دشمن‌زیاری

از ایلات قوم لر

دُشمَن زیاری یکی از ایلات اصیل قوم لر می‌باشد. اکثریت ایل دشمن زیاری ساکن فارس و کهگیلویه و بویر احمد هستند.

طوایف این ایل متشکل از طایفه‌های سلطانعلی(سلطلی) الیاسی، گشتاسبی، شیخعالی،بویری، قلندری، نویی، شیخ جابری، سادات تابعه (سادات راک و چغل، سادات مشهدی، سادات نورالدین عباس، سادات کوشک ابول، سادات کلات) ساکن استان کهگیلویه و بویراحمد، طوایف سلطانی، مهمیدی، مشایخ شیخ ممویی(بوا)،حسنی ، کلاه سیاه و تیرتاج ساکن شهرستان ممسنی و طایفه قلی ساکن شبانکاره استان بوشهر ،[۱]تشکیل شده‌است.[۲][۲]

اجداد دشمن‌زیاری‌ها آل‌بویه هستند. پسران بویه در زمان مرداویج به دست پادشاه زیاری‌ها، به نام خود سکه زدند و مرداویج را شکست دادند و حکومت آل‌بویه را تأسیس نمودند. نام دشمن‌زیاری به خاطر تعقیب خاندان آل‌زیار بر آنان نهاده شد. در حال حاضر مردم این ایل به زبان لری تکلم می‌کنند. این ایل از قدیم الایام در جنگ‌های کوچک و بزرگ بسیاری شرکت داشته‌اند. در متون تاریخی گفته شده که در لشکرکشی نادر شاه افشار به هندوستان، عده‌ای از جنگاوران دشمن زیاری به فرمانِ خانِ گشتاسبی در لشکر نادر شاه در جنگ کرنال حضور داشتند. همچنین شاه افشار در جنگ‌های ایران و عثمانی از سربازان دشمن زیاری بهره جسته‌اند.

اوج حاکمیت دشمن زیاری ها در زمان محمدزکی خان گشتاسبی بوده که مدتی سکه به نام خود ضرب کرد و در نهایت به جرگه کریم خان زند پیوست. در نهایت پس از شکست زندیان و کشته شدن لطفعلی خان زند، دشمن‌زیاری‌ها توسط قاجاریان سرکوب شدند و مرکز حکومت خان دشمن زیاری (شهر دهدشت کنونی) به دست قاجاریان تسخیر و غارت شد. این وقایع باعث از هم گسیختگی و پراکندگی ایشان و کوچ برخی از طوایف این ایل به اقصی نقاط جنوب اعم از استان فارس، کهگیلویه و بویراحمد، خوزستان و بوشهر گشت.

جمعیت کل ایل دشمن زیاری و سادات تابعه در ایران بین ۲۵۰۰۰۰ الی ۳۰۰۰۰۰ نفر برآورد شده‌است.

سکونتگاه

اکنون نوادگان این ایل کم و بیش در اکثر مناطق ایران به ویژه جنوب کشور پراکنده‌اند اما بخش اعظم ایل دشمن‌زیاری در استان کهگیلویه و بویراحمد شهرستان کهگیلویه (در روستاهای کلات،کوشک دشمن زیاری ، گچی، زیرنا، آبریز، قلعهٔ گل، دشت قاضی، دشت بن، ده شیخان و … و مناطق سردسیری دالون و جوکار) واقع در گچساران، بویراحمد، بهمئی و استان فارس در دشمن زیاری در شهرستان ممسنی، بخش بیضا از شهرستان سپیدان و بخش چنارشاهیجان از استان فارس هستند که از قدیم در این منطقه بوده‌اند.

یکی از طوایف ایل دشمن زیاری به‌نام طایفه قلی نیز از کلاه‌سیاه واقع دردشمن زیاری از ممسنی در استان فارس به یکی از بخش‌های دشتستان در استان بوشهر به‌نام ده‌کهنه که امروزه شبانکاره نام دارد کوچ نمودند.

منابع

  1. امان الهی بهاروند، سکندر (۱۳۹۳). پژوهشی دربارهٔ پیوستگی قومی و کسانی هم هستید که در روستای انارستان زندگی می‌کنید پراکندگی جغرافیایی لرها در ایران. تهران: آگاه. شابک ۹۶۴-۳۲۹-۱۳۵-۹. از پارامتر ناشناخته |ماه= صرف‌نظر شد (کمک); کاراکتر line feed character در |عنوان= در موقعیت 81 (کمک)
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «جغرافیای تاریخی منطقه دشمن زیاری در ایل ممسنی فارس». پرتال جامع علوم انسانی. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۱۹.