فهرست سخنرانی‌ها و گفتارهای بهرام بیضایی

این مقاله فهرستی است از سخنرانی‌ها و گفتارهای بهرام بیضایی.

بیضایی سخنرانی‌های فراوانی کرده که بیشترش جلسه‌های درسش در دانشگاه‌های گوناگون بوده، و کمتر سخنرانی‌های دیگر از کنفرانس‌های خبری تا مجلس‌های یادبود و بزرگداشت و غیر از این‌ها. از بسیاری از این سخنرانی‌ها صدا و تصویر و نوشته‌ای نیست. ولی بعضی از این‌ها هم به صورتی منتشر شده‌است. از راهِ نمونه، صدا و متن سخنان او در شبِ سوّم از شب‌های شعر گوتهٔ سالِ ۱۳۵۶ با نام «در موقعیت تئاتر و سینما» منتشر شده‌است. یک گفتارش با دوستانش در پاریس به قلمِ خودش مقاله‌ای شده به نامِ «پس از صد سال». از شماری از سخنرانی‌هایش در دانشگاه استنفورد فیلم برداشته‌اند و منتشر کرده‌اند، به‌طور نمونه از جلسه‌های درسِ شاهنامه و سخنرانی‌هایش دربارهٔ طرب‌نامه. گاهی سخنانی به نظم رانده، مثلاً قصیده‌ای که به یادِ سیمین بهبهانی خوانده و از آن فیلم موجود است. گاهی پیامی کوتاه خوانده که صدایش ضبط شده، مثلاً باری که در ستایش ناصر تقوایی چنین پیامی منتشر کرد. بیضایی گاه در بزرگداشت کسی سخن رانده، به‌طور نمونه در بزرگداشتِ احسان یارشاطر و اکبر رادی. گاهی در نکوهش سخن گفته، از کنفرانس‌های خبری تا گفتگو با رسانه‌های جمعی. گاهی سخنی به مناسبت از راهِ سپاسگزاری و غیر از این گفته، به‌طور مثال در جشنی به افتخار خودش در تورنتو (۲۰۱۷).[۱]

فیلم‌هایی از شرکت در تشییع جنازهٔ فروغ فرّخزاد در بهمنِ ۱۳۴۶ و دریافتِ جایزهٔ جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم تهران در سالِ ۱۳۵۲[۲] و حضور در جشن ۱۳۸۰ دنیای تصویر و چند دورهٔ جشنوارهٔ تیرگان و دریافتِ دکتری افتخاری در دانشگاه سنت اندروز به سال ۱۳۹۶[۳] و پاره‌های کوتاهِ تصویری از پشتِ صحنهٔ کارهای سینمایی و تئاتری (مثلاً جانا و بلادور[۴] و طرب‌نامه[۵] و چهارراه) و نیز گفتگوهایی کوتاه از صوتی و تصویری با بعضی رسانه‌های جمعی (مثلاً دربارهٔ سهراب‌کُشی[۶] و گزارش ارداویراف و طرب‌نامه یا دربارهٔ خودش)[۷] نیز از بیضایی موجود است.

سخنرانی عمومیویرایش

از بعضی سخنرانی‌ها و درس‌ها و جلسه‌های پرسش و پاسخ بیضایی فیلم یا صدا یا نوشته یا خبر موجود است.

