خانات خیوه

کشوری قدیمی در آسیای میانه

خانات خیوه (به ازبکی: Xiva Xonligi) کشوری در آسیای میانه بود که در میان سال‌های ۱۵۱۵ تا ۱۹۲۰ میلادی در منطقهٔ خوارزم در جنوب دریاچۀ خوارزم تشکیل شده بود. پایتخت این خانات، شهر خیوه در ازبکستان کنونی بود. خانات خیوه به همراه بخارا و خوقند (خجند) یکی از سه خانات ازبک به‌شمار می‌رفت که در دورۀ زمانی پس از تیموریان تا پیش از تصرف آسیای میانه توسط امپراتوری روسیه در اواخر سدۀ نوزدهم بر آسیای میانه حکومت می‌کردند.

Xiva Xonligi
خانات خیوه
Khiva
۱۵۱۱۱۹۲۰
پرچم Khiva
پرچم
موقعیت جغرافیایی خانات خیوه، حدود ۱۶۰۰
موقعیت جغرافیایی خانات خیوه، حدود ۱۶۰۰
پایتختخیوه
۴۱°۲۳′ شمالی ۶۰°۲۲′ شرقی / ۴۱٫۳۸۳°شمالی ۶۰٫۳۶۷°شرقی / 41.383; 60.367
زبان(های) رایجازبکی و فارسی[۱]
دین(ها)
اسلام سنی
تصوف (نقشبندیه)
حکومتپادشاهی مطلقه
خان 
• ۱۵۱۱–۱۵۱۸
ایلبارس یکم
• ۱۹۱۸–۱۹۲۰
سید عبدالله
تاریخ 
• بنیان‌گذاری
۱۵۱۱
• Kungrad dynasty established
۱۸۰۴
• ضمیمه روسیه
۱۲ اوت ۱۸۷۳
• فروپاشی
۲ فوریه ۱۹۲۰
پیشین
پسین
تیموریان
اردوی زرین
جمهوری خلق شوروی خوارزم
قلمرو خیوه، بخارا و خوقند تحت سرپرستی روسیه در سال‌های ۱۹۰۳-۱۹۰۲
نقشۀ کشور خیوه در سال ۱۷۰۰ میلادی

فرمانروایان این خانات، از دودمان قاآن‌قیرات‌ها بودند که شاخه‌ای از فرمانروایان آستراخان و از تبار خاندان چنگیزخان به‌شمار می‌آمدند که نسب پدری آن‌ها به شیبان خان بنیان‌گذار دودمان شیبانیان در آسیای میانه و نسل پنجم جوچی نوهٔ چنگیزخان می‌رسید.

با فتح این منطقه توسط ارتش روسیه در سال ۱۸۷۳م، خیوه تحت‌الحمایه روسیه شد و در سال ۱۹۲۰م این خانات ملغی شده و به‌جای آن جمهوری شوروی خلق خوارزم تأسیس شد. این منطقه در سال ۱۹۲۴م به‌طور رسمی بخشی از شوروی شد و امروزه بخش عمدهٔ آن در جمهوری خودمختار قره‌قالپاقستان و استان خوارزم در ازبکستان کنونی و شمال ترکمنستان کنونی قرار دارد.

اهالی خیوه ترکیبی از ازبک‌ها، ترکمن‌ها، قره‌قالپاق‌ها، قزاق‌ها و تاجیک‌ها بودند. خانات خیوه در دوران اوج قدرت خود بر مناطق قزاق‌نشین در بخش‌های غربی قزاقستان کنونی و بخش‌های شرقی ترکمنستان کنونی در سواحل دریای خزر نیز حکومت می‌کردند. جمعیت خیوه در سال ۱۲۸۲ ه‍.ق حدود ۷۰۰ هزار نفر برآورد شده بود که ۴۰۰ هزار ازبک و ۳۰۰ هزار ترکمن بودند.

نگارۀ اسفندیار جورجی بهادر؛ فرمانروای خیوه در سال‌های ۱۹۱۸-۱۹۱۰

جستارهای وابستهویرایش

پیوند به بیرونویرایش

پانویسویرایش

  1. Nancy Rosenberger (2011), Seeking Food Rights: Nation, Inequality and Repression in Uzbekistan, p.27

منابعویرایش

Wikipedia contributors, "Khanate of Khiva," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Khanate_of_Khiva&oldid=191163014 (accessed February ۱۹، ۲۰۰۸).