روان‌آشفتگی

روان‌آشفتگی[۱] یا دلیریوم (به انگلیسی: Delirium) درحقیقت اختلال کلیِ اعمالِ شناختی و عدم هشیاری است. دلیریوم حاد است، (از چند ساعت تا چند روز) سیری کوتاه دارد و وقتی عوامل سببی حذف شوند با بهبود سریع همراه است.درمان دلیریوم نیاز به شناسایی و مدیریت دلایل ایجاد آن، مدیریت علائم و کاهش عوارض دارد. [۲] در بعضی موارد ، از روشهای درمانی موقت یا علامتی برای آرامش فرد یا تسهیل مراقبت های دیگر (به عنوان مثال جلوگیری از بیرون کشیدن لوله تنفس) استفاده می شود. [۳] [۴] [۵] هنگامی که دلیریوم ناشی از ترک الکل یا ترک خواب آور است ، بنزودیازپین ها برای درمان استفاده می شود. [۶]
اختلال در جهت‌یابی، عدم آگاهی نسبت به زمان و مکان، توهم، هذیان، خشم و عصبانیت، اضطراب و ترس از ویژگی‌های این اختلال است. این حالت پس از اعمال جراحی، سوختگی، بی‌خوابی، عفونت، اعتصاب در حرف زدن، تب، تصادف شدید، سقوط از ارتفاع، شکستگی یا خونریزی شدید یا پس از ترک مواد مخدر ممکن است توسط بیمار تجربه شود. دلیریوم ناشی از ترک مواد غالباً با بیش‌فعالی همراه است. این اختلال در هر سنی ممکن است بروز کند.

دلیریوم
طبقه‌بندی و منابع بیرونی
تخصصروان‌پزشکی، عصب‌شناسی، روان‌شناسی
آی‌سی‌دی-۱۰F05
آی‌سی‌دی-9-CM293.0
دادگان بیماری‌ها29284
ئی‌مدیسینmed/3006
پیشنت پلاسروان‌آشفتگی
سمپD003693
دلیریوم، از دست رفتن حاد توانایی‌های ذهنی است.

نوعی از روان‌آشفتگی، که ناشی از الکلیسم است و معمولاً به‌صورت نشانگان ترک در الکلی‌های کهنه‌کار دیده می‌شود، روان‌آشفتگیِ رعشه‌ای delirium tremens نام دارد.[۷]

در مطالعه ای که در بیمارستان حضرت رسول اکرم (ص) صورت گرفت و به بررسی مشاوره های روانپزشکی در بخش های مختلف پرداخته شد، مشاهده شد که 8.11 درصد مشاوره ها به دلیل دلیریوم بوده است. [۸]

تعریفویرایش

در کاربردهای رایج ، دلیریوم اغلب برای اشاره به خواب آلودگی ، بی نظمی و توهم استفاده می شود. با این حال ، در اصطلاحات پزشکی ، اختلال حاد در آگاهی / توجه و اختلال شناختی ویژگی های اصلی دلیریوم است. چندین تعریف پزشکی از دلیریوم وجود دارد (از جمله در DSM و ICD-10 ) ، اما ویژگی های اصلی یکسان هستند. در سال 2013 ، انجمن روانپزشکی آمریکا نسخه پنجم DSM را با معیارهای تشخیصی منتشر کرد: [۹]

  • الف - اختلال در توجه و آگاهی. این یک علامت مورد نیاز است و شامل حواس پرتی، عدم توانایی در حفظ تمرکز توجه و کاهش سطح هوشیاری است. [۱۰]
  • ب - شروع حاد است و علائم در طول شبانه روز نوسان دارد.
  • ج - حداقل یک اختلال شناختی وجود دارد (اختلال در حافظه ، جهت گیری ، زبان ، توانایی بینایی و ادراک)
  • د) اختلالات (معیارهای A و C) توسط یک اختلال عصبی شناختی دیگری توضیح داده نمی‌شود
  • E. شواهدی وجود دارد که نشان می دهد اختلالات فوق "نتیجه فیزیولوژیکی مستقیم" وضعیت پزشکی دیگر، مسمومیت با مواد یا ترک آن، سموم یا ترکیبات مختلفی از دلایل است.