تاریخ‌ها از ۱۳۸۹ به بعد از روی تقویم گریگوری
سخنرانی‌ها
سال روز موضوع جای توضیحات
۱۳۴۹ نامعلوم پرسش و پاسخ در میزگرد تئاتر دانشگاه پهلوی؟ فیلم در یوتیوب
اوایلِ دههٔ ۱۳۵۰ نامعلوم تئاتر سعدی؟
۱۳۵۶ ۲۰ مهر «در موقعیت تئاتر و سینما» باغ انجمن روابط فرهنگی ایران و آلمان در شبِ سوّمِ شب‌های شعر گوته (SoundCloud: صدا)
اوایلِ دههٔ ۱۳۶۰ نامعلوم به یادِ پرویز فنّی‌زاده فرهنگسرای نیاوران مجلّهٔ فیلم
۱۳۶۸ پاییز پرسش و پاسخ دانشجویان دربارهٔ آثار نمایشی بیضایی دانشکدهٔ صدا و سيما مهمان جلسهٔ درسِ سهیلا نجم
۱۳۶۹ ۱ تیر پرسش و پاسخ دانشجویان دربارهٔ فیلم‌های بیضایی دانشکدهٔ سینما و تئاتر دانشگاه هنر «هر کس یک فیلم خوب در ایران ساخته باشد، معلم من است». فیلم (۹۳): ۲۰-۲۱. ۱۳۶۹.
نامعلوم سینمای هیچکاک دانشکدهٔ صدا و سیما در جلسهٔ دفاع همچون استاد راهنمای پایان‌نامهٔ پرویز شهبازی دربارهٔ فیلمِ طناب«کارگردانی مهمترین بازی است». گزارش فیلم (۸). ۱۳۶۹.
۱۳۷۰ ۱۲ مهر بررسی سینمای هیچکاک سینماتئاتر کوچک تهران سال ۱۳۷۴ به صورت کامل‌تر در کتاب هیچکاک در قاب منتشر شد.
زمستان سینمای ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ سینمای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان همراهِ نمایشِ چریکه‌ی تارا – مجلّهٔ فیلم (۱۳۷۱)
۱۳۷۱ ۲۱ اردیبهشت داوری و دفاع از پایان‌نامه دانشکدهٔ صدا و سیما در جلسهٔ دفاع همچون استاد راهنمای پایان‌نامهٔ حمید امجد
۱۳۷۲ ۳۰ فروردین پذیرشِ جایزهٔ فیلمِ برگزیدهٔ منتقدان و نویسندگان سینمایی و جایزهٔ جهانبخش نورایی و اهدای جایزهٔ جمیله شیخی و رضا رخشان سینما آزادیِ تهران «شب منتقدان». فیلم (۱۴۱): ۷ و ۱۳. اردیبهشت ۱۳۷۲.
۲۴ اکتبر (۲ آبان) گفتگو با تماشاکنانِ چهارمین جشنوارهٔ فیلم‌های ایرانی در شیکاگو مدرسهٔ مؤسسهٔ هنر شیکاگو «پاسترناک، سولژنیتسین و بیضایی». فیلم (۱۵۳): ۶۰. بهمن ۱۳۷۲. (مترجمِ همزمان: برادرِ بهرام بیضایی)
۱۳۷۳ امریکا
۱۳۷۴ مهر دانشگاه پیام نورِ آران و بیدگل
۲۹ مهر در جلسهٔ مطبوعاتی جشنوارهٔ وینال هتل هیلتون وین
۱۳۷۶ مهر داوری و دفاع از پایان‌نامه دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران در جلسهٔ دفاع همچون استاد راهنمای پایان‌نامهٔ حمید امجد
۱۳۷۹ ۱۱ خرداد پرسش و پاسخ دربارهٔ فیلمِ مرگ یزدگرد سینماتکِ موزهٔ هنرهای معاصر تهران «روایت تراژدی قدرت به زبان نمایش و سینما». دنیای تصویر (۸۳): ۶۰-۶۲. ۱۳۷۹.
اوایلِ دههٔ ۱۳۸۰ نامعلوم پرسش و پاسخ دربارهٔ آثار بیضایی پاتوغ فرهنگی تهران (در مجموعهٔ فرهنگی هنری تهران)
۱۳۸۰ ۱۱ دی پرسش و پاسخ دربارهٔ فیلمِ سگ‌کُشی سینما فردوسیِ تهران «امید به خلاقیت». گزارش فیلم (۱۸۷): ۱۴-۱۵. ۱۳۸۰.
۱۳ دی سخنرانی در پذیرش جایزهٔ فیلم برگزیدهٔ دههٔ ۱۳۷۰ و تقدیرنامهٔ کانون کارگردانان خانهٔ سینمای ایران مرکز همایش‌های رازی دانشگاه علوم پزشکی ایران در جشن پنجم دنیای تصویر
۲۷ دی پرسش و پاسخ در رونمایی فیلمنامهٔ سگ‌کُشی پاتوغ فرهنگی تهران (در مجموعهٔ فرهنگی هنری تهران)
۱۳۸۱ ۲۶ مرداد روخوانیِ افرا و پرسش و پاسخ خانهٔ هنرمندان ایران «معنویت گمشده: گزارشی از جلسه نمایشنامه‌خوانی خانه تئاتر با حضور بهرام بیضائی». نمایش (۵۴): ۲۹-۳۰.
۱۳۸۲ ۱۹ آبان پرسش و پاسخ دربارهٔ شبِ هزارویکُم تالارِ چهارسوی تئاتر شهرِ تهران
۱۳۸۳ ۲۹ مرداد پذیرشِ جایزهٔ بهترین نمایشِ سالِ ۱۳۸۲ فرهنگ‌سرای نیاوران در جشنِ انجمنِ منتقدان و نویسندگانِ خانهٔ تئاترِ ایران
۱۳۸۴ ۲۵ آبان «هزارافسان کجاست؟» انتشارات فرزان روز نقد و بررسیِ کتاب ریشه‌یابی درخت کهن – این سخنرانی سپس‌تر شد مبنای اولیهٔ کتاب هزارافسان کجاست؟
۱۳۸۵ ۱۱ اردیبهشت دربارهٔ نو و در اهدای جایزه به خانوادهٔ غلامحسین ساعدی خانهٔ تئاتر در جشنِ انجمنِ نمایشنامه‌نویسان
۵ دی با دوستداران در شبِ بخارای بهرام بیضایی سالن بتهوونِ خانهٔ هنرمندان ایران
۱۳۸۶ ۲۱ تیر پذیرشِ جایزهٔ ویژهٔ جشن دهم دنیای تصویر تالار وزارت کشور «تقدیر از موثرترین چهره‌ی ادبیات نمایشی ایران». دنیای تصویر (۱۷۴): ۸۹.
۲ بهمن نشستِ خبری دربارهٔ افرا، یا روز می‌گذرد «زندگی مبتنی بر تک‌گویی». اعتماد (۱۵۹۷): ۲۰.
۱۳۸۷ ۸ آبان «درباره‌ی آیدینِ آغداشلو و هُنَرِ او» خانهٔ هنرمندان ایران بخارا (۶۷): ۳۲۲-۳۳۱.
۱۲ بهمن نشست نقد و بررسی فیلمِ وقتی همه خوابیم سینما فلسطین (تهران)
۲۰ اسفند پرسش و پاسخ دربارهٔ فیلمِ وقتی همه خوابیم دانشگاه تهران
۱۳۸۸ ۱۲ اردیبهشت دربارهٔ اکبر رادی و جایزه‌اش تئاتر شهر تهران در اختتامیهٔ جشنوارهٔ بین‌المللی تئاتر دانشگاهی ایران
۹ خرداد نشست رونمایی کتابِ فیلمنامهٔ وقتی همه خوابیم انتشارات روشنگران و مطالعات زنان
۳۰ آبان اکبر رادی و نمایشنامهٔ از پشت شیشه‌ها فرهنگسرای ارسباران − (۲ آذر ۱۳۸۸). «بهرام بیضایی به تحلیل نمایشنامه‌های رادی نشست». اعتماد (۲۱۱۰): ۱۲.
۷ آذر پذیرشِ جایزهٔ جشنوارهٔ فیلم پروین اعتصامی تالارِ اندیشهٔ حوزهٔ هنری سازمان تبلیغات اسلامی تهران «تقدیر از بهرام بیضایی توسط خسرو سینایی». اعتماد (۲۱۱۵): ۱۲. ۱۳۸۸.
اواخرِ دههٔ ۱۳۸۰ نامعلوم حماسه گیلگمشمُهرِ هفتم نامعلوم
۲۰۱۱ زمستان «چرخهٔ فرهنگ» دانشگاه استنفورد دربارهٔ درختِ سخنگو با نمایشِ فیلمِ قالی سخنگو[۸]
زمستان «چرخهٔ فرهنگ» دانشگاه استنفورد دربارهٔ تاریخ سینمای ایران تا دههٔ ۱۳۵۰ و فیلمفارسی[۹] (امرایی، امیلی (۷ بهمن ۱۳۸۹). «از دریچه نگاه پیر سینما و تئاتر». شرق (۱۱۷۱).)
زمستان «چرخهٔ فرهنگ» دانشگاه استنفورد
زمستان «چرخهٔ فرهنگ» دانشگاه استنفورد
زمستان «چرخهٔ فرهنگ» دانشگاه استنفورد
زمستان «چرخهٔ فرهنگ» دانشگاه استنفورد
زمستان «چرخهٔ فرهنگ» دانشگاه استنفورد
زمستان «چرخهٔ فرهنگ» دانشگاه استنفورد
زمستان «چرخهٔ فرهنگ» دانشگاه استنفورد
زمستان «چرخهٔ فرهنگ» دانشگاه استنفورد
بهار «سینما و اسطوره‌شناسی» دانشگاه استنفورد [۸]
بهار «سینما و اسطوره‌شناسی» دانشگاه استنفورد
بهار «سینما و اسطوره‌شناسی» دانشگاه استنفورد
بهار «سینما و اسطوره‌شناسی» دانشگاه استنفورد
