خسرو سینایی

فیلمنامه‌نویس، آهنگساز، و کارگردان ایرانی

خسرو سینایی (زادهٔ ۲۹ دی ۱۳۱۹ در ساری – درگذشتهٔ ۱۱ مرداد ۱۳۹۹ در تهران)[۳] کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس، آهنگساز، نوازنده، و شاعر اهل ایران بود. آثار او معمولاً بر پایه مستندهای اجتماعی استوار بودند.[۳] سینایی در سال ۱۳۸۷ موفق به دریافت نشان ویژه کشور لهستان از سوی رئیس‌جمهور این کشور شد. او این نشان را به خاطر ساخت فیلم مستند مرثیه گمشده دریافت کرد که روایت‌گر مهاجرت هزاران لهستانی به ایران در سال‌های ۱۹۴۱ و ۱۹۴۲ است.[۴]

خسرو سینایی اصفهانی[۱]
Khosro Sinaei 1 (cropped).jpg
در خرداد ۱۳۹۴
زاده ۲۹ دی ۱۳۱۹
ساری
درگذشته ۱۱ مرداد ۱۳۹۹ (۷۹ سال)
تهران
علت مرگ عفونت ریه و ابتلا به کروناویروس سندرم حاد تنفسی ۲
ملیت ایرانی
تحصیلات معماری
موسیقی
فیلمنامه‌نویسی
کارگردانی
دانشگاه دانشکدهٔ فنی وین
دانشگاه موسیقی و هنرهای نمایشی وین
همسر گیزلا وارگا سینایی
فرح اصولی[۲]
فرزندان یاسمین
سمیرا
سام
آلما
صفحه در وب‌گاه IMDb
صفحه در وب‌گاه سوره
امضا
Khosrow Sinai signature.svg

زندگی هنریویرایش

خسرو سینایی در ۲۹ دی ۱۳۱۹ در ساری زاده شد. پدر او دکتر سید نصیر سینایی اصالتا اهل اردستان و مادرش میمنت آهنین از خانواده‌ای تهرانی بود.[۵] خسرو سینایی پس از مهاجرت به تهران، در سال ۱۳۳۷ از دبیرستان البرز دیپلم گرفت. پس از آن به اتریش سفر کرد و از سال ۱۹۵۹ تا ۱۹۶۳ به تحصیل در رشتهٔ معماری در دانشکده فنی وین پرداخت. او همزمان به تحصیل آهنگسازی در دانشگاه موسیقی و هنرهای نمایشی وین پرداخت و پس از آن به تحصیل در رشتهٔ سینما مشغول شد و با دو درجهٔ ممتاز در کارگردانی و فیلمنامه‌نویسی در سال ۱۳۴۶ از دانشگاه موسیقی و هنرهای نمایشی وین فارغ‌التحصیل شد.[۶]

خسرو سینایی در سال ۱۳۴۲ مجموعه شعری را به نام تاول‌های لجن منتشر کرد.[۳] وی از سال ۱۳۳۷ تا ۱۳۴۶ شاگرد ویکتور وینکل باور، سرپرست بخش آکوردئون کنسرواتوار وین (دانشگاه موسیقی و هنرهای نمایشی وین) بود و در کنسرت‌های گوناگون به عنوان تکنواز و عضو هیئت ارکستر کنسرواتوار شرکت داشت.[۶]

خسرو سینایی در سال ۱۳۴۶ به ایران بازگشت و به مدت پنج سال در وزارت فرهنگ و هنر مشغول به کار شد. او همچنین از سال ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۴ با سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران همکاری کرد. خسرو سینایی از آن زمان تا سال ۱۳۷۱ به آموزش در رشته‌های کارگردانی، فیلمنامه‌نویسی، موسیقی فیلم، مستندسازی و … در دانشگاه و مراکز آموزشی و هنری پرداخت. نخستین فیلم سینمایی خسرو سینایی، زنده‌باد… ساخت سال ۱۳۵۸ است.[۶]

خسرو سینایی در طول زندگی هنری خود بیش از ۱۲۰ فیلم کوتاه و بلند ساخت[۳] که افزون بر نویسندگی و کارگردانی، ساخت موسیقی و تدوین برخی از آثارش را نیز بر عهده داشته‌است.[۶]

سینایی داور بسیاری از جشنواره‌های ایرانی و بین‌المللی نیز بود.[۳]

فیلمنامه‌ای بدون فیلمویرایش

خسرو سینایی در روزهای ۲۸ و ۲۹ دی ۱۳۸۰ در برنامه‌ای به نام «فیلمنامه‌ای بدون فیلم» در خانه هنرمندان ایران به شعرخوانی و آکوردئون نوازی پرداخت. این برنامه به نفع فرهنگنامهٔ کودکان و نوجوانان و با همکاری خانه هنرمندان ایران برگزار شد.[۷]

