دبیان

نوعی توزیع سیستم عاملی کد باز لینوکس تحت پروانه عمومی همگانی گنو

دِبْیان (به انگلیسی: Debian) یک پخش از لینوکس است که از نرم‌افزار آزاد، بیشتر همراه پروانه همگانی گنو ساخته و گسترده شده است.[۱]

دبیان
Debian-OpenLogo.svg
GNOME Shell, GNOME Clocks, Evince, gThumb, GNOME Files at version 3.30 (2018-09) in Dark theme.png
دبیان 9 با محیط رومیزی گنوم
شرکت / توسعه‌دهندهپروژه دبیان
خانوادهشبه-یونیکس
وضعیت توسعهپویا
نوع منبعنرم‌افزار آزاد
تاریخ اولین انتشار۱۶ اوت ۱۹۹۳؛ ۲۶ سال پیش (۱۹۹۳-۰۸-16)
آخرین نسخه پایدار9.8 / ۱۶ ژوئن ۲۰۱۷؛ ۲ سال پیش (۲۰۱۷-۰۶-۱۶)
زبان (های) در دسترسبیش از ۷۳ زبان، از جمله فارسی
روش بروزرسانیAPT
مدیر بستهDpkg
نوع هستهیکپارچه: لینوکس، kFreeBSD (ناپایدار: ریزهسته: گنو هرد)
پروانهاجازه‌نامه‌های آزاد (بیشتر به گونه جی‌پی‌ال). نرم‌افزارهای انحصاری در انبارهای جدا نگهداری می‌شوند.

دبیان یکی از قدیمی‌ترین و روان‌ترین نرم‌افزارها برای به‌کارگیری در رایانه شخصی و سرورها است.[۲][۳][۴][۵] دبیان بیشتر از هر پخش دیگری به نام پایه برای پیشرفت یک پخش لینوکس تازه به کار گرفته شده‌است و تارنمای دیستروواچ می‌گوید که تا سال ۲۰۱۴ میلادی ۱۳۸ پخش بر پایهٔ دبیان ساخته شده و پویا هستند.[۶][۷] هیچ‌کدام از چندشاخگی‌های دبیان به گونه رسمی وابسته به برنامه دبیان نیستند.

دبیان خویشکاری می‌داند که افزون بر پخش به‌روزرسانی‌های امنیتی، داده‌های موشکافانه‌ای درباره دشواری‌های امنیتی نرم‌افزار بگستراند.

آرمانویرایش

برنامه دبیان بر پایه رهنمودهای نرم‌افزار آزاد دبیان راهنمایی می‌شود که به گونه آشکار می‌گوید آرمان این برنامه گسترش یک نرم‌افزار آزاد است و از درونمایه بنیادین آن رهنمودها این است که همه نرم‌افزارهای گسترده شده باید زیر یک پروانه نرم‌افزار آزاد باشند.[۸]

ویژگی‌هاویرایش

گرداننده بسته‌هاویرایش

Dpkg برنامه بنیادین برای گردانش بسته‌های deb در دبیان می‌باشد. APT برای راه‌اندازی دیگر برنامه‌ها به‌کار می‌رود.

APT یک برنامه پیشرفته برای رسیدگی به بسته‌های دبیان است که دربرگیرنده چند برنامه می‌باشد: apt-get, apt-cache, apt-cdrom...

برتری استفاده از APT: آسانی و رسیدگی خودکار به نیازمندی‌های بسته‌ها و راه‌اندازی بسته‌ها از انبارهای آنلاین است.

انبارهاویرایش

دبیان بیش از ۴۹ هزار بسته راه‌اندازی شونده، و بیش از هر پخش لینوکس، در انبار خود دارد که با ویرایش سرراست پرونده /etc/apt/sources.list یا دگرگونی سامان میانجی APT می‌توان هر انباری را افزون کرد.[۹]


چرخه زندگی گسترش‌هاویرایش

(اصلی: جدول چرخه حیات انتشارها)

فازهای پشتیبانیویرایش

هر زمان که یک نسخه پایدار عمده منتشر می‌شود، معمولاً هر دو سال یکبار، تیم امنیتی دبیان نسخه پایدار قبلی که حالا پایدار قدیمی (old-stable) نامیده می‌شود را تنها برای یک سال پشتیبانی خواهد کرد.[۱۰] این به این معنی است که انتشارهای دبیان معمولاً سه سال پشتیبانی دارند.