بهار «سینما و اسطوره‌شناسی» دانشگاه استنفورد
بهار «سینما و اسطوره‌شناسی» دانشگاه استنفورد
بهار «سینما و اسطوره‌شناسی» دانشگاه استنفورد
بهار «سینما و اسطوره‌شناسی» دانشگاه استنفورد
بهار «سینما و اسطوره‌شناسی» دانشگاه استنفورد
بهار «سینما و اسطوره‌شناسی» دانشگاه استنفورد
۲۱ مه نامعلوم دانشگاه استنفورد [۱۰]
۴ ژوئن شاهنامه انجمن فردوسی شمال کالیفرنیا فیلم در یوتیوب
۱۰ نوامبر در مراسمِ دریافتِ جایزهٔ بیتا – پرسش و پاسخ تالارِ کابرلیِ دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب / SoundCloud: صدا
۲۰ نوامبر «درخت سخنگو» عمارتِ دادِ دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس [۱۱]
۲۱ نوامبر «شبی با بهرام بیضایی» عمارتِ برودِ دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس [۱۲]
۲۰۱۲ ۱۸ مه «دربارهٔ جانا و بلادور» دانشگاه استنفورد با ترجمهٔ همزمان به انگلیسی، مترجم: عبّاس میلانی (بخشِ ۱ در یوتیوببخشِ ۲ در یوتیوب)
۱ دسامبر در مراسمِ دریافتِ جایزهٔ میراث فرهنگ نامعلوم
۲ دسامبر «اسطوره‌ها در آثار بهرام بیضایی» عمارتِ دادِ دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس [۱۳] (فیلم در یوتیوب)
۲۰۱۳ ۲۴ ژانویه در جلسهٔ نمایش هملت؛ شاهزاده‌ی اندوه دانشگاه استنفورد [۱۴]
۲۱ فوریه «نشانه‌شناسی افسانه‌های ایرانی: معناشناسی شاهنامه به عنوان یک کار اجتماعی یا سیاسی» تالارِ آننبرگِ دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب / SoundCloud: صدا
۲۸ فوریه «نشانه‌شناسی افسانه‌های ایرانی: فردوسی – معناشناسی شاهنامه به عنوان یک کار اجتماعی یا سیاسی» تالارِ آننبرگِ دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب / SoundCloud: صدا
۷ مارس «نشانه‌شناسی افسانه‌های ایرانی: افسانه‌های نانوشتهٔ روزگار پیش از شاهنامه – آفرینش آدمی و پس از آن» تالارِ آننبرگِ دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب / SoundCloud: صدا
۱۴ مارس «نشانه‌شناسی افسانه‌های ایرانی: نگاهی تحلیلی به داستان رستم و سهراب» تالارِ آننبرگِ دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب / SoundCloud: صدا
۲۲ مارس «نشانه‌شناسی افسانه‌های ایرانی: افسانه‌های ایرانی (در نمایش‌های سنّتی) – شبِ هزارویکُم» تالارِ آننبرگِ دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب / SoundCloud: صدا
۲۶ ژوئیه پیش و پس از نمایشنامه‌خوانی آرش تالارِ آننبرگِ دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب / فیلم در ویمیو
۷ اوت در جلسهٔ نمایشِ نسخهٔ مرمّت‌شدهٔ رگبار دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب
۱۲ اکتبر در مراسم دریافت جایزهٔ سینا دانشگاه هاروارد ابراهیم‌زاده، فرزانه (۲۲ مهر ۱۳۹۲). «بیضایی: از خانه بسیار دورم». شرق (۱۸۵۷): ۱ و ۱۱.
۱۰ نوامبر «افسانهٔ گیلگمش از زبان بهرام بیضایی» دانشگاه کالیفرنیا، برکلی بخشِ ۱ در ویمیوبخشِ ۲ در ویمیوبخشِ ۳ در ویمیو
۲۰۱۴ ۲۵ فوریه چند پاره شعر از نمایشنامه‌ای منتشرنشده به یادِ امین بنانی تالارِ سمکسِ دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب
۱۲ آوریل در جلسهٔ نمایشِ ترانه‌های قدیمی دانشگاه استنفورد [۱۵]
۲ مه پرسش و پاسخ در جلسهٔ نمایشِ فیلمِ ضبط‌شدهٔ نمایشِ کارنامه‌ی بندار بیدخش دانشگاه استنفورد [۱۶]
۹ مه «در جستجوی آرش کمانگیر» تالارِ آننبرگِ دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب
۹ ژوئیه در جلسهٔ نمایشِ فیلمِ باشو، غریبه‌ی کوچک دانشگاه استنفورد [۱۷]
۱۳ دسامبر قصیده‌ای به یاد سیمین بهبهانی تالارِ سمکسِ دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب
۲۰۱۵ ۲۶ آوریل پرسش و پاسخ در «شبی در خدمت دانش‌پژوهان ایرانی» تالارِ انویدیای دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب
۲۲ اوت پیش از نمایشنامه‌خوانی شبِ هزارویکُم در جشنوارهٔ تیرگان تورنتو فیلم در یوتیوب / SoundCloud: صدا
۲۳ اوت پرسش و پاسخ همراهِ مژده شمسایی دربارهٔ فیلمِ وقتی همه خوابیم بنیاد پریا، تورنتو فیلم در یوتیوب
۲۶ سپتامبر پیش از نمایشنامه‌خوانی شبِ هزارویکُم موزهٔ د یانگ، سان فرانسیسکو فیلم در یوتیوب / فیلم در ویمیو
۶ نوامبر در مراسمِ اهدای جایزهٔ بیتا به احسان یارشاطر تالارِ سمکسِ دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب
۲۰۱۶ ۱۴ ژانویه به یاد هوشنگ گلشیری – پرسش و پاسخ کتابخانهٔ گرینِ دانشگاه استنفورد Stanford Iranian Studies Program: فیلم (به مناسبتِ اهدای بایگانی هوشنگ گلشیری به کتابخانه دانشگاه استنفورد. «روشنفکر تمام‌وقت». اندیشه پویا (۳۳): ۱۱۵-۱۱۴. ۱۳۹۴.)
۲۶ ژانویه فردوسی انجمن فردوسی شمال کالیفرنیا فیلم در یوتیوب
۱۷ فوریه طرب‌نامه تالارِ کابرلیِ دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب
۱۲ آوریل پرسش و پاسخ دربارهٔ طرب‌نامه تالارِ کابرلیِ دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب
۱۲ اکتبر طرب‌نامه تالارِ کابرلیِ دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب
۲۰۱۷ ۲۳ ژوئن رگبار دانشگاه سنت اندروز [۱۸]
۲۴ ژوئن «ضحاک و جمشید» دانشگاه سنت اندروز
۲۹ ژوئیه در مراسم بزرگداشت و اهدای تندیس آرش جشنوارهٔ تیرگان تماشاخانهٔ مرکز هاربرفرانت، تورنتو فیلم در یوتیوب (− (۱۱ مرداد ۱۳۹۶). «بیضایی: ما با آنچه می‌سازیم ایرانی هستیم». اعتماد (۳۸۶۹): ۱۲.)
۲۰۱۸ ۲۳ آوریل پرسش و پاسخ دربارهٔ چهارراه کتابخانهٔ لاتروپِ دانشگاه استنفورد فیلم در یوتیوب
۱۹ مه گفتگو پس از نمایشِ فیلمِ باشو، غریبه‌ی کوچک در فستیوال فیلم‌های ایرانی دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس تماشاخانهٔ بیلی وایلدرِ موزهٔ هَمِر، وست‌وود، لس‌آنجلس فیلم در یوتیوب
۱۵ سپتامبر دربارهٔ شبِ هزارویکُم دانشگاه جرج‌تاون پیش و پس از نمایشِ تک‌نفره‌ٔ بخش یکُمِ شبِ هزارویکُم با بازی مژده شمسایی
۲۰۱۹ ۲۰ نوامبر «هنر کلهر بودن» تالارِ سمکسِ دانشگاه استنفورد در مراسمِ اهدای جایزهٔ بیتا به کیهان کلهر (فیلم در یوتیوب)

