جی. رابرت اوپنهایمر

فیزیک‌دان و مهندس آمریکایی
(تغییرمسیر از رابرت اوپنهایمر)

جی. رابرت اوپنهایمر (انگلیسی: J. Robert Oppenheimer؛ ۲۲ آوریل ۱۹۰۴ – ۱۸ فوریهٔ ۱۹۶۷) فیزیک‌دان نظری آمریکایی بود که استاد فیزیک دانشگاه کالیفرنیا، برکلی به‌شمار می‌رفت. او در زمان جنگ رئیس آزمایشگاه لس آلاموس بود و از جمله افرادیست که به‌خاطر نقشش در پروژۀ منهتن — که در جنگ جهانی دوم به ساخت نخستین جنگ‌افزارهای هسته‌ای منجر شد — به «پدر بمب اتمی» لقب گرفته‌است. اوپنهایمر از جمله کسانی بود که آزمایش ترینیتی را در نیومکزیکو مشاهده کرد؛ که در آن‌جا نخستین بمب اتمی در ۱۶ ژوئیه ۱۹۴۵ با موفقیت منفجر شد. او بعداً گفت که هنگام این انفجار به‌یاد قطعه‌ای از بهگود گیتا افتاده: «خود مرگ شده‌ام، ویرانگر دنیاها.»[۲] در اوت ۱۹۴۵ از این سلاح‌ها برای بمباران اتمی هیروشیما و ناگاساکی استفاده شد.

جی. رابرت اوپنهایمر
Head and shoulders portrait
جی. رابرت اوپنهایمر، ۱۹۴۴
زادهٔ۲۲ آوریل ۱۹۰۴
نیویورک سیتی، نیویورک، ایالات متحده
درگذشت۱۸ فوریهٔ ۱۹۶۷ (۶۲ سال)
پرینستون، نیوجرسی، ایالات متحده
تحصیلاتکالج هاروارد
کالج مسیح دانشگاه کمبریج
دانشگاه گوتینگن
شناخته‌شده برایتوسعهٔ جنگ‌افزار هسته‌ای
معادله تولمن–اوپنهایمر–ولکوف
حد تولمن–اوپنهایمر–ولکوف
فرایند اوپنهایمر – فیلیپس
تقریب بورن–اوپنهایمر
همسر(ها)کاترین «کیتی» پوئنینگ (ا. ۱۹۴۰)
فرزندان۲
جایزه(ها)جایزه انریکو فرمی (۱۹۶۳)
پیشینه علمی
شاخه(ها)فیزیک نظری
محل کاردانشگاه کالیفرنیا، برکلی
مؤسسه فناوری کالیفرنیا
آزمایشگاه لس آلاموس
مؤسسه مطالعات پیشرفته
پایان‌نامهZur Quantentheorie kontinuierlicher Spektren[۱] (۱۹۲۷)
استاد راهنماماکس برن
دانشجویان دکتریساموئل دبلیو. آلدرسون
دیوید بوهم
رابرت اف. کریستی
سیدنی دانکوف
استن فرانکل
ویلیس اوژن لمب
هارولد لوئیس
فیلیپ موریسون
آرنولد نوردزیک
ملبا فیلیپس
هارتلند اسنایدر
جرج ولکف
یادداشت‌ها
برادر فیزیک‌دان فرانک اوپنهایمر

اوپنهایمر پس از پایان جنگ، ریاست کمیتهٔ مشاوره عمومی کمیسیون تازه تاسیس‌شدهٔ انرژی اتمی ایالات متحده آمریکا را به عهده گرفت. او از این موقعیت برای لابی کردن کنترل بین‌المللی انرژی هسته‌ای در جهت جلوگیری از گسترش سلاح‌های هسته‌ای و مسابقه تسلیحات هسته‌ای با اتحاد جماهیر شوروی استفاده کرد. او طی یک بحث دولتی در سال‌های ۱۹۴۹ تا ۱۹۵۰ با توسعهٔ بمب هیدروژنی مخالفت کرد و سپس در مورد مسائل مربوط به دفاع موضع‌گیری کرد که خشم برخی جناح‌ها در دولت و ارتش ایالات متحده را برانگیخت. در خلال دومین وحشت سرخ، آن مواضع، همراه با ارتباطات گذشتهٔ اوپنهایمر با افراد و سازمان‌های وابسته به حزب کمونیست، منجر به لغو مجوز امنیتی او در جلسه‌ای رسمی در سال ۱۹۵۴ شد. او که عملاً از نفوذ مستقیم سیاسی خود خلع شد، به سخنرانی، نوشتن و فعالیت در زمینهٔ فیزیک ادامه داد. نه سال بعد، رئیس‌جمهور جان اف. کندی جایزهٔ انریکو فرمی را به عنوان منش اعاده حیثیت به او اعطا کرد.

