رمز ژنتیکی

نمایه‌ای برای نشان دادن رمزخوانی یک رمز ژنتیکی استاندارد از چهار اسید آمینه و فرآوری آن به اسیدهای آمینه

کد های ژنتیکی مجموعه قوانینی است که سلولهای زنده برای ترجمه اطلاعات رمزگذاری شده در مواد ژنتیکی (توالی DNA یا mRNA از سه نوکلئوتید یا کدون ) به پروتئین ها استفاده می کنند . ترجمه توسط ریبوزوم انجام می شود ، که اسیدهای آمینه را به ترتیب مشخص شده توسط پیام دهنده RNA (mRNA) پیوند می دهد ، با استفاده از مولکول های RNA انتقال (tRNA) برای حمل اسیدهای آمینه و خواندن mRNA سه نوکلئوتید به طور همزمان. کد ژنتیکی در بین همه ارگانیسم ها بسیار مشابه است و می تواند در یک جدول ساده با 64 مدخل بیان شود.

این کد نحوه تعیین کدون ها را نشان می دهد که در مرحله بعدی پروتئین ، کدام اسید آمینه اضافه می شود . با استثنائات ،  یک کدون سه نوکلئوتیدی در یک دنباله اسید نوکلئیک یک اسید آمینه واحد را مشخص می کند. اکثریت قریب به اتفاق ژنها با یک طرح واحد رمزگذاری می شوند (به جدول کدون RNA مراجعه کنید). این طرح اغلب به عنوان کد ژنتیکی متعارف یا استاندارد یا به سادگی کد ژنتیکی شناخته می شود ، اگرچه کدهای مختلف (مانند در میتوکندری های انسانی) وجود دارند.

اطلاعات درون ژنوم به صورت رشته‌ها یا کلمات سه حرفی موسوم به رمز (Codon) منتقل می‌شوند. هر حرف این کلمه قابل انتخاب از یکی از الفبای چهارتایی اسیدهای نوکلئیک است.

رمزهای شناخته‌شده‌ایی وجود دارد که در فرایند رمزخوانی در ریبوزوم و تولید اسیدهای آمینه تشکیل‌دهنده پروتئین‌ها کارآیی دارند. در مجموع بیش از ۲۲ اسید آمینه "طبیعی" شناخته شده است. هر رمز از ۳ اسیدنوکلئیک ساخته می‌شود، پس با در نظر گرفتن احتمالات آرایش و چیدمان این چهار اسید نوکلئیک، ۶۴ حالت (۴ × ۴ × ۴) می‌توانند داشته باشد. پس به رمزی که این دو را به هم تبدیل می‌کند افزونگی دارد.

در بیشتر موارد، رمز ژنتیکی که از روی آن اطلاعات ژنوم به پروتئین تبدیل می‌شود، در جاندار های گوناگون یکسان یا همانند است.

جدول کدونویرایش

تهران

فیرمحبوب قطبی ساده اسیدی (کدون خاتمه)
کدهای ژنتیکی استاندارد
باز
اول
باز دوم باز
سوم
T C A G
T TTT (Phe/F) فنیل‌آلانین TCT (Ser/S) سرین TAT (Tyr/Y) تیروزین TGT (Cys/C) سیستئین T
TTC TCC TAC TGC C
TTA (Leu/L) لوسین TCA TAA کدون خاتمه (Ochre) TGA کدون خاتمه (Opal) A
TTG TCG TAG کدون خاتمه (Amber) TGG (Trp/W) تریپتوفان     G
C CTT CCT (Pro/P) پرولین CAT (His/H) هیستیدین CGT (Arg/R) آرژینین T
CTC CCC CAC CGC C
CTA CCA CAA (Gln/Q) گلوتامین CGA A
CTG CCG CAG CGG G
A ATT (Ile/I) ایزولوسین ACT (Thr/T) ترئونین         AAT (Asn/N) آسپاراژین AGT (Ser/S) سرین T
ATC ACC AAC AGC C
ATA ACA AAA (Lys/K) لیزین AGA (Arg/R) آرژینین A
ATG[A] (Met/M) متیونین ACG AAG AGG G
G GTT (Val/V) والین GCT (Ala/A) آلانین GAT (Asp/D) اسید آسپارتیک GGT (Gly/G) گلیسین T
GTC GCC GAC GGC C
GTA GCA GAA (Glu/E) اسید گلوتامیک GGA A
GTG GCG GAG GGG G
A کدون ATG هم متیونین را کد می‌کند و به عنوان پایگاه اولیه استفاده می‌شود: اولین ATG یک ناحیه کدی آران‌ای پیام‌رسان است که ترجمه به پروتئین را شروع می‌کند.[۱]

منابعویرایش

  1. Nakamoto T (March 2009). "Evolution and the universality of the mechanism of initiation of protein synthesis". Gene. 432 (1–2): 1–6. doi:10.1016/j.gene.2008.11.001. PMID 19056476.

Kموسسه تحقیقات سرطان