حدودِ سالِ ۱۳۷۰ نیز بیضایی به دعوتِ آذر نفیسی دربارهٔ افسانه‌های ایرانی در دانشگاه علّامه طباطبایی سخن راند.

احتمالاً بیضایی در ۱ آذرِ ۱۳۵۶ در تالارِ کنفرانسِ هتل اینترکنتینانتالِ تهران در نشستِ خبریِ فیلمِ کلاغ سخن گفته؛ و احتمالاً در ۶ نوامبرِ ۲۰۱۱ در دانشگاه کالیفرنیا، سن دیگو[۱۹] سخن گفته؛ و احتمالاً در ۲۸ آوریلِ ۲۰۱۳ در جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم سان فرانسیسکو سخن گفته؛ و احتمالاً در ۵ نوامبرِ ۲۰۱۶ نیز در دانشگاه استنفورد دربارهٔ تعزیه سخن رانده است.[۲۰] علیرضا بهرامی در تابستان ۱۳۹۸ از سخنرانیِ «چند ماه پیش» بیضایی با موضوع «لشکرهای یک‌نفره و نقش آن در پیشبرد فرهنگی دهه‌های گذشته» یاد کرد.

سخنان بیضایی با تماشاکنان کارنامه‌ی بندار بیدخش و نیز سخنرانیش همراهِ بازیگران مرگ یزدگرد هم به سال ۱۳۷۹ به ترتیب در شمارهٔ ۲ هنر هفتم و شمارهٔ ۸۳ دنیای تصویر منتشر شده است.

از گفتارِ بیضایی در نشستِ «هنر روایتگر» (به کوششِ حسین جمالی) نیز فیلم هست.

همچنین تصویر یا صدا هست از سخنانش گاهی که کسی را معرّفی کرده، ستوده یا در تکمیل سخنش چیزی گفته، از جمله در اهدای جایزه به مسعود کیمیایی[۲۱] و داریوش مهرجویی[۲۲] و در دو سخنرانی محمّدرضا درویشی[۲۳][۲۴] و نیز سخنرانی‌های محسن یلفانی[۲۵] و حمید امجد[۲۶] و رسول صدر عاملی[۲۷] و شبنم طلوعی[۲۸] و ایرج پارسی‌نژاد[۲۹] و زکریا هاشمی[۳۰] در دانشگاه استنفورد.

بیضایی در سخنرانی‌های دیگرانی هم حاضر شده بی آن که چندان سخنی گفته باشد. تشییع جنازهٔ کاوه گلستان و ختمِ جمیله شیخی و در دانشگاه استنفورد سخنرانیِ رضا براهنی و علی دهباشی و رضا قاسمی و کیهان کلهر و علی‌اکبر مرادی[۳۱] و پرسش و پاسخ با کامران شیردل و رضا علّامه‌زاده و محمّد رسول‌اُف و سخنرانی فرزانه میلانی دربارهٔ فروغ فرّخزاد و سخنرانی نیلوفر بیضایی دربارهٔ تئاتر در تبعید[۳۲] و بیشترِ جشن‌های سالانهٔ اهدای جایزهٔ بیتا از جمله این جلسه‌هاست که با حضور بیضایی برگزار و اغلب فیلمبرداری و منتشر شده‌است. از حضور بیضایی در برنامه‌های دیگری هم فیلم هست، از جمله حضورش در کنسرت همایون شجریان و سهراب پورناظری در سن خوزه، کالیفرنیا در ۲۹ مارس ۲۰۱۹.

