دسته‌های عناصر شیمیایی

در حال حاضر ۱۱۸ عنصر شیمیایی شناخته شده وجود دارد که خصوصیات فیزیکی و شیمایی بسیار متنوعی از خود نشان می‌دهد. در بین این تنوع زیاد، دانشمندان دریافته‌اند که استفاده از نامگذاری دسته‌های مختلف این عناصر که خصوصیات مشابهی دارند به منظور بررسی و مطالعه آنها کاربردی است. بسیاری از این دسته‌ها به طور کلی توسط آیوپاک شناسایی شده است.[۱]

دسته‌های نام زیر توسط آیوپاک توصیه شده است: [۲]

  • فلزهای قلیایی– فلزات گروه ۱: Li, Na, K, Rb, Cs, Fr.
  • فلزهای قلیایی خاکی– فلزات گروه ۲: Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra.
  • گروه نیتروژن– عناصر گروه ۱۵: N, P, As, Sb, Bi. (Mc خصوصیات آن به طور کلی شناخته نشده است.)
  • کالکوژن– عناصر گروه ۱۶: O, S, Se, Te, Po. (Lv خصوصیات آن به طور کلی شناخته نشده است.)
  • هالوژن– عناصر گروه ۱۷: F, Cl, Br, I, At. (Ts خصوصیات آن به طور کلی شناخته نشده است.)
  • گاز نجیب– عناصر گروه ۱۸: He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn. (Og خصوصیات آن به طور کلی شناخته نشده است.)
  • لانتانیدها– عناصر ۵۷-۷۱: La, Ce, Pr, Nd, Pm, Sm, Eu, Gd, Tb, Dy, Ho, Er, Tm, Yb, Lu.
  • آکتینیدها– عناصر ۸۹-۱۰۳: Ac, Th, Pa, U, Np, Pu, Am, Cm, Bk, Cf, Es, Fm, Md, No, Lr.
  • عنصرهای خاکی کمیاب– Sc, Y, به همراه لانتانیدها.
  • فلز واسطه – عناصر گروه‌های ۳ تا ۱۱ و یا ۳ تا ۱۲.

یک دسته‌بندی رایج دیگر درجه رفتار فلزات، شبه‌ فلزات و نافلزاها و خصوصیات آن‌ها است. هیچگونه توافق جامعی بر روی نام این دسته‌ها وجود دارد. این دسته‌ها شامل موارد زیر است:

  • فلزات قلیایی، قلیایی خاکی و گازهای نجیب (مانند سامانه آیوپاک بالا)
  • عناصر واسطه که همان فلزات واسطه بالا هستند.
  • لانتانوئید‌ها و آکتینوئید‌ها که همان لانتانیدها و آکتینیدها هستند.
  • عناصر خاکی کمیاب، کالکوژن و هالوژن‌ها به عنوان یک دسته ذکر نشده‌اند.
  • دیگر دسته‌های نام‌گذاری به شرح زیر است:
    • فلزات پس‌واسطه– فلزات گروه‌های ۱۲-۱۸: Zn, Cd, Hg, Al, Ga, In, Tl, Sn, Pb, Bi, Po. دوره ۷ عناصر Nh, Fl, Mc, Lv, و Ts. همچنین Og می‌تواند یکی از عناصر این دسته باشد.
    • شبه‌فلز– عناصری با خواص مابین فلزات و غیر فلزات: B, Si, Ge, As, Sb, Te, At.
    • نافلزهای فعال – نافلز‌هایی که فعالیت شیمیایی دارند (بر خلاف گازهای نجیب): H, C, N, P, O, S, Se, F, Cl, Br, I
    • آکتینید‌های ویژه– سری تئوری از عناصر ۱۲۱ تا ۱۵۷ که شامل بلوک-جی پیش‌بینی‌شده از جدول تناوبی است.

نام‌های دیگری برای دسته‌های عناصر به طور عمومی رایج است که این نام‌ها الزاما تمام جدول تناوبی را پوشش نمی‌دهد.

  • فلز گران‌بها– گروهی بسیار متنوع از فلزات غیر رادیواکتیو که دارای ارزش اقتصادی بالایی هستند.
  • فلزات مسکوک– فلزات متنوعی که برای ساخت مسکوکات به‌کار می‌روند از جمله عناصر گروه ۱۱ شامل Cu, Ag, and Au.
  • گروه پلاتین– Ru, Rh, Pd, Os, Ir, Pt.
  • فلزات نجیب– فلزاتی که در مقابل خوردگی مقاوم هستند. این فلزات به طور کلی شامل Ag, Au است.
  • فلز سنگین– عناصر این دسته بر حسب دانسیته، عدد اتمی و سمیت طبقه‌بندی می‌شود.
  • فلز بومی– فلزاتی که به طور خالص در طبیعت به وفور یافت شده و فلزات نجیب را هم در بر می‌گیرد مانند Sn و Pb.
  • فلزات خاکی – یک نام تاریخی قدیمی که معمولا به فلزات گروه‌های ۳ و ۱۳ ارجاع داده می‌شود اما گاهی برلیوم و کروم را هم شامل می‌شود.
  • عنصرهای فرااورانیم– عناصری با عدد اتمی بالاتر از ۹۲.
  • عنصر فوق سنگین– عناصری با عدد اتمی بالاتر از ۱۰۳ که در حقیقت پس از آکتینید‌ها قرار می‌گیرد.
  • عنصرهای فرااورانیم– عناصری با عدد اتمی بالاتر از ۹۴.
  • Minor actinide – آکتینید‌های یافت‌شده در مقادیر مشخصی از سوخت هسته‌ای به جز U و Pu شامل Np, Am, Cm.
  • اتم سنگین – عبارت استفاده شده در شیمی محاسباتی که به عناصری به جز هیدروژن و هلیوم اشاره دارد.


منابعویرایش

  1. آیوپاک (2005). Nomenclature of Inorganic Chemistry (IUPAC Recommendations 2005). Cambridge (UK): انجمن سلطنتی شیمیآیوپاک. شابک ‎۰-۸۵۴۰۴-۴۳۸-۸. Electronic version. Retrieved 10 June 2012.
  2. IUPAC 2005, p. 51, IR 3.5.

پیوند به بیرونویرایش