دستاوردهای اوپنهایمر در فیزیک شامل تقریب بورن–اوپنهایمر برای توابع موج مولکولی، کار بر روی نظریه الکترون‌ها و پوزیترون‌ها، فرایند اوپنهایمر-فیلیپس در همجوشی هسته‌ای و اولین پیش‌بینی تونل‌زنی کوانتومی بود. او به همراه دانش‌جویانش سهم برجسته‌ای در نظریهٔ مدرن ستاره‌های نوترونی و سیاه‌چالهها و همچنین مکانیک کوانتومی، نظریهٔ میدان‌های کوانتومی و برهم‌کنش‌های پرتوهای کیهانی داشت. به عنوان معلم و ترقی‌دهندهٔ علم، از او به عنوان پایه‌گذار مکتب فیزیک نظری آمریکایی یاد می‌شود که در دههٔ ۱۹۳۰ شهرت جهانی پیدا کرد. او بعد از جنگ جهانی دوم مدیر مؤسسهٔ مطالعات پیشرفته در پرینستون، نیوجرسی شد.

زندگیویرایش

اوپنهایمر، سال ۱۹۰۲ در یک خانواده یهودی-آلمانی مهاجر در نیویورک-آمریکا به دنیا آمد. پدرش یک واردکننده ثروتمند لباس بود که در سال ۱۸۸۸ از آلمان به آمریکا مهاجرت کرده بود. برادر کوچک وی، فرانک اوپنهایمر نیز فیزیکدان بود.

رابرت اوپنهایمر، فیزیک، شرقشناسی، زبانشناسی و شیمی را در دانشگاه هاروارد زیر نظر پرسی ویلیام بریجمن فیزیکدان معروف آمریکایی تحصیل کرد و با درجه ممتاز فارغ‌التحصیل شد. سپس برای ادامه تحصیل به کمبریج رفت که آنجا با ارنست رادرفورد آشنا شد. در گوتینگن (آلمان) با نیلز بوهر و ادوارد تلر همکاری کرد و با فیزیکدان مشهور انگلیسی پاول دیراک شریکی زندگی می‌کرد. به این ترتیب وی در گوتینگن، دکترای خود را سال ۱۹۲۷ تحت نظر ماکس بورن به پایان رسانید.

او همچنین تقریب بورن-اوپنهایمر را گسترش داد که هم‌اکنون در فیزیک کوانتومی مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ و همچنین در معادله تولمن-اوپنهایمر-ولکوف نیز تأثیر بسزایی داشته‌است. پس از بازگشت از اروپا، همزمان دانشیاری در دانشگاه برکلی و مؤسسه فناوری کالیفرنیا (کل تک) به او پیشنهاد شد و او از ۱۹۲۹ تا ۱۹۴۳ در این دو دانشگاه به تدریس و تحقیق پرداخت.

پروژه منهتنویرایش

لزلی گروز که از سوی ارتش آمریکا مدیریت پروژه منهتن را بر عهده گرفته بود، از دانشگاه‌های مختلف آمریکا بازدید کرد، از جمله از تحقیقات ارنست لارنس در برکلی که سیکلوترون را ابداع کرده بود. گروز همچنین در برکلی با اوپنهایمر مصاحبه کرد و چون او را فردی قابل و تیزفهم یافت او را به سمت مدیریت علمی پروژه منهتن منصوب کرد. ارتش آمریکا و اف‌بی‌آی از سابقه چپ‌گرایانه اوپنهایمر آگاه بودند، اما با اصرار گروز، از طرح این مسائل چشم‌پوشی کردند. اوپنهایمر، بین سال‌های ۱۹۴۳–۱۹۴۵، پروژه منهتن را رهبری می‌کرد، که هدف آن تولید اولین بمب اتمی در لوس آلاموس در ایالت نیومکزیکوی آمریکا بود.