درس‌هاویرایش

در گروه هنر ملّی (دههٔ ۱۳۴۰)ویرایش

  • «تاریخ نمایش»

در دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران (دههٔ ۱۳۵۰)ویرایش

  • نمایش شرقی (هند و چین و ژاپن و جنوب شرقی آسیا)
  • نمایش ایرانی
  • «تئاتر در سینما»

در مرکز اسلامی آموزش فیلمسازی (۱۳۷۱)ویرایش

  • بازیگری
  • فیلمنامه‌نویسی

در آموزشگاه سمندریان (۱۳۷۳ و ۱۳۷۴)ویرایش

  • نمایشنامه‌نویسی

در دانشکدهٔ هنر و معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی (۱۳۷۶)ویرایش

  • نمایشنامه‌نویسی

در مؤسّسهٔ کارنامه (۱۳۸۹)ویرایش

  • «اسطوره و سینما»

در دانشکدهٔ انسانیات و علوم دانشگاه استنفورد (دههٔ ۱۳۹۰)ویرایش

  • «سینمای ایران»
  • «سینمای ایرانی اجتماعات دور از وطن»
  • «نمایش معاصر ایران»

پیام‌هاویرایش

چندین پیام صوتی و تصویری نیز از وی منتشر شده‌است، از جمله:

گفتگوویرایش

در برنامه‌های دیگرانویرایش

بیضایی در چند فیلم مستند و برنامهٔ صوتی حاضر شده و سخن گفته است. از این جمله‌اند:

گاه خودش یا کارش موضوع فیلمی قرار گرفته و او نیز در آن سخن گفته است؛ از جمله:

تورج مهرزادیان نیز در دههٔ ۱۳۵۰ پرسش و پاسخ‌هایی با بیضایی ضبط کرده، که منتشر نشده است. چند فیلم مستند منتشرنشده دربارهٔ فیلم‌ها و نمایش‌های بیضایی، از جمله دربارهٔ شاید وقتی دیگر، نیز هست.

چاپ‌شدهویرایش

پانویسویرایش

  1. Tirgan Festival (4 August 2017). "Bahram Beyzaie: Speech At The Arash Award 2017/ سخنرانی بهرام بیضایی در مراسم اهدای تندیس آرش ۲۰۱۷". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  2. HAMDAM خبرهای داغ (27 August 2017). "جشنواره فیلم تهران دردوران شاه و لحظه جایزه گرفتن بهرام بیضایی وپرویز فنی زاده". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  3. Stanford Iranian Studies Program (21 August 2017). "Honorary degree ceremony for Bahram Beyzaie at University of St. Andrews". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  4. Behnood Mokri (16 July 2012). "جانا و بلادور ، نمایش تازه بهرام بیضایی". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  5. Yassin Karimi (1 November 2016). "بهرام بیضایی". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  6. https://www.bbc.com/persian/arts/2009/10/091021_pm_fb_beizaei_sohrabkoshi
  7. https://p.dw.com/p/CgRo
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ "Workshop: Cinema and Mythology - Hamid and Christina Moghadam Program in Iranian Studies". iranian-studies.stanford.edu. Retrieved 23 July 2018.
  9. https://soundcloud.com/istaucsd/bahram_beyzaie
  10. "An Afternoon with Iranian Film Director Bahram Beyzaie - Hamid and Christina Moghadam Program in Iranian Studies". iranian-studies.stanford.edu. Retrieved 23 July 2018.
  11. "Derakht-e Sokhangoo". international.ucla.edu. Retrieved 23 July 2018.
  12. "A Night with Bahram Beyzai". international.ucla.edu. Retrieved 23 July 2018.
  13. "Myths in Bahram Beyzaie's Works [اسطوره‌ها در آثار بهرام بیضایی]". www.international.ucla.edu. Retrieved 23 July 2018.
  14. "Hamlet, Prince of Grief - Hamid and Christina Moghadam Program in Iranian Studies". iranian-studies.stanford.edu. Retrieved 23 July 2018.
  15. ""Old Songs", A Play Performance by Afshin Hashemi - Hamid and Christina Moghadam Program in Iranian Studies". iranian-studies.stanford.edu. Retrieved 23 July 2018.
  16. "Testament of Bondar Bidakhsh - Hamid and Christina Moghadam Program in Iranian Studies". iranian-studies.stanford.edu. Retrieved 23 July 2018.
  17. "SGS Film Festival: "Bashu, The Little Stranger" - Hamid and Christina Moghadam Program in Iranian Studies". iranian-studies.stanford.edu. Retrieved 23 July 2018.
  18. "Workshop Programme - Forum for the Cultural Studies of Iran". forumfortheculturalstudiesofiran.wp.st-andrews.ac.uk. Retrieved 23 July 2018.
  19. https://soundcloud.com/istaucsd/bahram_beyzaie
  20. https://artandsocialspace.org/bahram-beyzaie-talk/
  21. sina m.khozeimeh (19 April 2018). "تمجید و ستایشِ بهرام بیضایی از مسعود کیمیایی 1". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  22. "مهرجویی و بهرام بیضایی در مراسم بهترین های منتقدان". آپارات - سرویس اشتراک ویدیو. Retrieved 23 July 2018.
  23. Stanford Iranian Studies Program (14 October 2015). "The Archaeology of a Sound: Searching for the music of Abdolqader Maraqi - Part 1". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  24. "YouTube". www.youtube.com. Retrieved 23 July 2018.
  25. Stanford Iranian Studies Program (23 October 2012). "Iranian Theater in Diaspora: A Playwright's Retrospective". Retrieved 27 July 2018 – via Stanford Iranian Studies website.
  26. Stanford Iranian Studies Program (28 October 2016). "Modernity and Iranian Drama". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  27. Stanford Iranian Studies Program (7 December 2016). "I Am Taraneh, 15: Discussion with Rasoul Sadrameli". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  28. Stanford Iranian Studies Program (14 October 2016). "Dust-Flower-Flame". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  29. Stanford Iranian Studies Program (16 November 2016). "Literary Modernity in Iran". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  30. https://www.youtube.com/watch?v=rfV4hNzQjNY
  31. Stanford Iranian Studies Program (7 March 2018). "Maqams: The Roots of Iranian Classical Music". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  32. "Iranian Theater in Exile, A Personal Odyssey - Hamid and Christina Moghadam Program in Iranian Studies". iranian-studies.stanford.edu. Retrieved 23 July 2018.
  33. −، «نمایشگاه بزرگداشت فنی‌زاده»، ۱۰.