یک پروژه «پشتیبانی بلند مدت» برای دبیان وجود دارد که توسط «تیم امنیتی دبیان» اداره نمی‌شود، بلکه توسط یک گروه جداگانه از کمپانی‌ها و داوطلبانی که نیاز به پشتیبانی بیشتری دارند انجام می‌شود. هدف این پروژه این است که زمان حیات یک انتشار پایدار دبیان را حداقل به پنج سال برساند، البته تنها چند معماری توسط این پروژه پشتیبانی می‌شود نه همه معماری‌ها.[۱۱]

پشتیبانی فنیویرایش

همانند تمام سیستم‌عامل‌های شبه-یونیکس و بسیاری از پروژه‌های متن-باز، بحث‌های مربوط به توسعه دبیان شامل اجزای مختلف و معماری‌های پردازنده تحت پشتیبانی، و همین‌طور پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و مشکلات کاربران، به‌طور اصلی از طریق لیست‌های پست‌سپاری انجام می‌شود.[۱۲]

با توجه به هدف دبیان مبنی بر جهانی بودن و اجرا بر روی تمام پردازنده‌ها، برای بسیاری از زبان‌ها از جمله زبان پارسی، یک یا چند لیست پست‌سپاری اختصاص داده شده‌است که اشخاص اجازه دارند به زبانی غیر از انگلیسی در آنجا مشکلات و همین‌طور بحث‌های مربوط به بین‌المللی‌سازی و محلی‌سازی را به زبان خود یا انگلیسی مطرح کنند.[۱۳]

لیست پست‌سپاری دبیان برای زبان پارسی:

تاریخچهویرایش

(en)

۱۹۹۳–۱۹۹۸ویرایش

دبیان نخستین بار در تاریخ ۱۶ اوت ۱۹۹۳ بدست ایان مورداک آشکار شد،[۱۴] کسی که در آغاز نام این سامانه را «انتشار لینوکس دبیان» نامید.[۱۵] نام دبیان آمیزه‌ای از نام نامزدش، دبرا لین و نام خودش بود.[۱۶] پیش از پراکندگی دبیان، لینوکس SLS نخستین پخش لینوکس کامپایل‌شده از بسته‌های نرم‌افزاری گوناگون بوده‌است، و یکی از پایه‌های دوست‌داشتنی دیگر پخش‌ها در سال ۱۹۹۳–۱۹۹۴ بود.[۱۷][۱۷] باگ‌ها و نگهداری سست از SLS[۱۸] مورداک را برآن داشت که پخش تازه‌ای بگستراند.

در سال ۱۹۹۳ مورداک «بیانیه دبیان» را بگستراند،[۱۹] برنامه فراگیر خودش را برای سیستم‌عاملی تازه شناساند. او در آن اشاره به ساخت یک پخش لینوکس می‌کند که به‌گونه متن باز و آزاد نگهداری و پیشرفت داده شود، همانند لینوکس و گنو.

برنامه دبیان در آغاز به آرامی گسترش پیدا می‌کرد و نخستین نسخه‌های ۰٫۹x در سال‌های ۱۹۹۴ و ۱۹۹۵ گسترده شدند. در این هنگام این برنامه به دست پروژه گنو از بنیاد نرم‌افزار آزاد مورد حمایت (اسپانسر) قرار گرفت.[۲۰] نخستین پورت به معماری‌های به جز اینتل ۸۰۳۸۶ در سال ۱۹۹۵ آغاز گردید، و نخستین نسخهٔ ‎۱.x‎ دبیان در سال ۱۹۹۶ گسترده شد.

در سال ۱۹۹۶، بروس پرنز به عنوان رهبر پروژه جایگزین ایان مورداک شد.


