزدهم میلادی بر آسیای میانه حکومت می‌کردند.

خانات خیوه
خیوه
۱۵۱۱ میلادی
پرچم خیوه
پرچم
موقعیت جغرافیایی خانات خیوه، حدود ۱۶۰۰ میلادی
موقعیت جغرافیایی خانات خیوه، حدود ۱۶۰۰ میلادی
پایتختخیوه
۴۱°۲۳′ شمالی ۶۰°۲۲′ شرقی / ۴۱٫۳۸۳°شمالی ۶۰٫۳۶۷°شرقی / 41.383; 60.367
زبان(های) رایجازبکی و فارسی[۱]
دین(ها)
اسلام سنی
تصوف (نقشبندیه)
حکومتپادشاهی مطلقه
خان 
• ۱۵۱۱–۱۵۱۸
ایلبارس یکم
• ۱۹۱۸–۱۹۲۰
سید عبدالله
تاریخ 
• بنیان‌گذاری
۱۵۱۱ میلادی
• Kungrad dynasty established
۱۸۰۴
• ضمیمه روسیه
۱۲ اوت ۱۸۷۳ میلادی
• فروپاشی
۲ فوریه ۱۹۲۰ میلادی
پیشین
پسین
تیموریان
اردوی زرین
جمهوری خلق شوروی خوارزم
قلمرو خیوه، بخارا و خوقند تحت حاکمیت روسیه در سال‌های ۱۹۰۳–۱۹۰۲
خانات خیوه در سال ۱۷۰۰ میلادی
سال ۱۸۷۰ میلادی، قلمرو خانات خیوه

فرمانروایان این خانات، از دودمان قاآن‌قیرات‌ها بودند که شاخه‌ای از فرمانروایان آستراخان و از تبار خاندان چنگیزخان به‌شمار می‌آمدند که نسب پدری آن‌ها به شیبان خان بنیان‌گذار دودمان شیبانیان در آسیای میانه و نسل پنجم جوچی پسر اول چنگیزخان می‌رسید.

با فتح این منطقه توسط ارتش روسیه در سال ۱۸۷۳م، خیوه تحت‌الحمایه روسیه شد و در سال ۱۹۲۰م این خانات ملغی شده و به‌جای آن جمهوری شوروی خلق خوارزم تأسیس شد.

این منطقه در سال ۱۹۲۴ میلادی به‌طور رسمی بخشی از شوروی شد و امروزه بخش عمدهٔ آن در جمهوری خودمختار قره‌قالپاقستان و استان خوارزم در ازبکستان کنونی و شمال ترکمنستان کنونی قرار دارد.

اهالی خیوه ترکیبی از ازبک‌ها، ترکمن‌ها، قره‌قالپاق‌ها، قزاق‌ها و تاجیک‌ها بودند. خانات خیوه در دوران اوج قدرت خود بر مناطق قزاق‌نشین در بخش‌های غربی قزاقستان کنونی و بخش‌های شرقی ترکمنستان کنونی در سواحل دریای خزر نیز حکومت می‌کردند. جمعیت خیوه در سال ۱۲۸۲ ه‍.ق حدود ۷۰۰ هزار نفر برآورد شده بود که ۴۰۰ هزار ازبک و ۳۰۰ هزار ترکمن بودند.

نگارۀ اسفندیار جورجی بهادر؛ فرمانروای خیوه در سال‌های ۱۹۱۸-۱۹۱۰

جستارهای وابسته

پیوند به بیرون

پانویس

  1. Nancy Rosenberger (2011), Seeking Food Rights: Nation, Inequality and Repression in Uzbekistan, p.27

منابع

Wikipedia contributors, "Khanate of Khiva," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Khanate_of_Khiva&oldid=191163014 (accessed February ۱۹، ۲۰۰۸).