منابعویرایش

  • −. «نمایشگاه بزرگداشت فنی‌زاده». فیلم (۱۸): ۱۰.

پیوند به بیرونویرایش

رسانه‌های بیرونی
صدا
گفتار در سخنرانی محسن یلفانی، ۲۰۱۲ در ساوندکلاود
گفتار در سخنرانی ایرج پارسی‌نژاد در دانشگاه استنفورد، ۲۵ اکتبر ۲۰۱۶ در یوتیوب
ویدئو
گفتار در سخنرانی محمّدرضا درویشی در دانشگاه استنفورد، ۲۰۱۵ (۱) در یوتیوب
گفتار در سخنرانی محمّدرضا درویشی در دانشگاه استنفورد، ۲۰۱۵ (۲) در یوتیوب
گفتار در سخنرانی حمید امجد در دانشگاه استنفورد، ۲۹ مه ۲۰۱۵ در یوتیوب
گفتار در سخنرانی شبنم طلوعی در دانشگاه استنفورد، ۲۵ اوت ۲۰۱۶ در یوتیوب
گفتار در سخنرانی رسول صدر عاملی در دانشگاه استنفورد، ۳۱ اوت ۲۰۱۶ در یوتیوب
گفتار در سخنرانی زکریا هاشمی در دانشگاه استنفورد، ۱۱ اکتبر ۲۰۱۸ در یوتیوب

«در موقعیت تئاتر و سینما»ویرایش

در موقعیت تئاتر و سینما
بهرام بیضایی
 
پوستر شب‌های نویسندگان و شاعران ایران، سالِ ۱۳۵۶، کارِ بزرگ خضرایی
تاریخ۱۲ اکتبر ۱۹۷۷ (۱۹۷۷-10-۱۲)
مکانباغ انجمن روابط فرهنگی ایران و آلمان، تهران
نام‌های دیگرسخنرانیِ شب‌های شعر گوته، سخنرانیِ ده شب

«در موقعیت تئاتر و سینما» نامی است که سخنرانیِ سی‌دقیقه‌ایِ بهرام بیضایی در شبِ سوّمِ شب‌های شعر گوته به تاریخ ۲۰ مهر ۱۳۵۶ بِدان نامور است.[۱] به تخمینِ یک گزارشِ ساواک کمابیش هشت‌هزار شنونده در این شبِ بارانی حاضر بودند.[۲] متن و صدای این سخنرانی سپس‌تر بارها منتشر شد و از مهم‌ترین گفتارها دربارهٔ آزادی بیان و سانسورِ حکومتی و اجتماعی، مخصوصاً در ایران، گشت.

بیضایی در شبِ سوّمِ شب‌های شعرویرایش

موضوعویرایش

نوشتهٔ آماده‌ای نبود. به شادروان به‌آذین گفتم می‌خواهم دربارهٔ فشار بر نمایش چیزی بگویم و به ویژه چشم‌انداز بستهٔ نمایش شهرستان‌ها. امّا با پرخاش‌های تندی که بر کارگاه نمایش و تئاترهای جشن هنر در سخنرانی‌ها شد، دیدم در واقع می‌گویند چرا فشار بر نمایش کم است و چرا حکومت سانسورهای خواستهٔ ما را اعمال نمی‌کند! همان‌جا از خودم پرسیدم آیا ما از آزادی دفاع می‌کنیم یا آزادی می‌خواهیم برای سانسور دیگران؟

بیضایی، در پاسخِ پرسشی، ۱۳۹۵[۳]

بیضایی یگانه سخنران از اصحابِ «موج نوی سینمای ایران» در شب‌های دهگانهٔ شعر گوته به سالِ ۱۳۵۶ به شمار می‌رود.[۴] با این که بیشترِ سخنرانی‌ها و شعرهای اعضای کانون نویسندگان ایران در این ده شب علیهِ سانسور حکومتی بود، بیضایی و چند سخنران دیگر، از جمله سیمین دانشور و غلامحسین ساعدی و هوشنگ گلشیری و علی موسوی گرمارودی، از مسائل دیگری نیز سخن گفتند. ضمنِ شرحِ «اثرات سوء ممیزی و تفتیش»،[۵] بیضایی به نکوهشِ «نویسندگان و روشنفکرانی که دگراندیشی را محکوم می‌کردند» پرداخت.[۶] ماندانا زندیان بر این باور بوده که سخنرانی بیضایی یگانه سخنرانی این ده شب بوده است که بر سانسور حکومتی متمرکز نشده است.[۷] شبنم آذر نیز بر همین معنی تأکید دارد: «بهرام بیضایی در آن شب‌ها شاید تنها کسی بود که وقتی از سانسور حاکمیت حرف زد از محدودیت‌هایی که عرف هم ایجاد می‌کند سخن گفت.»[۸]

بیضایی به ریشه‌های اجتماعی و مردمیِ سانسور پرداخت[۹] و از کارِ هنرمند گفت؛ که در نتیجهٔ فشارها هنر «گره‌دار» و «کمپلکسه» می‌شود؛[۱۰] که سزا نیست هنرمند پیروی گروه باشد، بلکه او «احتمالاً قراره نیازهایی رو بگه که جمع نمی‌دونه بهش احتیاج داره.» و چنین به پایان برد که اگر بناست دستگاه دولتی هم از آزادی سخن بگوید و «ما» هم، «من یک کمی راجع به این آزادی، مشکوکم.»[۱۱]

اجرای ارتجالیویرایش

هوشنگ گلشیری، که مجری جلسه است، پس از سخنرانیِ شمس آل احمد بیضایی را فرامی‌خواند، جمعیت کف می‌زند، و او پشت میکروفون سخن را با یادِ «پروژه‌های ناتمام» خود و همکارانش آغاز می‌کند.[۱۲] بیضایی این گفتار را به این صورت ننوشته بود، بلکه به‌طور ارتجالی سخن راند. متن و صدای سخنرانی سپس‌تر منتشر شد.

