باز کردن منو اصلی

الفبای عربی

(تغییرمسیر از خط عربی-فارسی)

الفبای عربی (عربی:الْحُرُوف الْعَرَبِیَّة) یا ابجدی عربی (عربی: الْأَبْجَدِيَّة الْعَرَبِيَّة‎) حروف نوشتاری خط و زبان عربی است.

الفبای عربی
Arabic Language.svg
نوعابجد
زبان‌هازبان عربی
دورهٔ زمانی۳۵۶ میلادی تا اکنون
سامانهٔ مادر
ISO 15924Arab, 160
جهتRight-to-left
مخفف یونیکدArabic
دامنه یونیکد
کشورها با کاربرد الفبای عربی:
   به عنوان الفبای رسمی
  به عنوان الفبای رسمی دوم

الفبای عربی دارای حروف بیست و هشت‌گانه می‌باشد؛ و الفبای فارسی از آن گرفته شده‌است.[۱] الفبای عربی دارای دو ترتیب الفبایی و ابجدی می‌باشد. ترتیب الفبایی آن مانند فارسی است با این تفاوت که حرف (ه) قبل از حرف (و) قرار دارد.

ترتیب الفبایی و نام حروفویرایش

نام حروفویرایش

ا (الف)، ب (با)، ت (تا)، ث (ثا)، ج (جیم)، ح (حا)، خ (خا)، د (دال)، ذ (ذال)، ر (را)، ز (زا)، س (سین)، ش (شین)، ص (صاد)، ض (ضاد)، ط (طا)، ظ (ظا)، ع (عین)، غ (غین)، ف (فا)، ق (قاف)، ک (کاف)، ل (لام)، م (میم)، ن (نون)، ه(ها)، و (واو)، ی (یا).

ترتیب ابجدیویرایش

ترتیب ابجدی آن بر پایه حساب عددی (جمل) می‌باشد.

ترتیب ابجدی حروف عربی
کلمه حروف آوا کلمه حرف آوا
اَبْجَدْ ا ʔ سَعْفَصْ س s
ب b ع ʕ
ج d͡ʒ ف f
د d ص
هَوَّزْ ه h قَرَشَتْ ق q
و w ر ɾ
ز z ش ʃ
حُطّی ح ħ ت t
ط ثَخَِّذْ ث θ
ی j خ x
کَلَمَنْ ک k ذ ð
ل l ضَظِغْ ض d̪ˤ
م m ظ ðˤ
ن n غ ɣ
جستارهای وابسته

خط عربی | ابجد | الفبا | خط

ترتیب الفباییویرایش

الفبای عربی
ألِف باء تاء ثاء جيم حاء خاء دال ذال راء زاي سين شين صاد ضاد طاء ظاء عين غين فاء قاف كاف لام ميم نون هاء واو ياء

تاریخچهویرایش

پیش از اسلامویرایش

 
کتیبه‌ای به خط المسند، الفبای باستانی پادشاهی عربی سباء

تا پیش از اسلام مدرکی دال بر خط و سواد داشتن عرب‌های حجاز نیست، ولی از عرب‌های شمالی عربستان ۵ مدرک که کهنه‌ترین آن‌ها مربوط به ۵۱۲ میلادی است، بدست آمده. از عرب‌های جنوبی (مردم یمنی) نیز آثاری بدست آمده‌است که با حروف خط و الفبای مسند می‌نوشتند. مردم حجاز که بر اثر صحرانشینی از نوشتن خط بی‌بهره ماندند. اما اندکی از آن‌ها که کمی پیش از اسلام به عراق و شام می‌رفتند نوشتن را از آن‌ها آموختند و عربی خود را با حروف نبطی یا سریانی و عبرانی می‌نوشتند. برای نمونه سفیان بن امیه که از بازرگانان آن دوره بود از کسانی بود که خط سریانی (سطرنجیلی) را به حجاز آورد. سپس در طول دو قرن خط کوفی را بهبود بخشیدند تا خط فعلی عربی بدست آمد.