رهبران برنامهویرایش

رهبر برنامه دبیان (DPL) یک تن پیش‌کشیده در برنامه است که راه کنونی برنامه را گزینش می‌کند.[۲۱] برنامه تا به کنون رهبران زیر را داشته‌است:[۲۲]


پشتیبانی سخت‌افزارویرایش

نیازمندی‌های سخت‌افزارویرایش

دبیان کم‌وبیش بر روی همه‌ی پردازنده‌ها از دسته مدل‌های قدیمی راه‌اندازی می‌شود و کم‌وبیش از همه‌ی سخت‌افزارهای روان پشتیبانی می‌کند.[۲۳] در حالت پایه، دبیان به سرچشمه‌های سخت‌افزاری بیش از آنچه هسته لینوکس و برنامه‌های اساسی گنو (مانند bash,coreutils و …) به آن‌ها نیاز دارد، نیازمند نیست. از آن دسته نیازمندی به اندازه حافظه رم ۲۰ مگابایت برای پردازنده s390(رایانه ibm system z) یا ۴۸ مگابایت برای پردازنده‌های خانواده x86 یا نیازمندی به ۱ گیگابایت فضای دیسک سخت خالی در حالت پایه می‌باشد. همچنین دبیان همه‌ی ویژگی‌های هسته لینوکس مانند چند پردازندگی، پیوند با شبکه‌های بی‌سیم و غیره را پشتیبانی می‌کند.


مشتقاتویرایش

 
درخت خانواده دبیان
انشعاب از شاخه توزیع
پایدار مپیس (SimplyMEPIS), کانوتیکس، کرانچ‌بنگ لینوکس، Floppix
آزمایشی اوبونتو (long term release),[۲۴] مپیس (antiX), پارسیکس، لینوکس مینت (Debian edition)
غیرپایدار اوبونتو، aptosid (former sidux), Semplice Linux
ناشناخته دم اسمال لینوکس، Xandros, کنوپیکس، لینوکس بکترک، لینسپایر، LinEx, Vyatta, others[۲۵]

نگارخانهویرایش

صفحات مرتبطویرایش

منابعویرایش

  1. "What Does Free Mean? or What do you mean by Free Software?". official Debian site. Debian. Retrieved 2009-12-01.
  2. Katherine Noyes (2012-01-11). "Debian Linux Named Most Popular Distro for Web Servers". PC World. Retrieved 2013-02-14.
  3. Joe Brockmeier (2011-02-07). "Why Debian matters more than ever". Network World. Retrieved 2014-05-30.
  4. Steven J. Vaughan-Nichols (2009-12-16). "The Five Distros That Changed Linux". Linux Magazine. Retrieved 2013-02-14.
  5. "Usage Statistics and Market Share of Linux for Websites, October 2012". W3Techs.com. Retrieved 2012-10-13.
  6. "Based on Debian, status active". Distrowatch. Retrieved 2014-05-25.
  7. "Debian Derivatives". Debian Wiki.
  8. "دربارهٔ دبیان". Retrieved ۲۰ تیر ۱۳۸۸. Check date values in: |تاریخ بازدید= (help)
  9. "Chapter 2: Basic Configuration". Debian. Retrieved 2008-10-31.
  10. https://www.debian.org/security/faq#lifespan
  11. https://wiki.debian.org/LTS. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  12. «Debian -- Mailing Lists». دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۳-۰۷.
  13. «Debian Mailing Lists -- Index for Internationalization and Translations». دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۳-۰۷.
  14. "A Brief History of Debian: Introduction: What is the Debian Project?". Debian. Retrieved 2008-05-12.
  15. Ian A Murdock (1993-08-16). "New release under development; suggestions requested". comp.os.linux.development. Web link. Retrieved 2008-10-31.
  16. Nixon, Robin (2010). Ubuntu: Up and Running. O'Reilly Media. p. 3. ISBN 978-0-596-80484-8.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ Hillesley, Richard (2007-11-05). "Debian and the grass roots of Linux". Archived from the original on 15 February 2012. Retrieved 2012-12-15.
  18. Murdock, Ian A (1993-08-16). "NNTP Subject: New release under development; suggestions requested". Retrieved 2007-08-17.
  19. "Appendix A: The Debian Manifesto". Debian. Retrieved 2008-08-13.
  20. "What is the Debian Project?". A Brief History of Debian. Debian.org. Retrieved 2011-07-27.
  21. What does a Debian Project Leader do www.debian.org
  22. "A Brief History of Debian Chapter 2: Leadership". Debian. Retrieved 2008-11-01.
  23. http://www.tldp.org/HOWTO/Hardware-HOWTO/
  24. "LTS - Ubuntu Wiki". Wiki.ubuntu.com. 2012-03-02. Retrieved 2012-04-26.
  25. "The Debian GNU/Linux FAQ: Choosing a Debian distribution". Debian. Retrieved 2008-05-12.

پیوند به بیرونویرایش