بیضایی این سخنرانی نیم‌ساعته را چنین به پایان برد:[۱۳]

پس از سخنرانیویرایش

فردای سخنرانی، یعنی در نیمروزِ ۲۱ مهرِ ۱۳۵۶، بیضایی همراهِ شمس آل احمد در جلسه‌ای کوتاه در انستیتو گوته شرکت کرد و، چنان که یک گزارش ساواک آورده، از کاستی شعور سیاسی و اجتماعی طبقات کارگر و کشاورز ایران و وابستگی حکومتی نهادهای هنری سخن گفت.[۱۴]

سالِ بعد، یعنی در ۱۳۵۷، بیضایی – که نخستین کسی بود که «بیانیهٔ دربارهٔ کنگرهٔ نویسندگان» (۱۳۴۶) را امضا کرد و یکی از نُه نویسنده‌ای شد که هیئت مؤسّس چهل‌ونه‌نفرهٔ کانون نویسندگان ایران را گردآوردند تا کانون نویسندگان تشکیل شود – از کانون کناره‌گرفت. کمتر از سه ماه از شب‌های شعر گوتهٔ ۱۳۵۶ گذشته بود که جیمی کارتر در نطقی در تهران ایران را «جزیرهٔ ثبات» نامید، و اندکی بیش از یک سال سپس‌تر انقلابِ ۱۳۵۷ حکومتِ محمّدرضا شاه پهلوی را برانداخت.

انتشارویرایش

این سخنرانی بارها به صورت‌های گوناگون به‌طور رسمی و غیررسمی منتشر شده‌است. مهم‌ترین موارد:

صداویرایش

این سخنرانی – که سی دقیقه بوده‌است – ضبط صوتی شده و صدایش روی نوار کاست و در اینترنت منتشر شده‌است.

متنویرایش

 
روی جلدِ کتابِ ده شب، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۵۷

متن ویراستهٔ سخنرانی در سالِ ۱۳۵۷ در کتابِ ده شب (ناصر مؤذّن) منتشر شد. این متن با سخنان بیضایی «تفاوت‌های جدی دارد.»[۱۵] در این متن اشارت‌هایی هست به متن‌هایی پیشین؛ از جمله آنجا که گوید «. . . هر صنفی می‌تواند جلوی کار شما را با شکایتی یا گله‌ای بگیرد، البته غیر از جاهلها و فواحش که صنفی ندارند»،[۱۶] چنین می‌نماید که اشارتی باشد به گفته‌های امان منطقی که در تابستان ۱۳۵۴ در مجلّهٔ فرهنگ و زندگی منتشر شد: «در کار سینما ما به هیچ عنوان، به هیچ فردی که وابسته به دستگاهی باشد نمی‌توانیم بپردازیم، یعنی زندگی واقعی او را نشان بدهیم. زندگی واقعی یک معلم، یک افسر، یک کارگر، حتی کسانی که در یکی از سندیکاهای مقتدر عضو هستند. بنا بر این تنها صنفی که صنف نیست و سندیکا ندارد، فواحش و جاهل‌ها هستند، کسانی که مدّعی برای آنها نیست و برای همین بیشتر فیلم‌ها دربارهٔ این مردم است.»[۱۷] شاید هم برگرفته باشد از این سخنِ همانندِ عبّاس شباویز در «یک سمینار سینمایی»:[۱۸] «نتیجه‌ی این ممیزی‌ها فقط این است که اجباراً فیلمسازان ایرانی فقط از قصه‌های روسپیان و کلاه‌مخملی‌ها فیلم می‌سازند.» سال‌ها بعد بهمن فرمان‌آرا نیز گفتهٔ همانندی دارد:[۱۹] «. . . در گذشته راجع به جاهل‌ها و فواحش فیلم‌های مزخرف ساخته می‌شد و حالا راجع به مسائل اخلاقی، فیلم‌های مزخرف ساخته می‌شود.»

همین متن در سالِ ۱۳۹۲ در کتابِ بازخوانی ده شب (به کوششِ ماندانا زندیان) آمد.

متنِ دقیقِ سخنرانی، که از روی نسخهٔ صوتی پیاده شده، در سالِ ۱۳۹۶ با عنوانِ «سخنرانی بهرام بیضایی» در کتابِ شب‌های نویسندگان و شاعران ایران: انستیتو گوته – تهران ۲۷–۱۸ مهر ۱۳۵۶ (محمّدحسین خسروپناه) چاپ شد.

چاپ‌های دیگر:

  • «در موقعیت تئاتر و سینما». نمایش (۲۳۸): ۹۷-۹۹. ۱۳۹۸.

