نخل

درخت میوه گرمسیری
(تغییرمسیر از درخت نخل)
نخل
1859-Martinique.web.jpg
نخل، Arecaceae
آرایه‌شناسی
فرمانرو: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): تک‌لپه‌ای‌ها
(طبقه‌بندی‌نشده): تک‌لپه‌ای‌های برگ‌بیدی
راسته: خرماسانان
تیره: نخل

نخل یا مُغ عنوانی است که به گیاهانی از خانواده‌های مختلف اطلاق می‌شود. بیش از همه گیاه خرما به نام نخل معروف است.

گونه نخل خرما در سال ۱۷۵۳ توسط آقای لینه (Linnaeaus) نام‌گذاری علمی و معرفی شد. موطن اصلی نخل، نواحی شبه‌استوایی با میزان بارندگی کم است که میزان آب جهت آبیاری این گیاه کافی باشد.[۱]

گستردگی گونه خرما عمدتاً در نیمکرهٔ شمالی و در کشورهای ایران، پاکستان، عراق، عربستان و سایر کشورهای عربی حاشیهٔ خلیج فارس، همچنین بیشتر کشورهای شمال آفریقا و ایالات متحدهٔ آمریکا است و در نیمکرهٔ جنوبی نیز به‌طور پراکنده دیده می‌شود.[۱]

نخلستان‌های ایران در استان‌های جنوبی: فارس، خوزستان، بوشهر، هرمزگان کرمان و سیستان و بلوچستان پراکنده شده‌اند ومعروف ترین نخل منطقه سیستان و بلوچستان مضافتی میباشد سهم هرمزگان در شهرستان حاجی‌آباد مخصوصاً رقم تجاری پیارم بیش از سایر مناطق کشور است و به شکل منحصر‌به‌فردی فقط رقم پیارم در شهرستان حاجی‌آباد دارای محصول می‌شود. در استان خوزستان خرمای (برحی، گنطار و سایر یا سعمران)، در استان بوشهر خرمای کبکاب و در استان هرمزگان شهرستان حاجی‌آباد خرمای پیارم معروفیت بیشتری دارند.

تیره نخلیان (Arecaceae) گیاهانی هستند درختی، درختچه‌ای یا بالارونده، خاردار، با برگ‌های بزرگ و چین‌خورده، دارای تقسیمات پَری یا پنجه‌ای؛ گل‌آذین گوشتدار، پانیکول یا سُنبله، اغلب دارای براکته‌های اسپات‌مانند، گل‌های یک یا دو-جنسی، منظم، ۶ گلپوش آزاد یا پیوستهٔ گوشتدار، ۶ پرچم یا بیشتر، معمولاً ۳ برچهٔ پیوسته و ندرتاً آزاد، یک تخمک، تخمدان فوقانی ۱ تا ۳خانه‌ای، ۳ تخمک و میوهٔ سته، و گاهی بسیار بزرگ. این گیاهان بومی نواحی گرمسیری هستند.[۲] در گویش بندری که در بخش اعظمی از هرمزگان رایج است به این درخت مُغ گفته می‌شود که کلمه‌ای باستانی است.

در ایران کشت نخل، همزمان با تشکیل حکومت هخامنشیان رونق گرفت. ارقام خرمای ایران بیش از ۴۰۰ رقم است و نقاط کشت خرما عبارتند از: خوزستان، بوشهر، فارس، سیستان و بلوچستان، کرمان، هرمزگان و چندی نواحی دیگر. شمالی‌ترین نقاط کشت این درخت در ایران، قصر شیرین و درهٔ فرخی در حدود ۱۵کیلومتری شمال غربی خور است.[۱]

نخل در روستای متروکه پشکر بهبهان
نخل در روستای متروکه پشکر بهبهان


راستهویرایش

خرماسانان (Arecales) راسته‌ای نخل‌مانند با فقط یک تیره و ۱۸۹ سرده و حدود ۲۴۰۰ گونه که برخی از آنها اهمیت اقتصادی دارند؛ با اینکه همه گونه‌های خرماسانان به‌جز تعداد کمی، محدود به مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری می‌شوند، از لحاظ جغرافیایی و شکل ظاهری با یکدیگر فرق دارند.[۳]

انواع نخلویرایش

ویژگی‌هاویرایش

نخل از درختان گلدار تک لپه‌ای است. انواع نخل به‌طور عمده درختان نواحی گرمسیری هستند. معمولاً نخل‌ها تنه‌های بلند و بدون شاخه‌ای دارند که مجموعه‌ای از برگهایی بزرگ، مرکب و همیشه سبز در بالای آن قرار دارد.

باورهاویرایش

تفریحات ساحلیویرایش

 
نگاره‌ای از سه درخت نخل در هنگام غروب آفتاب در روستای آیا مارینا کرایوشو (en) واقع در ناحیه پافوس، قبرس.
 
نخل خرما

درخت نخل همیشه یادآور ساحل دریا و خاطرات یک سفر ساحلی هست. شاید از دلایل آن وجود نخل در اکثر ساحل‌های توریستی (چه در کناره دریای خزر و چه خلیج فارس) باشد. به همین دلیل نخل جزو عناصر اصلی یک تعطیلات شاد ساحلی همراه با خورشید، دریا و ماسه در ذهن گردشگران حک شده‌است.

نشانه بخششویرایش

در ادبیات فارسی درخت نخل نشان از بخشندگی است، در شعر سعدی آمده‌است:

گرت ز دست برآید چو نخل باش کریم ورت ز دست نیاید چو سرو باش آزاد

نشانه پیروزیویرایش

در اروپای قبل از مسیح شاخه نخل نشان پیروزی بوده‌است.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ «نخل، درخت خرما - خرمانو خرما- خرید خرما - خرید آنلاین خرما - نخل». خرمانو. ۲۰۱۸-۱۰-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۰۵.
  2. سپاسخواه، علی‌رضا، و دیگران، فرهنگ کشاورزی و منابع طبیعی. دانشگاه تهران. ۱۳۷۹ به بعد. شابک: ۹۷۸۹۶۴۰۳۹۲۹۴۲
  3. برابرنهاده‌های فرهنگستان زبان فارسی: دفتر هشتم بایگانی‌شده در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine. بازدید: اکتبر ۲۰۱۱.
  • انجم‌روز، عباس، خرماستان ایران: نشر عروج، زمستان ۱۳۷۳.