مؤسسه مطالعات پیشرفتهویرایش

پس از پایان جنگ جهانی دوم، او به کل تک بازگشت اما پس از مدت کوتاهی در ۱۹۴۷ به پیشنهاد لویس استراوس، به مدیریت مؤسسه مطالعات پیشرفته منصوب شد و تا ۱۹۶۶ مدیر این مؤسسه بود.

لغو اجازه امنیتیویرایش

در اوج دوران مک کارتیسم، در سال ۱۹۵۴، لویس استراوس، Lewis Strauss، رئیس هیت مدیره کمسیون انرژی اتمی آمریکا (AEC)، که شواهدی بر جاسوسی شوروی از برنامه اتمی آمریکا داشت و به خاطر پیشینه چپ گرایانه اوپنهایمر و مخالفت‌های اوپنهایمر با توسعه اتمی آمریکا، خصوصاً توسعه بمب هیدروژنی، به او مشکوک بود، یک دوره سؤال و جواب یک‌ماهه از اوپنهایمر برگزار کرد و در نهایت اجازه‌های امنیتی او را لغو کرد.

از جمله اتهامات اوپنهایمر، تعلل او در لو دادن یکی از دوستان کمونیستش، هوکان کاوالیر Haakon Chevalier بود که به او پیشنهاد انتقال اطلاعات به شوروی داده بود. لغو اجازه امنیتی اوپنهایمر به معنای پایان دادن همکاری اوپنهایمر با دولت آمریکا در پروژه‌های سری بود.[۳] البته اوپنهایمر همچنان مدیر مؤسسه مطالعات پیشرفته بود و به فعالیتش در آن مرکز ادامه داد.

پایان کارویرایش

با به قدرت رسیدن دموکراتها (جان اف کندی) و پایان دوران مک کارتیسم، در سال ۱۹۶۳ جایزه انریکو فرمی که بالاترین عنوان از طرف وزارت انرژی ایالات متحده آمریکا بود، به اوپنهایمر اعطا شد. او در ۱۸ فوریه ۱۹۶۷ در خانه‌اش در پرینستون، در ۶۲ سالگی، در اثر سرطان حنجره درگذشت.

فیلم و کتاب دربارهٔ زندگی اوپنهایمرویرایش

سریال تلویزیونی با عنوان اوپنهایمر ساخت ۱۹۸۰ از شبکهٔ بی‌بی‌سی، برنده سه جایزه بفتا شد. فیلم مستند فردای ترینیتی (The Day After Trinity) نامزد جایزه اسکار و برنده جایزه پیبادی شد. علاوه بر سینما و تلویزیون، زندگی‌نامه‌های بسیاری در مورد اوپنهایمر منتشر شده‌است.

از جمله کتاب پرومته آمریکایی، پیروزی و تراژدی جی. رابرت اوپنهایمر» نوشته کای بیرد و مارتین شروین به سال ۲۰۰۵ که در سال ۲۰۰۶ برنده جایزه پولیتزر در زمینه زندگی‌نامه شده‌است.[۴] نویسنده آلمانی، هاینار کیپهارت، بر اساس بازجویی‌های اوپنهایمر نمایشنامه‌ای با عنوان «قضیه رابرت اوپنهایمر» (In der Sache J. Robert Oppenheimer) در ۱۹۶۴ منتشر کرد.

فیلم اوپنهایمر ساختهٔ کریستوفر نولان و با بازی کیلین مورفی در نقش اوپنهایمر در سال ۲۰۲۳ اکران خواهد شد.[۵]

منابعویرایش

  1. جی. رابرت اوپنهایمر در پروژه تبارشناسی ریاضی
  2. Hijiya, James A. (June 2000). "The Gita of Robert Oppenheimer" (PDF). Proceedings of the American Philosophical Society. 144 (2). ISSN 0003-049X. Archived from the original (PDF) on November 26, 2013. Retrieved December 23, 2013.
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Oppenheimer_security_hearing
  4. ویکی‌پدیای انگلیسی، بازیابی، 17 سپتامبر 2014
  5. Kroll, Justin (2021-10-08). "Cillian Murphy Confirmed to Star As J. Robert Oppenheimer In Christopher Nolan's Next Film At Universal, Film Will Bow in July 2023". Deadline Hollywood. Retrieved 2021-10-08.{{cite web}}: نگهداری CS1: url-status (link)

پیوند به بیرونویرایش