در نظرِ دیگرانویرایش

نعمت آزرم مصداقِ اشارهٔ بیضایی را سعید سلطان‌پور می‌داند که چند سال پیش‌تر نمایشِ سلطان مار بیضایی را سخت نکوهیده بود.[۲۰] سال ۱۳۴۸ سلطان‌پور با گروهی حمله کرده و نمایشِ سلطان مار را در مشهد[۲۱] برآشفته[۲۲] و برچیده بود.[پانویس ۱] اسماعیل خویی نیز، همچون آزرم، رأی بیضایی را دربارهٔ همدستی روشنفکران با سانسور تأیید کرده؛ ولی بر این باور است که تأکید اصلی بیضایی جای دیگر است: «آنچه بهرام جان بیضایی بر آن تکیه دارد، و به گمان من هم حق با اوست، همنوا شدن روشنفکران با برخی جنبه‌های عوامانهٔ زندگانی مردمان است».[۲۳]

محمّدعلی سپانلو اهمیت سخنِ بیضایی در میان گفته‌های سخنرانان دیگر ده شب را از آن می‌داند که[۲۴] «بر خلاف بعضی از سخنگویان که عقیده‌ای سوای اکثریت جمعیت داشتند لکن به احترام یا ملاحظهٔ آنان می‌کوشیدند از کنار قضایا بگذرند، این یکی مستقیماً به قلب موضوع می‌زند، یعنی آشکارا از خود شنوندگان انتقاد می‌کند. اگر این سخنرانی نبود، امروزه پس از گذشت سال‌ها، به نظر می‌آمد که هیچ‌کس از تعبّداتی که جمعیت بر سخنران‌ها تحمیل کرد، ناراضی نبوده‌است.»[پانویس ۲]

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

توضیحاتویرایش

  1. محمّدعلی سپانلو در سالِ ۱۳۵۸، که مذهبیان بساطِ نمایشِ عبّاس آقا کارگر ایران ناسیونالِ سلطان‌پور را برچیدند، در گفتگویی منتشرشده در شمارهٔ ۲۳ به تاریخ ۸ تیر مجلّهٔ تهران مصوّر (صفحهٔ ۴۶) به همین کارِ سلطان‌پور اشاره کرد: «. . . اختناق مانع اصلی رشد ادبیات و فرهنگ است. دیدید که نمایش عباس آقای سلطان‌پور را چطور به هم زدند. هرچند سلطان‌پور نباید اعتراضی داشته باشد زیرا خود او چند سال پیش دسته‌ای گرد خود جمع کرده بود و درست مثل حزب‌الله‌ها به تئاترها حمله می‌کرد و نمایش‌ها را به هم می‌زد. ظاهراً از نظر روش، سلطان‌پور نباید اعتراض کند، اما به هر حال حمله به سالن نمایش چه از سوی سلطان‌پور و چه از سوی دیگران کاری نادرست است.»
  2. نمونهٔ همانندی در گفتارِ شهرنوش پارسی‌پور آمده: «یادم هست كه هنرمند بزرگ بهرام بیضائی می‌گفت، هیچ‌وقت سیگاری نبوده، اما در مقطعی از عمرش از ترس روشنفكرها سیگار می‌كشیده تا متهم به عقب‌ماندگى نشود.» (گزارش یک زندگی، «بخش پنجاه‌وهفتم: سیگار کشیدن در خواستگاری»؛ رادیو زمانه)

ارجاعاتویرایش

  1. مؤذن، «ده شب»، ۱۲۰.
  2. کانون نویسندگان ایران به روایت اسناد ساواک
  3. بیضایی، «آزادی می‌خواستند برای سانسور دیگران»، ۱۳۳.
  4. Naficy, A Social History of Iranian Cinema, 2: 420.
  5. ستاری، «در بی‌دولتی فرهنگ»، ۱۵۲.
  6. مسعودی‌نیا، «۱۰ شب در یک نگاه»، ۷.
  7. زندیان، «بازخوانی ده شب»، ۱۴۷.
  8. زندیان، «بازخوانی ده شب»، ۱۸۱.
  9. Naficy, A Social History of Iranian Cinema, 2: 420.
  10. Naficy, A Social History of Iranian Cinema, 2: 420.
  11. خسروپناه، «شب‌های نویسندگان و شاعران ایران»، ۱۰۷.
  12. خسروپناه، «شب‌های نویسندگان و شاعران ایران»، ۹۷.
  13. خسروپناه، «شب‌های نویسندگان و شاعران ایران»، ۱۰۶-۱۰۷.
  14. کانون نویسندگان ایران به روایت اسناد ساواک. ص. ۲۶۱.
  15. خسروپناه، «شب‌های نویسندگان و شاعران ایران»، ۱۰.
  16. مؤذن، «ده شب»، ۱۲۲.
  17. ستاری، «در بی‌دولتی فرهنگ»، ۱۵۷–۱۵۸.
  18. مهرابی، «تاریخ سینمای ایران: از آغاز تا ۱۳۵۷»، ۵۳۱.
  19. درستکار، «بهمن فرمان‌آرا: زندگی و آثار»، ۲۰۷.
  20. زندیان، «بازخوانی ده شب»، ۴۵–۴۶.
  21. دولت‌آبادی، «عباس آقا تو خیلی شبیه هدایت هستی!»، ۲۳۵.
  22. زندیان، «بازخوانی ده شب»، ۳۴.
  23. زندیان، «بازخوانی ده شب»، ۶۸.
  24. سپانلو، «سرگذشت کانون نویسندگان ایران»، ۹۲.

منابعویرایش

  • Naficy, Hamid (2011). A Social History of Iranian Cinema, II: The Industrializing Years, 1941-1978. Duke University Press.

پیوند به بیرونویرایش

رسانه‌های بیرونی
صدا
  صدای سخنرانی بیضایی ضبط‌شده به تاریخ ۲۰ مهر ۱۳۵۶ در ساوندکلاود
  صدای شبِ سوّمِ شب‌های شعر گوته ضبط‌شده به تاریخ ۲۰ مهر ۱۳۵۶ در یوتیوب
  سخنرانی ماندانا زندیان در دانشگاه استنفورد دربارهٔ ده شب + پرسش و پاسخ − ۵ مارس ۲۰۲۰ در ساوندکلاود
ویدئو
  سخنرانی ماندانا زندیان در کانون دوستداران فرهنگ ایران دربارهٔ ده شب + پرسش و پاسخ (۱) در یوتیوب
  سخنرانی ماندانا زندیان در کانون دوستداران فرهنگ ایران دربارهٔ ده شب + پرسش و پاسخ (۲) در یوتیوب
  سخنرانی ماندانا زندیان در کانون دوستداران فرهنگ ایران دربارهٔ ده شب + پرسش و پاسخ (۳) در یوتیوب
  سخنرانی ماندانا زندیان در کانون دوستداران فرهنگ ایران دربارهٔ ده شب + پرسش و پاسخ (۴) در یوتیوب