کنش سیاسیویرایش

در مرداد ۱۳۸۸ و به دنبال اعتراض به نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری، خسرو سینایی به همراه یازده کارگردان دیگر سینمای ایران، در نامه‌ای سرگشاده به نمایندگان مجلس ایران با نام "ما نگرانیم" نسبت به اوضاع سیاسی آن روزها ابراز نگرانی کرده و خواهان برچیده شدن سانسور، رعایت آزادی، منع شکنجه، توقف بازداشت‌های خودسرانه شدند.[۳]

خسرو سینایی در سال‌های پایانی عمر خود فیلم چندانی نساخت و می‌گفت: «نمی‌گذارند فیلمم را بسازم... مهم نیست فیلم چه موضوعی دارد، آنها می‌خواهند عده‌ای را از گود خارج کنند و فقط یک عده خاصی را داشته باشند که زیاد هم حرف نزنند».[۳][۸]

درگذشتویرایش

خسرو سینایی که در مرداد ۱۳۹۹ به دلیل عفونت ریه و ابتلا به کروناویروس سندرم حاد تنفسی ۲، در بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستان امیر اعلم تهران بستری شده بود،[۹] در ۱۱ مرداد ۱۳۹۹ درگذشت.[۱۰][۱۱] پیکر او‌ ۱۲ مرداد ۱۳۹۹ بدون برگزاری مراسم عمومی و تنها با حضور خانواده‌اش در قطعه هنرمندان بهشت زهرا در کنار مزار محمد علی کشاورز به خاک سپرده شد.[۱۲]

آثار هنری[۶]ویرایش

فیلم سینماییویرایش

فیلم مستندویرایش

  • راویان تاریخ (۱۳۸۸)
  • گواهان تاریخ (۱۳۸۶)
  • فرش، اسب، ترکمن (۱۳۸۴)
  • گفتگو با سایه (۱۳۸۴)
  • آوازهای سکوت (۱۳۸۴)
  • طرح برنده (۱۳۸۳)
  • میان سایه و نور (۱۳۸۱)
  • عبور از نمی‌دانم (۱۳۸۱)
  • کوچه پائیز (مستند داستانی بلند ۱۳۷۵)
  • قصه کوتاهی چندهزار ساله (۱۳۷۲)
  • به کوه مهربان بیندیش (۱۳۷۲)
  • گیزلا (۱۳۷۲)
  • آخرین حلقه زنجیر (۱۳۷۰)
  • سرِ مرز (۱۳۷۰)
  • ابر شهر پیر (۱۳۶۴)
  • سفر به تاریخ (۱۳۶۴)
  • نقاشی مدرن ایران (۱۳۵۶)
  • زن دیروز، زن امروز (۱۳۵۶)
  • تهران امروز، تصاویر یک شهر (۱۳۵۶)
  • جناب دماوندی (۱۳۵۳)
  • حسین یاوری (۱۳۵۲)
  • مصور الملکی (۱۳۵۱)
  • مرثیه گمشده (۱۳۴۹–۱۳۶۲)
  • سردی آهن (۱۳۴۹)
  • پرستش (۱۳۴۹)
  • یک سرزمین، یک روز، یک راه (۱۳۴۸)
  • آن سوی هیاهو (۱۳۴۷–۱۳۴۸)
  • سال هنر ایران (۱۳۴۷)
  • آوائی که عتیقه می‌شود (۱۳۴۶)

برخی از فیلم‌های کوتاهویرایش

  • ماهیگیری (۱۳۴۵)
  • پسر، پدر و مادر (۱۳۴۹)
  • فعل مجهول (۱۳۴۹)
  • سرگردانی بچه‌ها میان فرامین خدا و رفتار ما (۱۳۵۱)
  • فرار (۱۳۵۳)
  • خط خوردگی (۱۳۵۶)
  • خانواده ایرانی (۱۳۵۶)
  • ده صحنه تا اخراج (۱۳۵۸)

پویانمایی و تجربیویرایش

  • شاید اگر… (عروسکی ۱۳۵۳)
  • دو راه حل یک مشکل (نقاشی متحرک ۱۳۵۲)
  • شرح حال (۱۳۴۷)

موسیقیویرایش

موسیقی فیلمویرایش

  • من ایران را دوست دارم
  • هیولای درون
  • یار در خانه
  • در کوچه‌های عشق
  • سفر به تاریخ
  • ابر شهر پیر
  • آخرین حلقه زنجیره
  • قصه کوتاهی چند هزار ساله
  • تهران امروز، تصاویر یک شهر
  • مرثیه گمشده
  • گیزلا
  • میان سایه و نور
  • آوازهای سکوت
  • عروس آتش
  • مثل یک قصه

نوار قصهویرایش

نوشته‌ها[۶]ویرایش

  • فیلمنامه صورتگران عصر خون، ۱۳۸۱
  • فیلمنامه سپیدجامه، ۱۳۸۲
  • فیلمنامه عروس آتش، ۱۳۸۳
  • تاول‌های لجن، ۱۳۴۲. ناشر: گالری هنر جدید. (مجموعه شعر)
  • ترانه شاپرک‌های سفید، ۱۳۹۱. ناشر: نشر امرود. (مجموعه شعر)
  • اتاق صورتی، ۱۳۹۴. ناشر: نشر امرود. (مجموعه شعر)[۱۳]
  • کتاب صوتی یادگاری (شعر و موسیقی)[۱۴] ۱۳۹۶[۱۵]

