دودمان زنگیان

دودمانی در غرب خاورمیانه

زنگیان دودمانی از ترکمانان[۱][۲] بودند که از سال ۵۰۶ تا ۶۳۸ جلالی بر سرزمین‌هایی فرمان راندند که امروز در شمال عراق و سوریه واقع است. پایتخت شان نخست حلب و از سال ۱۱۵۴م دمشق بود.

دودمان زنگی
(خراجگزار امپراتوری سلجوقی)

۱۱۲۷–۱۲۵۹
پرچم زنگیان
Zengid black banner
دودمان زنگی در بزرگترین حد خود
دودمان زنگی در بزرگترین حد خود
پایتختحلب
زبان(های) رایجترکی عربی
دین(ها)
سنی تصوف
حکومتامیرنشین
دودمان زنگیان 
• ۱۱۲۷–۱۱۴۶
عمادالدین زنگی (نخستین)
• ۱۲۴۱_۱۲۵۹
محمود ملک ظهیر (واپسین)
تاریخ 
• بنیان‌گذاری
۱۱۲۷
• فروپاشی
۱۲۵۹
واحد پولدینار
پیشین
پسین
امپراتوری سلجوقی
کنت‌نشین ادسا
ایلخانان
ایوبیان
پهناورترین گستره قلمرو زنگیان

بنیادگذار این دودمان، عمادالدین زنگی پسر آق‌سنقر از سرداران سلجوقیان بود و ایشان از همین رو به زنگیان آوازه یافتند. مرگ زودهنگام ملکشاه، سبب شد که میان درباریان درباره بر تخت نشستن فرزندان خردسال سلطان کشمکش و جنگ درگیرد، چندان که سراسر روزگار سلطنت برکیارق به مدعیان سلطنت را فروکوفتن گذشت.[۳] به این ترتیب قدرت مرکزی سلجوقیان رو به سستی نهاد و چندان که خوارزمشاهیان در فرارود قدرت می‌گرفتند، در گوشه و کنار نیز حکومت‌هایی محلی، چون اتابکان فارس، اتابکان آذربایجان و اتابکان لرستان راه خود را از در حکومت پیش‌می‌گرفتند. زنگیان نیز در همین روزگار برآمدند.

آق‌سنقر از همراهان و یاران نزدیک ملکشاه و حاجب او بود و لقب قسیم‌الدوله و نیز فرمان امارت بر حلب را از او داشت و در لشکرکشی ملکشاه به اورشلیم، از فرماندهان سپاه او بود. اما پس از ملکشاه، در جنگی که میان آق‌سنقر و تُتش پسر آلپ‌ارسلان درگرفت، آق‌سنقر کشته شد.[۴] چون برکیارق، عموی ش، تتش را در نزدیکی ری شکاند و در تکریت به زندان کرد، عمادالدین پسر آق‌سنقر به رویارویی با صلیبیان رفت و ایشان را به چندین نبرد پس‌راند.[۴]

روزگار حکومت زنگیان بیش‌تر به جنگ‌های صلیبی گذشت. سیف‌الدین و نورالدین، پسران عمادالدین، اگرچه حکومت موصل و حلب را میان خود بخش کردند، اما همواره در پی هم‌پیمانی با دیگر حکومت‌های مسلمان بودند تا بر صلیبیان بتازند. امارت این دودمان با حمله مغول برچیده شد.

زنگیان در موصل و عراقویرایش

فرمانروا زندگی فرمانروایی
1 عمادالدین زنگی پسر آق سنقر

.... -۱۱۴۶

۱۱۲۷–۱۱۴۶

2 سیف‌الدین غازی پسر زنگی

.... -....

۱۱۴۶–۱۱۴۹

3 قطب‌الدین مودود

.... -....

۱۱۴۹–۱۱۶۹

4 سیف‌الدین غازی دوم

.... -۱۱۸۰

۱۱۶۹–۱۱۸۰

5 عزالدین مسعود

.... -۱۱۹۳

۱۱۸۰–۱۱۹۳

6 نورالدین ارسلان

.... -....

۱۱۹۳–۱۲۱۰

7 عزالدین مسعود دوم

.... -۱۲۱۸

۱۲۱۰–۱۲۱۸

8 نورالدین ارسلان‌شاه دوم

.... -....

۱۲۱۸–۱۲۱۹

9 ناصرالدین محمود

.... -....

۱۲۱۹–۱۲۳۳

10 رحمن بدرالدین لؤلؤ

.... -....

۱۲۳۳–۱۲۵۹

زنگیان در حلبویرایش

فرمانروا زندگی فرمانروایی
1 عادل نورالدین محمود پسر زنگی
۱۱۱۸–۱۱۷۴  
۱۱۴۶–۱۱۷۴
2 صالح اسماعیل پسر نورالدین
.... -۱۱۸۳  
۱۱۷۴–۱۱۸۳

زنگیان در دمشقویرایش

فرمانروا زندگی فرمانروایی
1 عادل نورالدین محمود پسر زنگی
۱۱۱۸–۱۱۷۴  
۱۱۵۴–۱۱۷۴

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. "Zangid Dynasty | Iraqi dynasty". Encyclopedia Britannica. Retrieved 2020-06-04.
  2. Bosworth, C.E. (1996). The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual. New York: Columbia University Press - 191.
  3. از طلوع طاهریان تا غروب خوارزمشاهیان، رسول جعفریان، مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ویکی‌پدیای عربی