باز کردن منو اصلی

دحیه کلبی از اصحاب محمد، پیامبر اسلام بود. دحیه پس از جنگ احد یا جنگ خندق اسلام آورد و در سال ۶ یا ۷ هجری از اسوی محمد نزد هرقل قیصر روم رفت تا او را به دین اسلام دعوت کند.[۱] دحیه تا زمان خلافت معاویه زنده بود و در سال ۴۵ هجری درگذشت.[۱][۲]

در برخی متون تاریخی سال وفات دحیه ۴۵ ق ذکر شده‌است. به نظر می‌رسد او تا این تاریخ که همزمان با دوران خلافت معاویه است در روستای مزه دمشق زندگی می‌کرده‌است.[۳]

دحیه بن خلیفه کلبی، برادر شیری پیامبر و از خویشان شیری او است و در کودکی از یک دایه شیر خوردند و او را رضیع پیامبر اسلام می‌گویند.[۴]

او در زمان امام شیعیان حسن به دارابگرد (به عربی دارابجرد) سفر کرد و خراجگزار امام حسن در داراب بود. اما ابن اثیر می‌نویسد:

مردم بصره باژ (باج) دارابگرد را از حسن دریغ داشتند و گفتند: این بهره ماست، آن را به هیچ‌کس ندهیم.[۵]

مقبره دحیه پس از مرگش در کنار شهر قدیم دارابگرد قرار دارد. گفتنی است که دحیهٔ کلبی اصالتاً اهل یمن بود و مقبرهٔ او در نزدیکی شهر داراب در استان فارس هنوز وجود دارد. از دحیهٔ کلبی بازماندگانی مانده‌است که در داراب و جهرم زندگی می‌کنند و با همین نام یعنی کلبی شناخته می‌شوند. .[۶]دهخدا به نقل از معجم البلدان مقبره دحیه کلبی را روستای مزه معذفی می‌کند.[۷]

دحیه به اندازه‌ای زیبارو بود که بین اعراب آن زمان ضرب‌المثل شده بود.[۱] به گفته مسلمانان برخی اوقات جبرئیل به شکل دحیه کلبی بر محمد بن عبدالله ظاهر می‌شده‌است.[۱]

غزوه خیبرویرایش

شوهر صفیه دختر حیی بن اخطب در جنگ خیبر به دست مسلمانان کشته شد، و پدر او نیز در جنگ با قبیله بنی قریظه کشته شده بود و دحیه کلبی وی را به اسارت به مدینه آورد. اصحاب رسول اکرم گفتند این دختر بزرگترین مردم از طایفه بنی نضیر و بنی قریظه است و شایسته‌است او را انتخاب فرمائی و چون پذیرفت او را آزاد کرد و سپس، وی را به همسری خود اختیار نمود.[۸]

نامه به قیصر رومویرایش

دحیه بن خلیفه کلبی مأمور ارسال نامه محمد به هرقل پادشاه روم بود. هرقل پس از دریافت نامه به دحیه گفت: اکنون برو نزد ضغاطر و نامه او را به او هم برسان و ببین در این موضوع چه می‌گوید؟ دحیه نزد پاپ اعظم (ضغاطر) رفت و نامه را به وی داد. ضغاطر نامه را خواند و آن گاه به دحیه گفت: «سوگند به خداوند که صاحب تو پیغمبر مرسل است و ما او را به اوصافش می‌شناسیم و او را در کتاب‌های خود می‌یابیم». ضغاطر سپس به کلیسا رفت و گفت: «ای گروه ملت روم همانا از جانب احمد نامه‌ای به ما رسیده و ما را به سوی خداوند دعوت می‌کند و من شهادت می‌دهم که جز ذات مقدس خداوند معبودی مستحق ستایش نیست و محمد رسول و فرستاده پروردگار است». در آن هنگام جمعی از شنوندگان به ضغاطر حمله کردند و او را کشتند.[۹]

سریه زید بن حارثهویرایش

دحیه بن خلیفه کلبی از نزد قیصر روم بازمی‌گشت، چون به سرزمین جُذام رسید افرادی وی را غارت کردند. عده‌ای نیز به راه‌زنان حمله بردند و کالای به غارت رفته را به دحیه پس دادند. دحیه رهسپار مدینه شد و آنچه را پیش آمده بود به رسول خدا گزارش داد. رسول خدا زید بن حارثه را با پانصد نفر بر جُذام فرستاد و دحیه را نیز همراه وی بازگرداند. آنان حمله بردند و کسانی از غارتگران را کشتند و صد زن و کودک و هزار شتر و پنج هزار گوسفند اسیر و به غنیمت گرفتند. سرانجام علی بن ابی‌طالب از طرف پیامبر اسلام مأمور شد و زنان و کودکان و اموالشان را آزاد کرد.[۱۰]

دحیه کلبی در ادبیات پارسیویرایش

دیوان اشعار عطار نیشابوری:[۱۱]

ز بس کامد به نزدیک تو جبریلشده چون دحیه الکلب قریشی

منطق الطیر عطار نیشابوری:[۱۲]

جبرئیل از دست او شد خرقه‌داردر لباس دحیه زان گشت آشکار

مصیبت نامه عطار نیشابوری:[۱۳]

کلبه روح القدس قلبی کندقالبش چون دحیه الکلبی کند

حدیقة الحقیقه و شریعة الطریقه سنایی:[۱۴][۱۵][۱۶]

شرفش بهر قال و قیلی رادحیه کردست جبرئیلی را
جهل تو بهر قال و قیلی رادحیه کردست جبرئیلی را
که نمودی چو شرقی از غربیرای او روی دحیة الکلبی

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ شیعه گری و امام زمان - دکتر مسعود انصاری
  2. لعتنامه دهخدا، دحیه ٔ کلبی
  3. حسنی، میرزا محمد: ص13
  4. مجمع البحرین، ماده دحی
  5. حسنی، میرزا محمد: ص14
  6. روزنامه خبر جنوب منتشر شده در استان فارس
  7. دهخدا، واژه مزه
  8. انوار درخشان در تفسیر قرآن، جلد سوم، سوره النساء (۴): آیات ۲ تا ۶، محمد حسینی همدانی، ۱۳۸۰، ص ۱۲۵۳
  9. محمد و زمامداران، صابری همدانی، ۱۳۸۰، ص ۲۰۱
  10. دائرةالمعارف جامع اسلامی، عباس علی اختری، ص ۲۰۳۵
  11. عطار » دیوان اشعار » ترجیعات
  12. عطار » منطق‌الطیر » در نعت رسول
  13. عطار » مصیبت نامه » آغاز کتاب
  14. سنایی » حدیقة الحقیقه و شریعة الطریقه » الباب الثّالث: اندر نعت پیامبر ما محمّد مصطفی علیه‌السّلام و فضیلت وی بر جمیع پیغمبران
  15. سنایی » حدیقة الحقیقه و شریعة الطریقه » الباب السّادس فی ذکر نفس الکلّی و احواله
  16. سنایی » حدیقة الحقیقه و شریعة الطریقه » الباب الثّالث: اندر نعت پیامبر ما محمّد مصطفی علیه‌السّلام و فضیلت وی بر جمیع پیغمبران

۱- کتاب شیعه گری و امام زمان نوشته دکتر مسعود انصاری

۲- حسنی، میرزا محمد، ۱۳۹۳. تاریخچه آرامگاه دحیه کلبی در دارابجرد، مجمع ذخائر اسلامی، قم.