برگردان‌ها[۶]ویرایش

  • جلوه‌های ویژه تصویری در سینما و تلویزیون. ترجمه از انگلیسی، ۱۳۶۷
  • سینمای بعد از کمونیسم (ترجمه مقالات انگلیسی. ۱۳۷۷)
  • فیلمسازان بزرگ جهان (انتخاب و ترجمه از متن انگلیسی ۱۳۸۸)
  • سیاحت و ماجراهای من در ایران. نوشته آرمین و مبری. ترجمه از متن آلمانی (آماده چاپ)

جایزه‌ها[۶]ویرایش

  • جایزه «بهترین فیلم صنعتی» از جشنواره فیلم‌های صنعتی برای فیلم «آخرین حلقه زنجیر» (۱۳۸۴)
  • نشان «هنرمند با افتخار» از وزارت فرهنگ جمهوری لهستان برای فیلم مرثیه گمشده (۲۰۱۰)
  • نشان ویژه «صلیب شوالیه جمهوری لهستان» از سوی رئیس‌جمهور لهستان برای فیلم مرثیه گمشده (۲۰۰۸)
  • جایزه انجمن بین‌المللی منتقدان فیلم (فیبرشی) به فیلم عروس آتش در جشنواره بین‌المللی فیلم کارلوی واری جمهوری چک
  • سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه در هجدهمین دوره جشنواره فیلم فجر، برای فیلم «عروس آتش» (۱۳۷۸)[۱۶]
  • لوح زرین بهترین کارگردانی در دومین دوره جشنواره فیلم فجر، برای فیلم «هیولای درون» (۱۳۶۲)
  • برنده جایزه گلدان بلورین انجمن مبارزان ضد فاشیسم در جشنواره کارلوی جمهوری چک برای فیلم زنده باد... (۱۹۸۰)
  • مجسمه شهر فرنگ آرشیو فیلم ایران برای فیلم «آن سوی هیاهو»، تهران (۱۳۴۷)
  • دیپلم افتخار هیئت داوران بین‌المللی در دومین جشنواره فیلم‌های کودکان و نوجوانان، برای فیلم «آن سوی هیاهو»، تهران (۱۳۴۷)
  • جایزهٔ فارغ‌التحصیلی آکادمی موسیقی و هنرهای نمایشی (وین - اتریش) به فیلم «ماهیگیری» (۱۳۴۶)

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. خسرو سینایی خبرسازی و تجلیل در لهستان
  2. ماهنامه زنان، شماره ۳۸، آبان ۱۳۷۶
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ «خسرو سینایی درگذشت؛ 'من ایران را دوست دارم'». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۱ مرداد ۱۳۹۹.
  4. «مهاجرت لهستانیها به ایران از نگاه خسرو سینایی در «مرثیه گمشده»». www.doctv.ir. ۶ بهمن ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۱۱ مرداد ۱۳۹۹.
  5. مصاحبه با خسرو سینایی
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ ۶٫۵ ۶٫۶ ۶٫۷ «خسرو سینایی». آرته. دریافت‌شده در ۱۱ مرداد ۱۳۹۹.
  7. «فیلم‌نامه‌ای بدون فیلم». یوتیوب خسرو سینایی.
  8. نیره خادمی (۲۷ فروردین ۱۳۹۹). «جهان بعد از کرونا جهان پیچیده‌ای است». روزنامه شهروند. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۰۲.
  9. «حال وخیم خسرو سینایی بر اثر ابتلا به کرونا». ایسنا. ۷ مرداد ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۱ مرداد ۱۳۹۹.
  10. «کرونا خسرو سینایی را هم بُرد». ایسنا. ۱۱ مرداد ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۱ مرداد ۱۳۹۹.
  11. «درگذشت خسرو سینایی، هنرمند و فیلمساز سرشناس ایرانی». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۱۱ مرداد ۱۳۹۹.
  12. «تصاویری از خاکسپاری غریبانه خسرو سینایی/ کارگردان «عروس آتش» در کنار محمدعلی کشاورز آرام گرفت». خبرآنلاین. ۱۱ مرداد ۱۳۹۹.
  13. «خسرو سینایی: پای شب شعرهای فریدون مشیری و سیمین بهبهانی می‌نشستم». خبرگزاری هنر ایران. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۰۱.
  14. «کتاب صوتی یادگاری اثر خسرو سینایی». نوار.
  15. «خسرو سینایی از «یادگاری» خود رونمایی می‌کند». ایسنا. ۲۰۱۷-۱۰-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۰۱.
  16. «خسرو سینایی به‌دلیل ابتلا به کرونا در بخش مراقبت‌های ویژه بستری شد». خبرآنلاین. ۸ مرداد ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۰۱.

پیوند به بیرونویرایش