باز کردن منو اصلی
پتروسورها
محدودهٔ زمانی: تریاس پسین تا کرتاسه پسین، ۲۲۸ تا ۶۶ میلیون سال پیش
Coloborhynchus piscator jconway.jpg
دیو باستان.[۱]، یکی از بال‌انگشتی‌سانان[۲]
آرایه‌شناسی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: خزندگان[۳]
(طبقه‌بندی‌نشده): شاه‌خزندگان[۴]
راسته: خزندگان بال‌دار[۵]

پتروسورها (به انگلیسی: Pterosaurs) که با نام خزندگان بال‌دار نیز شناخته می‌شوند راسته‌ای از خزندگان هستند که دوران میانه‌زیستی و از دوره تریاس پسین تا آخر کرتاسه پسین در سرتاسر جهان می‌زیستند.[۶] پتروسورهای بال چرمی در حدود ۲۲۸ میلیون سال پیش از خانواده‌ای از شاه‌خزندگان به وجود آمده‌اند و نزدیک‌ترین خویشاوندان زنده‌شان تمساح‌سانان و پرندگان امروزی هستند.[۷] این جانوران در پایان دوره کرتاسه در جریان رویداد انقراض کرتاسه-پالئوژن به طور کامل منقرض شدند. نخستین سنگواره پتروسور توسط زیست‌شناس ایتالیایی کوسیمو کولینی[۸] در سال ۱۷۸۴ کشف شد.[۶]

واژه‌شناسیویرایش

واژهٔ پتروسور از کلمهٔ یونانی πτερόσαυρος به معنی مارمولک بال‌دار گرفته شده‌است. این جانوران به بال‌انگشتی‌ها (پتروداکتیل‌ها[۹]) نیز معروفند این واژه برگرفته از واژهٔ یونانی πτεροδάκτυλος به معنی بال‌انگشتی است‌.[۶]

ویژگی‌هاویرایش

 
کتزلکوآتلوس بزرگ‌ترین پتروسور شناخته‌شده

پتروسور نخستین مهره‌دارانی محسوب می‌شوند که قدرت پرواز کردن درشان تکامل پیدا کرد. ظهور بال، استخوان‌های سبک و ماهیچه‌های قوی تغییراتی بود که پتروسورها آن‌ها را به جهت پرواز به دست آوردند. بال‌های این خزندگان از غشایی از پوست، ماهیچه، و دیگر رشته‌های انبساطی از قفسه سینه تا چهار انگشت دراز برجسته تشکیل شده‌است. دامنه اندازه در پتروسورها بسیار زیاد بود و از گونه‌هایی به کوچکی گنجشک تا گونه‌هایی به بزرگی زرافه در میان آن‌ها وجود داشتند. این جانوران به‌طور عمده گوشت‌خوار بودند و بیشتر از حشرات، ماهیان، نرم‌تنان، سخت‌پوستان و مردار تغذیه می‌کرده‌اند.[۶]

در فرهنگ عامهویرایش

در رسانه‌ها از پتروسورها به عنوان دایناسور نام برده می‌شود ولی این موضوع نادرست است، واژه دایناسور به‌طور صحیح و خاص به گروه مشخصی از خزندگان زمینی با یک حالت ایستاده محدود می‌شود؛ بنابراین پتروسورها بعلاوه گروه‌های گوناگونی از خزندگان آبزی همچون (ایکتیوسور[۱۰] پلسیوسور،[۱۱] موساسور[۱۲] دایناسور نیستند.[۶]

درخت تبارزاییویرایش

پانویسویرایش

  1. Coloborhynchus piscator یا Old Devil
  2. Pterodactyloidea
  3. Sauropsida
  4. Archosauria
  5. Pterosauria
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ "Pterosaurs". ویکی‌پدیای انگلیسی. Retrieved 5 November 2008.
  7. «پتروسورها چگونه پرواز می‌کنند؟». دریافت‌شده در ۹ ژوئیه ۲۰۰۹.
  8. Cosimo Collini
  9. pterodactyls
  10. ichthyosaurs
  11. plesiosaurs
  12. mosasaurs