پس از اسلامویرایش

 
سه آیهٔ نخست سورهٔ نساء به کوفی به رنگ طلایی و آیات قرآن به رنگ مشکی به زبان کوفی محقق سوره حج
 
یک جلد قرآن متعلق به سده اول هجری. واقع در بخش اسلامی موزه بریتانیا
 
قرآن به خط کوفی مغربی (خط کوفی دارای بیش از ۳۰ شیوه نگارش بود)

در آغاز دوران اسلامی مسلمانان تلاش کردند قرآن را به نگارش درآورند؛ و عدهٔ کمی از آن‌ها که نوشتن می‌توانستند شامل «علی‌بن ابی طالب»، «عمربن خطاب» و «طلحه بن عبیدالله» قرآن را به نگارش درآوردند. در این نگارش از حروف الفبای نبطی یا خط سریانی (سطرنجیلی) استفاده شد. خط‌های نبطی و سریانی هر دو از خط آرامی منشأ گرفته بودند. در این خط ابهامات زیادی بود و حروف بدون نقطه نوشته می‌شدند و مصوت‌های کوتاه و برخی مصوت‌های بلند مانند «ا» در میان واژه‌ها نوشته نمی‌شد.

برای نمونه در این خط ب، ن، ت، ث و ی همانند هم نوشته می‌شدند یا ح، خ، ج یا س و ش همانند بودند.

خط کوفیویرایش

خط عربی امروزی از خط کوفی ساخته شده‌است. به گونه‌ای که علی بن ابی طالب خود نیز به خط کوفی می‌نوشت و خط دیگری نمی‌دانست. دست‌خط علی به خط کوفی امروزه موجود است.[۲]

تا این زمان، قلمرو اعراب از افغانستان و ایران تا سوریه و مصر گسترش یافته بود و غلط‌خوانی‌های زیادی در نامه‌های مختلف به وجود می‌آمد. مردم کشورهای دیگر در ادای واژه‌های عربی دچار مشکل بودند و به زبان خود می‌خواندند و می‌نوشتند تا اینکه در سال ۶۵ هجری،‌ عبد الملك بن مروان در دمشق به خلافت رسید و در نامه‌ای که به حجاج بن یوسف ثقفی خلیفه عراق نوشت، به او گفت که این خط کوفی کفایت نمیکند و از او خواست تا خط عربی را بر پایه‌ی خط کوفی توسعه دهد و ترویج کند. حجاج به سردارانش دستور داد تمام روحانیان ادیان دیگر و کسانی که به خط غیر از عربی می‌نویسند را از دم تیغ بگذرانند. آثار این اقدامات حتی از کتاب‌سوزی در ایران نیز پررنگ‌تر بود.[۳][۴]

این اقدامات مشکلات زیادی برای زبان سایر کشورها ازجمله پارسی‌زبانان به وجود آورد. عرب‌ها خط را به کشورهای دیگر تحمیل نمودند ولی چهار حرف اصلی را در الفبای خود نداشتند و آن را حروف عجمی می‌نامیدند. سرانجام یک خوشنویس ایرانی به نام خواجه ابولمال، سه نویسه پ ژ چ را به الفبای عربی اضافه کرد و پس از مدتی، نویسه گ نیز پس از یک فراز و نشیب ابتدا به شکل (ک یک‌نقطه، دونقطه و سه‌نقطه) سپس (ک همزه‌دار)، و در نهایت به شکل کنونی (گ) به الفبای عربی اضافه شد.[۵]تعلیق و نستعلیق، دو شیوه خوشنویسی از خط عربی هستند که توسط ایرانیان ابداع شدند.

خط عربیویرایش

خط عربی یا شیوه‌های زیباشناسانه و هنری متعدد الفبای زبان عربی، شامل: ثلث، نسخ، محقق، ریحانی، توقیع و رقاع است.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. کتاب زبان پاک نوشته‌ی احمد کسروی به سال ۱۳۲۲ خورشیدی و کتاب در پیرامون تغییر خط فارسی نوشته‌ی یحیی ذکاء به سال ۱۳۲۹ خورشیدی. نسخه الکترونیکی هردو کتاب موجود است
  2. کتاب زبان پاک نوشته‌ی احمد کسروی به سال ۱۳۲۲ خورشیدی و کتاب در پیرامون تغییر خط فارسی نوشته‌ی یحیی ذکاء به سال ۱۳۲۹ خورشیدی صفحه هشتم. نسخه الکترونیکی هردو کتاب موجود است
  3. آثار الباقیه عن القرون الخالیه ص ۳۵ و ۳۶ و ۴۸
  4. کتاب در پیرامون تغییر خط فارسی نوشته‌ی یحیی ذکاء صفحه ششم
  5. کتاب در پیرامون تغییر خط فارسی نوشته‌ی یحیی ذکاء صفحه نهم