باز کردن منو اصلی

۳۵°۳۹′۵۹٫۷″ شمالی ۵۱°۲۷′۳۶٫۳۲″ شرقی / ۳۵٫۶۶۶۵۸۳°شمالی ۵۱٫۴۶۰۰۸۸۹°شرقی / 35.666583; 51.4600889

دروازه دولاب، از دروازه‌های نابودشدهٔ تهران

دروازه دولاب، نام یکی از قدیمی‌ترین دروازه‌های تهران است. این دروازه در حصار شاه طهماسبی در سمت شرق شهر طهران و شرق محله چال میدان و در ورودی بازارچه نایب السلطنه، واقع در خیابان ری امروزی قرار داشت. در گسترش شهر در حصر ناصری محل دروازه دولاب، به در جایی است که در عصر پهلوی سه راه شکوفه خوانده می‌شد و هم‌اکنون چهارراه شمس نامیده می‌شود، انتقال یافت.

تاریخچهویرایش

دولاب، نام یکی از روستاهای بسیار قدیمی منطقه ری واقع نزدیک تهران بوده که در جنوب شرقی این شهر قرار داشته‌است. ده دولاب، بعد از به قدرت رسیدن آغا محمدخان قاجار و انتخاب تهران به عنوان پایتخت ایران، به صورت یکی از روستاهای تهران درآمد. در اوایل عهد قاجاریه، محل این ده، خارج از برج و بارویی که در عهد شاه طهماسب صفوی برای تهران بنا شده بود، قرار داشت. بر اساس نوشته مجدالدین در کتاب زینت‌المجالس، یکی از چهار دروازه موجود در حصار تهماسبی، دروازه دولاب بوده و بواسطهٔ مجاورت با ده دولاب بدین نام خوانده می‌شده‌است. وجود این دروازه در حصار صفوی همچنین بر قدمت این دروازه دلالت دارد.

ظاهراً زمین‌های مجاور دروازه دولاب، جزو زمین‌های کشاورزی تهران بوده‌اند و از این زمین‌ها بیشتر جهت صیفی‌کاری و کشت تره‌بار مصرفی مردم تهران استفاده می‌شد.

اماکن مرتبطویرایش

خیابان کامرانیهویرایش

یکی از خیابان‌های معروف تهران که به دروازه دولاب منتهی می‌شد، خیابان کامرانیه بود. این خیابان ظاهراً در حوالی سال ۱۲۹۸ هجری قمری و توسط محمدحسن خان اعتمادالسلطنه ساخته شده‌است. خود اعتمادالسلطنه، در خاطرات خود، ضمن وقایع سال ۱۲۹۸ ه. ق دربارهٔ خیابان پیش گفته می‌نویسد:

جمعه، ۴ ذی الحجه - شاه [ناصرالدین شاه]، امروز حضرت عبدالعظیم می‌رود. صبح زود به خیابان جدید، موسوم به کامرانیه که خود ساخته‌ام، رفتم، که تشریفات شاه را فراهم بیاورم. دیر شد که شاه بیاید، پیاده، خانهٔ میرزا شفیع مستوفی که حوالی خیابان بود، رفتم. شاه رسید؛ خیلی تعریف خیابان را کرد.

بقعه سیده ملکه خاتونویرایش

همچنین در قسمت جنوبی دولاب، و در کنار جاده تهران به خراسان، یک بقعه ساده خشتی به نام سیده ملکه خاتون قرار داشته‌است که بقایای آن، تا چند دهه قبل موجود بود. برخی از مورخین معتقدند که سیده ملکه خاتون، مادر مؤیدالدوله و فخرالدوله دیلمی بوده که از شیرزنان عصر خود محسوب می‌شده و به دلیری و شجاعت شهرت داشته‌است.

چهارصددستگاهویرایش

نام محله‌ای واقع در منطقه ۱۴ شهرداری تهران است که در سال ۱۳۳۲ خورشیدی از ۴۰۰ خانه در نزدیکی دروازه دولاب تشکیل شده بود.

گورستان ارامنه تهرانویرایش

گورستانی قدیمی واقع در محدوده دروازه دولاب که محل دفن بزرگانی همچون آنتوان سوروگین، عکاس مشهور ایرانی - گرجی است.

منابعویرایش

  • مرتضی سیفی فمی تفرشی (۱۳۸۸تهران در آئینه زمان، تهران: انتشارات اقبال
  • ناصر نجمی (۱۳۷۳تهران در گذر زمان، تهران: انتشارات گوتنبرگ