علائم و نشانه هاویرایش

دلیریوم به صورت کاهش هوشیاریست و در آن اختلال حاد در آگاهی / توجه و شناخت وجود دارد. دلیریوم یک سندرم است که شامل مجموعه ای از علائم عصبی روانی است. [۱۱]

طیف وسیعی از ویژگیهای بالینی عبارتند از: کم توجهی یا کاهش هوشیاری (100٪) ، اختلال در حافظه (64-100٪) ، عدم آگاهی از زمان و مکان (41-100٪) ، شروع حاد (93٪) ، اختلال تفکر (59-95٪) ،اختلال تکلم (41-93٪) ، اختلال خواب (25-96٪) ، خلق متغیر ( 63-43 ٪) ، تغییرات در تحرک ( به عنوان مثال بیش فعالی یا فعالیت کم) (38-55٪) ، هذیان (18-68٪) و اختلال ادراکی و توهم (55- 17٪). [۱۲]

عوامل پیش بینی کنندهویرایش

مهمترین عوامل مستعدکننده عبارتند از: [۱۳]

علت‌شناسیویرایش

برخی دلایل به‌وجود آمدن روان‌آشفتگی شامل موارد زیر است:

  1. آسیب مغزی (آنسفالوپاتی) توکسیک: به‌دلیل سم اگزوژن مانند الکل یا سموم اندوژن مانند بالا رفتن اوره در بدن
  2. آسیب مغزیِ متابولیک: پرکاری تیروئید، کاهش الکترولیت‌ها مانند پتاسیم و کاهش برخی ویتامین‌ها مانند ب۲
  3. آسیب مغزیِ عفونی: بیماری‌هایی مانند آنسفالیت و حصبه
  4. آسیب مغزیِ تروماتیک: هر عاملی که موجب تروما به ناحیهٔ مغزی باشد، مانند ضربه مغزی یا صاعقه
  5. آسیب مغزیِ هیپوکسیک: هرنوع بیماری و آسیب که باعث کاهش اکسیژن مغز باشد
  6. ایدز

ناقل عصبی که احتمالاً در این اختلال نقش دارد "استیل‌کولین" است.

پیشگیریویرایش

با استفاده از یک رویکرد چند وجهی می توان میزان دلیریوم را 27 درصد در سالمندان کاهش داد. [۱۴] [۱۵]

ممکن است با استفاده از روشهای غیر دارویی که بر روی عوامل خطرزا از جمله یبوست ، کمبود آب ، میزان اکسیژن کم ، بی تحرکی ، نقص بینایی یا شنوایی ، کمبود خواب ، کاهش عملکرد و از بین بردن یا به حداقل رساندن داروهای مشکل ساز از دلیریوم پیشگیری کرد. [۱۶] [۱۷] محیط درمانی مناسب(به عنوان مثال مراقبت فردی ، برقراری ارتباط مناسب؛ روشنایی مناسب در طول روز ؛ ترویج بهداشت خواب، به حداقل رساندن سر و صدای اضافه و نور در شب؛ داشتن اشیاء آشنا مانند عکس های خانوادگی ، کنترل درد) می تواند در جلوگیری از دلیریوم سودمند باشد. [۱۸] [۱۹] [۲۰] [۲۱]

درمانویرایش

درمان دلیریوم شامل دو راهکار اصلی است: 1. تشخیص و درمان مشکل پزشکی زمینه ای 2. مدیریت اختلالات رفتاری. درمان شامل بهبود اکسیژن رسانی ، هیدراتاسیون ، تغذیه ، الکترولیتها / متابولیتها ، راحتی ، بهبود حرکت ، کنترل درد ، کاهش استرس ، مدیریت سطح داروهاست. [۲۲]

مداخلات غیر داروییویرایش

این مداخلات اولین گامها برای مدیریت دلیریوم است. [۲۳] علاوه بر درمان دلایل تهدید کننده زندگی (به عنوان مثال O 2 پایین، فشار خون پایین ، گلوکز پایین ، کمبود آب) ، مداخلات شامل بهینه سازی محیط بیمارستان با کاهش سر و صدای محیط ، تأمین نور مناسب ، ارائه تسکین درد ، ترویج خواب سالم و چرخه های خواب و بیداری مناسب و به حداقل رساندن تغییرات اتاق است. [۲۳]

خانواده ، دوستان و سایر مراقبان می توانند اطمینان خاطر مکرر ، یادآوری مکرر زمان و مکان، تحریک شناختی (به عنوان مثال ویزیت منظم ، اشیاء آشنا ، ساعت ، تقویم ، و غیره) ارائه دهند و وسیله ای برای درگیر شدن فرد با محیط در اختیارش قرار گیرد (مثلاً سمعک و عینک ) . [۲۴] [۲۵] [۲۶] بعضی اوقات ممکن است تکنیک های کلامی و غیر کلامی برای ارائه اطمینان خاطر و آرام کردن شخصی که دچار دلیریوم می شود لازم باشد. [۲۵] مهار به ندرت باید به عنوان مداخله ای برای دلیریوم استفاده شود. تنها موارد استفاده از مهار ، حمایت از مداخلات پایدار کننده زندگی ، مانند لوله های تراشه است. [۲۷]

داروهاویرایش

شواهد در مورد اثربخشی داروها (از جمله داروهای ضد روانپریشی و بنزودیازپین ها ) در درمان دلیریوم ناکافی است. [۲۸]

هالوپریدول با دوز کم در صورت استفاده کوتاه مدت (یک هفته یا کمتر) ، بیشترین داروی مورد مطالعه و استاندارد برای دلیریوم است. [۲۹] [۳۰] شواهدی برای اثربخشی داروهای ضد روانپریشی آتیپیک (مثل ریسپریدون ، اولانزاپین و کوئیتاپین ) وجود دارد که عوارض جانبی کمتری دارد [۲۹] [۳۱]

جستارهای وابستهویرایش

روان‌گسیختگی

منابعویرایش

  • فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان وادب فارسی
  • ویکی‌پدیای انگلیسی [۱]
  1. «روان‌آشفتگی» [پزشکی] هم‌ارزِ «delirium»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. جواد میرشکاری، ویراستار. دفتر اول. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. شابک ۹۶۴-۷۵۳۱-۳۱-۱ (ذیل سرواژهٔ روان‌آشفتگی)
  2. "SIGN 157 Delirium". www.sign.ac.uk. Retrieved 2020-05-15.
  3. Siddiqi N, Harrison JK, Clegg A, Teale EA, Young J, Taylor J, Simpkins SA (March 2016). "Interventions for preventing delirium in hospitalised non-ICU patients" (PDF). The Cochrane Database of Systematic Reviews. 3: CD005563. doi:10.1002/14651858.CD005563.pub3. PMID 26967259. Open access repository
  4. Neufeld KJ, Yue J, Robinson TN, Inouye SK, Needham DM (April 2016). "Antipsychotic Medication for Prevention and Treatment of Delirium in Hospitalized Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis". Journal of the American Geriatrics Society. 64 (4): 705–14. doi:10.1111/jgs.14076. PMC 4840067. PMID 27004732.
  5. Burry L, Mehta S, Perreault MM, Luxenberg JS, Siddiqi N, Hutton B, et al. (June 2018). "Antipsychotics for treatment of delirium in hospitalised non-ICU patients". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 6: CD005594. doi:10.1002/14651858.CD005594.pub3. PMC 6513380 Check |pmc= value (help). PMID 29920656.
  6. Attard A, Ranjith G, Taylor D (August 2008). "Delirium and its treatment". CNS Drugs. 22 (8): 631–44. doi:10.2165/00023210-200822080-00002. PMID 18601302.
  7. فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تا پایان سال ۱۳۸۹.
  8. قنبری جلفایی, عاطفه; نصر اصفهانی, مهدی (2012-07-10). "روند مشاوره‌های روانپزشکی بیمارستان حضرت رسول اکرم (ص)". مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران. 18 (1): 61–66.
  9. Diagnostic and statistical manual of mental disorders : DSM-5 (Fifth ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Association. 2013. ISBN 9780890425596. OCLC 847226928.
  10. Hales, Robert E., ed. (2008). The American Psychiatric Publishing textbook of psychiatry (5th ed.). Washington DC: American Psychiatric Publishing. ISBN 9781585622573. OCLC 145554590.
  11. Hales, Robert E., ed. (2008). The American Psychiatric Publishing textbook of psychiatry (5th ed.). Washington DC: American Psychiatric Publishing. ISBN 9781585622573. OCLC 145554590.
  12. Hales, Robert E., ed. (2008). The American Psychiatric Publishing textbook of psychiatry (5th ed.). Washington DC: American Psychiatric Publishing. ISBN 9781585622573. OCLC 145554590.
  13. Fong TG, Tulebaev SR, Inouye SK (April 2009). "Delirium in elderly adults: diagnosis, prevention and treatment". Nature Reviews. Neurology. 5 (4): 210–20. doi:10.1038/nrneurol.2009.24. PMC 3065676. PMID 19347026.
  14. Martinez F, Tobar C, Hill N (March 2015). "Preventing delirium: should non-pharmacological, multicomponent interventions be used? A systematic review and meta-analysis of the literature". Age and Ageing. 44 (2): 196–204. doi:10.1093/ageing/afu173. PMID 25424450.
  15. Siddiqi N, Harrison JK, Clegg A, Teale EA, Young J, Taylor J, Simpkins SA (March 2016). "Interventions for preventing delirium in hospitalised non-ICU patients" (PDF). The Cochrane Database of Systematic Reviews. 3: CD005563. doi:10.1002/14651858.CD005563.pub3. PMID 26967259. Open access repository
  16. National Institute for Health and Clinical Excellence. Clinical guideline 103: Delirium. London, 2010.
  17. Oh, Esther S.; Fong, Tamara G.; Hshieh, Tammy T.; Inouye, Sharon K. (September 26, 2017). "Delirium in Older Persons: Advances in Diagnosis and Treatment". JAMA. 318 (12): 1161–1174. doi:10.1001/jama.2017.12067. ISSN 1538-3598. PMC 5717753. PMID 28973626.
  18. Siddiqi N, Harrison JK, Clegg A, Teale EA, Young J, Taylor J, Simpkins SA (March 2016). "Interventions for preventing delirium in hospitalised non-ICU patients" (PDF). The Cochrane Database of Systematic Reviews. 3: CD005563. doi:10.1002/14651858.CD005563.pub3. PMID 26967259. Open access repository
  19. Inouye SK (March 2006). "Delirium in older persons". The New England Journal of Medicine. 354 (11): 1157–65. doi:10.1056/NEJMra052321. PMID 16540616.
  20. Poongkunran C, John SG, Kannan AS, Shetty S, Bime C, Parthasarathy S (October 2015). "A meta-analysis of sleep-promoting interventions during critical illness". The American Journal of Medicine. 128 (10): 1126–1137.e1. doi:10.1016/j.amjmed.2015.05.026. PMC 4577445. PMID 26071825.
  21. Flannery AH, Oyler DR, Weinhouse GL (December 2016). "The Impact of Interventions to Improve Sleep on Delirium in the ICU: A Systematic Review and Research Framework". Critical Care Medicine. 44 (12): 2231–2240. doi:10.1097/CCM.0000000000001952. PMID 27509391.
  22. Inouye SK (March 2006). "Delirium in older persons". The New England Journal of Medicine. 354 (11): 1157–65. doi:10.1056/NEJMra052321. PMID 16540616.
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ Risk reduction and management of delirium : a national clinical guideline. Scottish Intercollegiate Guidelines Network., Scotland. Healthcare Improvement Scotland. Edinburgh. 2019. ISBN 9781909103689. OCLC 1099827664.
  24. Inouye SK (March 2006). "Delirium in older persons". The New England Journal of Medicine. 354 (11): 1157–65. doi:10.1056/NEJMra052321. PMID 16540616.
  25. ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ National Institute for Health and Clinical Excellence. Clinical guideline 103: Delirium. London, 2010.
  26. Rudolph JL, Marcantonio ER (May 2011). "Review articles: postoperative delirium: acute change with long-term implications". Anesthesia and Analgesia. 112 (5): 1202–11. doi:10.1213/ANE.0b013e3182147f6d. PMC 3090222. PMID 21474660.
  27. DeWitt, Marie A.; Tune, Larry E. (2018-07-06), "Delirium", The American Psychiatric Association Publishing Textbook of Neuropsychiatry and Clinical Neurosciences, American Psychiatric Association Publishing, doi:10.1176/appi.books.9781615372423.sy08, ISBN 978-1-61537-187-7
  28. Soiza; Myint (2019-08-15). "The Scottish Intercollegiate Guidelines Network (SIGN) 157: Guidelines on Risk Reduction and Management of Delirium". Medicina. 55 (8): 491. doi:10.3390/medicina55080491. ISSN 1010-660X. PMC 6722546 Check |pmc= value (help). PMID 31443314.
  29. ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ Inouye SK (March 2006). "Delirium in older persons". The New England Journal of Medicine. 354 (11): 1157–65. doi:10.1056/NEJMra052321. PMID 16540616.
  30. National Institute for Health and Clinical Excellence. Clinical guideline 103: Delirium. London, 2010.
  31. Tyrer, Peter J; Silk, Kenneth R (2008). Cambridge Textbook of Effective Treatments in Psychiatry. Leiden: Cambridge University Press. ISBN 9780511393020. OCLC 437204638.